Alþýðublaðið - 11.12.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 11.12.1942, Blaðsíða 4
ALÞÝÐUBLAÐIÐ Föstudagur JIL desenaber 1812» tftgefandi: Álþýðufloklmrinn. Riístjórí: Stefáa PjetoKBen. Ritstjóm og afgreiðsia í Al- þýðuhásirai við verfisgötu. Simar riístjórnar: 4901 og 4902. Símar afgreiðslu: 4906. 4900 og Verð í lausasölu 40 aura. Alþýðuprentsmiðjan h.f. Vilja þeir ekki vinstri stjórn ? ÞEGAR áttá manna nefndin hætti störfum án þess að nokkur jákvæður árangur hefði náðst af tilraunum hennar til að mynda fjögurra flokka stjórn, var á það bent hér í blaðinu — ekki hvað sízt með tilliti til þeirra bollalegginga, sem þá þegar voru komnar upp um skipun embættismanna- stjórnar utan þings og án á- byrgðar fyrir því — að enn væri á engan hátt úr því skor- ið, hvort ekki mætti takast að mynda þingræðisstjórn, þó á Iþrengri grundvelli yrði, ,en um var talað í átta manna nefndinni. En það lá að vísu þá þegar í augum uppi, að það gæti því aðeins tekizt, að ein- hverjir tveir eða þrír flokkar væru raunverulega reiðubúnir til þess að mynda stjórn og meirihluti þingsins gerði ekki beinlínis leik að því, að gera þingið ómyndugt, með því að skjóta sér undan allri ábyrgð og framkalla á þann hátt skipr un utan þings stjórnar. í þessu sambandi var hér í blaðinu sérstaklega bent á, að þrír flokfcar, Alþýðuflokkurinn Frainsóknarfl. og Kommúnista- flokkurinn, ihefðu nýlega lagt fram róttækar tillögur um lausn mestu vandamálanna af völduim dýrtíðarinnar, sem væru í öllum verulegum atrið- um svo svdpaðar, að furðulegt mœtti teljast, ef þessir þrír flokkar igætu efeki komið sér saman mm mynd'un vinstri- stjórnar á sMkum grundvelli., En að sjálfsögðu gekk blaðið iþá út frá því, að hinar ný fram komnu tillögur iþessara flokká væru eitthvað meira en orðin tóm, að á bak við þær væri ekki sú fyrirætlun, að blekfeja þjóð- ina, heldur ákveðinn vilji til þess, að Itaka ábyrgð á stjórn til að framkvæma þær, itií að stöðva dýrtíðarflóðið og afstýra því hruni, sem nú vofir | yfir þjóðinni af þess völdum. * Alþýðublaðið telur það því ekki nema í aUa staði eðlilegt, að ríkisstj. snúi sér til einhvers eða jafnvel allra þessara flokka eftir röð, og !þá að sjálfsögðu' fyrst til 'hinna fiölmennari, til þess að leita að manni, sem lík- legur væri til þass iað gera til- raun til þess að mynda þriggja flokfea ivinistri.stjórn. Er og frá jþví sfeýrt í fréttum á öðrum stað í blaðinu í dag, að hann hafi nú snúið sér til Haralds Guðmundssonar í þessu skyni, og fer þá varla hjá iþví, að hann hafi éður verið búinn að snúa sér til manna í Framsóknar- flokknum og Kommúnista- f lokknum með sömu tilmælum, þó að hVergi hafi neitt komið fram opinberlega um það enn. En sé svo, sem varla er hægt um að efast, þar sem báðir fþessir flokkar eru f jölmennari á foingi en Alþýðuflokkurinn, þá verður ekki annað iráðið af tíl- mælum ríkisstjóra til Haralds Guðímiuindssojn^j:,. /en;:,j^l. ...þeij; menn í Framsóknarflokknum og KommúnistaHokknum, sem hann hef ir snúið sér til, hafi neitað, að gera tilraun til stjórn- armyndunar, og mieira að segja neitað iþví éa þess að gera minnstu tilraun til þess að at- íhuga möguleifea á myndun vinstri stjómar. í öllu falli hafa þeir ekki leitað til Alþýðuf lokks- ins í því skyni. Það fer ekki hjá því, að sl& afstaða Framsóknarflokksins og KonmTlúnistaflokksins 'Hjóti að vekja stórkostlega undrun manina um allt land, ekki sízt þeirra, sem vilja virkilega- vinstri stjórn í landinu og hafa trúað því, að að henni væri stefnt af þessum flokkum. Eða haf a þeir ekki báðir kraf izt þess í blöðum sínum undanf arið, að slík stjóm yrði miynduð? Og hafa þeir ekki báðir lagt fram róttækar tillögur um lausn dýr- tíðarvandamálanna, sem eru í aðalatriðum' iþær sömu og AU þýðuflokkurinn var áður búinn að leggja fram? Hafa þeir virki- lega lagt slíkar tillögur fram bara í blekkinga skyni? Eða ihvernig hugsa þeir sér, að þær verði framfcvæmdar, ef þeir eru ekki einu sinni reiðubúnir til þess að gera tilraun til stjórn- armyndunará grundvelli þeirra? Telja þeir iþað virkilega ekki meira1 aðkallandi en svo, að gera einhverjar alvarlegar ráðstafan- ir til að stöðva dýrtíðarflóðið? Eða ætla þeir vitandi vits að halda að sér höndum þar til íhrundð er komið? Þannig mun þjóðin spyrja í dag. * Um tilmæli ríkisstjóra til Haralds Guðmundssonar um að gera tilraun til stjórnarmynd- unar, er hins vegar það að segja, að það er að vísu ekki mikil von til þess, að Haraldi Guðmunds- syni, sem hefir fámennasta flokk þingsins að baki sér, tak- ist það, sem forystumenn úr Framsóknarflokknum og Komm únistaflokknum hafa neitað að beita sér fyrir. En þrátt fyrir Jþað telur Alþýðuflokkur- inn tímana svo alvarlega, nauð- syn róttækra ráðstafana gegn dýrtíðinni svo aðkallandi og svo mikið undir !því komið fyrir lýðræði og þingræði í landhiu, að iþað takist, að mynda þing- ræðisstjórn, að hann hefir ekkir skoraajt undan jþví, að gera til- raun til stjórnarmyndnar, held- ur beðið um f rest til þess að at- huga iþá miöguleika, sem þrátt fyrir allt kynnu enn að vera á myndun 'þriggja flokka vinstristjómar, áður en Haraldur Guðmundsson gefur rJkisstjóra sitt fullnaðarsvar.. Þess er því að vænta, að úr því fáist að minnsta kosti skor- ið, hvort það er Viirkilega mein- ing Framsóknarflokksins og Kommiúnistaflokksins, að koma í veg fyrir myndun vinstri stjórnar í landinu eftir allt það, sent búið er að skrif a og tala um nauðsyn hennar til þess að stöðva dýrtíðarflóðið og tryggja þær kjarabætur, sem hið vinn- andi f ólk hefir fengið — hvort iþað er virkilega meining þeirra, að kalla yfir þjóðina riýja aftur- haldsstjórn eða eirabættismanna- stjóm , starfandi án ábyrgðar fyrir alþingi. Alþýðuflokkurinn vill ekki vera með til þess. Hann yill að minnsta kosti sýna sinn góða og ákveðna válja til iþess að bjarga áliti þingsins og ráða fram úr vandamálunum. — Félagslif — Andvaralejfsi Þiððvinafélagm Þ í itúsi félagsins kl. 8-9 í m\t - Nýir félagar látl iBHFíía sig hiá flltakeMar- anaiL Stióntii [.!'>> .-¦¦: r.r, JÓÐVINAFÉLAGSBÆK- UR þessa árs eru nýlega komnar út og verður tímarits- ins, Andvara, lítilsháttar getið að þessu sinni, en Bréf Steph- ans G. og Almanakið látið bíða betri tíma. Tímaritið hefst á hlýlegri minningargrein, eftir Jón Sig- urðsson á Reynistað, um Magn- ús heitinn Guðmundsson ráð- herra, vinsælan stjórnmála- mann. Er þar rakin ætt Magn- úsar og getið námsferils hans, embætta og starfa. Þá er grein um manneldis- rannsóknir, þörf og fróðleg rit- "gerð eftir ungan og efnilegan lækni, dr. Júlíus Sigurjónsson. Ölafur Sigurðsson á Hellulandi ritar grein um skipulag sveita- býla, ágæta hugvekju. Lengsta greinin í tímaritinu er eftir Jónas Jónsson og er um sjálfstæðismál íslendinga frá 1830—1942, eða frá ,dogum Baldvins Einarssonar yfram á núlíðandi ár. Auðvitað eru að- eins höfuðatriðin rakin- í þessu umfangsmikla máli og er fyrri- hlúti greinarinnar hlutlaust ritaður, en þegar kemur fram .á þá daga, er höfundur fer sjálfur að taka þátt í að skapa sögu íslands, fer frásögnin að verða lítils háttar lituð, enda er hinn ágæti málari, Jónas Jónsson, þekktur að því að kunna að blanda liti, ef hann þarf að fá vissa áferð. Seinni hluti greinarinnar er beinn og óbeinn áróður, ef til vill ekki fyrst og fremst fyrir flokk hans, heldur fyrir hann sjálfan. Hefði sá hluti greinar- innar vel gefcað birst í flokks- blaði höfundarins sem áróðurs- grein,, en sem fræðileg grein er hún ekki mikils virði, enda hef ir henni sennilega ekki ver- ið' ætlað að vera það. Virðist raunar svo, sem greinin hafi upphaflega verið rituð sem blaðagrein, en ekki fengið húsa skjól í kjallaraplássi Tímans fyrir ráðríki húsfreyjunnar á Framsóknarheimilinu, Herm. Jónássonar. . Smávegis flýtisvillur eru í greininni og ónákvæmni. Höf. segir á bls. 42: „Skilnaður Nor- egs og Danmerkur 1905 hafði aftur á móti djúp áhrif á hugi Islendinga." Þetta virðist ekki vera prentvilla, því að sama villan gengur aftur á bls. 58: „Norska þjóðin hafði fullkom- íega yfirunnið þessar veilur í skapgerð sinni 1905." Auðvitað veit Jónas Jónsson, að skilnað- ur Noregs og Danmerkur fór fram árið 1814, en það sem virðist villa hann er skilnaður Noregs og Svíþjóðar, sem fór fram 1905. Þetta er því aðeins meinloka, sem hann hefir verið haldinn af snöggvast, eins og alla getur hent, en sannar þó þá grundvallarreglu, sem allir fræðimenn ættu að temja sér: að treysta aldrei minni. Til þess eru heimildir, að~ flett sé upp í þeim. Þá er höfundur greinarinnar ekki enn þá búinn að gleyma orðunt, sem Stauning er sagður hafa látið falla við dönsk blöð, er hann kom heim eftir síðustu Islandsferð sína árið 1939, að „það væri ekki nema einn maður á öllu landinu, sem vildi í alvöru, að þjóðin fengi fullt 'frelsi," og var það auðvitað Jónas Jónsson. Orð Staunings munu nú ekki, hafa fallið á þennan hátt, held ur mun þetta vera „lausleg þýðing" greinarhöfundar. — Stauning mun hafa orðið þess var í síðustu íslandsför sinni, að ekki var laust við, að Jón- as Jónsson hefði lítilsháttar hneigð til þess að nota sjálf- stæðismálið til framdráttar flokki sínum og ekki örgrannt um, að hann vildi jafnframt slá sjálfan sig til riddara um leið á sama roáli. Ummœlin benda því til þessa, og enda þótt Jón- as hafi ekki fulíkomlega skilið, eða viljað skilja, Stauning, hef- ir Stauning verið furðu fljót- ur að átta sig á Jónasi. Lítilsháttar ónákvæmni er á bls. 51. Greinarhöf. segir, að ráðunéytið hafi, árið 1940^ verið „úr öllum flokkum." Eins og kunnugt er, stóð Sósíalista- flokkurinn utan þjóðstjórnar- innar, en hann átti þá þrjá menn á þingi. Ef til vill hefir greinarhöfundur „gleymt" þessu viljandi, en í grein, sem á að vera fræðileg, verður að meta staðreyndir meira en eig- in geðþótta eða duttlunga. Hins vegar hefir greinarhöf- undur þarna verið samkvæmur hinni gullnu lífsreglu sinni, að „hirða ekki um að vera svo ná- kvæmur." Loks telur greinarhöfundur það bera vott um, að Reykja- víkurstúdentar séu að snúast á svéif með Dönum, að tjáldbúð ein í listigarðinum í Reykjavík í sumar leið var nefnd Tivoli. í fyrsta lagi er Tivoli alls ekki danskt, fyrirbrigði upphaflega, heldUr rómverskt, svo að segja mætti, að það yæri orðið kláss- iskt. Hins vegár var þetta ekki annað en meinlaus auglýsinga- brella,- igersneydd allri' pólitískri þýðingu, gerð í því skyni að lokka f é út úr stríðsgróðamönn- um, svo og fleirum, í þarfir góðs málefnis. Þá hefði greih- arhöfundur mátt vera minnug- ur þess, '&&• önnur tjaldbuð í sama listigarði bar hið virðu- lega nafn Blýhólkurinn, og neitar engiinn, og sízt Jónas Jónsson, að hann numi vera al- íslenzkt fyrirbrigði. Endai þótt grein þessi sé vel og skilmerkilega rituð um mál og framsetningUj svo sem við var að búast af jafn þaulvönum blaðamanni og Jónasi Jónssyni, virðist gæta nokkurs andvara- leysis hjá stjórn Þjöðvinafé- lagsins að birta hana í tímariti sínu, sakir hins persónulega á- róðúrs, sem í henni felst. Ennfremur er í Andvara grein um Alexanderssögu og H. K. Laxness, eftir Sigurjón Jóns son lækni frá Dalvík. Greinin er leiðinleg upptugga um mál, sem hefði átt að vera útrætt fyrir löngu — og helzt hefði aldrei átt að byrja á — þar sem höfúndurinn er á geðvonsku- légan hátt að koma á framfæri drýldinni dúxaspeki, sem farið er að slá í fyrir löngu. Sigur- jón er vafalaust vel gefinn mað ur, en hann er bara orðinn gamall í hettUnni.. Að lokum er í Andvara prýði- lega rituð grein eftir dr. Þor- kel Jóhannesson, sem nefnist Þúsund ár, og er frásögn um ferðalag um Snæfellsnes. — Og vegna hinna þörfu greina þeirra Júlíusar Sigurjönssonar og Ól- afs á Hellulandi, og hinnar á- gætu ritgerðar Þorkels Jóhann- essonar, er þessi árgangur And- vara þrátt fyrir allt kærkom- inn. Karl ísfeld. Æmö GREIN Jónasar Jónssonar jum ríkisstjórann hefir vakio mikla gremju, en þó hafa blöðin ekki mikið skipt sér af grein þessari ennþá. Þá víkur Vísir að henni í gær, og segir frá bálför Tímans með grein Jónasar, þeirri, sem aldrei birt- ist. Svo segir: Svo virðist sém formaður Fram- sóknarflokksins hafi ekki verið með öllu ánægður með afdrif greinar sinnar, en ekki treyst til að koma henni á framfæri að nýju í hinni fyrri og sömu mynd. Birtir hann hinsvegar greinarkorn í Tímanum í fyrradag, sem virðist vera einskonar útdráttur úr hirini fyrri grein, sennilega mun hóg- værari og skikkanlegri, en er þó þess eðlis, að margir myndu óska, aS greinarkornið hefði aldrei séð dagsins ljós, jafnvel þótt vísir menn hafi sagt, að ummæli ör- vilnaðs manns hverfi út í vindinn. Formaður ' Framsóknarflokksins er því miður með þeim endemum borinn, að hanri getur ekki gert greinarmun áþví hvað rétt er eða rangt í þessu efni, ef að allt leik- ur ekki duttlungum hans í lyndi. Allt til þessa hefir það verið svo að afbrot hans gegn góðum siðum, hafa legið innsigluð í böggli og yfir misgjörðir hans deginn hvítur litur, eins og í Jónsbók segir, en þess verður hann þó vel að gæta, að það er unnt að misbjóða svo ís- lenzku þjóðinni, að svart verði lát- ið vera svart, og af því verði hann að taka iöllum afleiðingum. Það æskir enginri eftir því, áð þjóðinni sé sýnd slík vanvirða, að einn af helztu trúnaðarmönnum hennar, geri sig sekan um afbrot gegn ein- földustu siðareglum í hverju menn ingarríki. Til slíks ríkis vilja ís- lendingar teljast, og því þykir þeim vanvirða, er ofurkapp leið- toganna leiðir þá út á hreina ref- . ilstigu í þjóðmálabaráttunni. Myndu flestir æskja þess að fleiri blöð af Tímanum reyndu slíkar bálfarir, sem þ^ð er sS ofan var :!''¦•¦¦¦¦'«: ' ' '"""^'ii' ' ¦ ' ; = '5ílK.- getið, og hefði blaðið í fyrradag ekki átt að verða þar nein undan- tekning. Þetta þýðir ekki það, að íslendingar aðhyllist ofbeldis- verknað einvaldsherranna, en sið- ferði þeirra er ekki svo sljóvg- að, að þeir láti bjóða sér allt, eða þeim mönnum, sem bera þjóðar- merkið hæst". * í nýkomnum Alþýðumanni frá Akureyri er stjómarmynd- un og tillögur flokkanna í'því sambandi, gerð að umtalsefni. Þar segir svo: „í meginátriðum eru tillögur og skilyrði Framsóknar og komm- únista soðin upp úr tillögum Al- þýðuflokksins," þeim er hann setti fram 1940 og hefir haldið fram síðan. Sýnir þetta það tvennt, að Alþýðuflokkurinn benti fyrstur á hina réttu leið í dýrtíðarmálunum, og að hjá margskonar vandræðum hefði verið hægt að komast ef ekki hefði staðið á hinum þingflokkun- um. Auðvitað krydda Framsókn og Kommúnistar sínar tillögífr með sínum frumlegu hundakunstum, eins og þeim að Framsókn vill flytja fólkið úr kaupstöðunum upp í sveit o. fl. þessu líkt, og komm- únistar heimta að ný ríkisstjórn biðji Sovétríkin í Rússlandi um vernd eftir styrjöldina, og að vinnulöggjöfinni verði breytt þann ig að kommúnistar eigi hægra með en nú að æsa til uppþota og koma af stað skyndiverkföllum o. s. frv. Sýnir þetta við hið ríkjandi á- stand innan þessara flokka, íhalds- semina og kúgunarstefnu stór- broddanna innan Framsóknar- flokksins, og Rússadekrið, ábyrgð- arleysið og upplausnarandann í kommaherbúðunum. Sjálfstæðisflokkurinn þorið auð- sjáánlega í hvorugan fótinn að stíga. Hagsmunir heildsalanna og stórútgerðarmanna annarsvegar og neytendanna hinsvegar geta Frk. i 6. aflte.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.