Alþýðublaðið Sunnudagsblað - 26.06.1938, Síða 6

6
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Vinkona keisarans
Ungfrú Schratt varð sem
ringluð og orðlaus. Hverju gat-
hún svarað?
Að utan heyrðist marr í hjól-
um, er vagni var ekið upp að
höllinni. Og áður en varði stóð
Franz Jósef undrandi frammi
fyrir konunum tveimur.
„Ég bauð ungfrú Schratt að
koma hingað“, sagði Elízabet
brosandi. „Og samræða okkar
hefir verið einkar ánægjuleg.“
Keisarinn brosti líka. Og frá
þessari stundu varð ungfrú
Schratt tíður gestur við hirðina.
Og þegar keisarinn flutti íil
Ischl, eins og hann ávalt gerði
að sumrinu til, þá dvaldi ung-
frú Schratt líka í Ischl. Keisar-
inn var daglegur gestur í litla
húsinu hennar í skóginum.
Hann drakk þar kaffi og át Ku-i
gelhupf, sem ungfrú Schratt
hafði sjálf bakað. Með ánægju
og eftirtekt hlustaði hann á sög-
ur þær, er hún sagði honum.
Kátína hennar og ungdómsfjörí
flutti sannari glaðværð inn í líf*
hans en hann hafði áður notið.
Og á þessum stundum var hann
kátur og ánægður með lífið. Þrá
keisarans eftir samneyti við ó-
brotinn miðstéttalýð fékk fram-
rás hér í Villa Felecitas.
En mitt í þesari ánægjutíð
hans kom hið sviplega áfall er
Rudolf sonur hans framdi sjálfs
morð. Og það var til vinkon-
unnar, ungfrú Schratt, er keis-
arahjónin leituðu sér hugg-.
unar í sorg sinni.
Eftir dauða Rudolfs leitaði
keisarinn sér hugsvölunar við
ýms störf, sem forstjóri lítil-
sigldra skrifstofuþjóna ríkis-
ins. En snemma að morgni —
hina einu stund er hann lét
hugann hvarfla frá hinni daufu
tilveru skrifstofunnar — hvarf
Franz Josef, eins og áður fyr í
Ischl, yfir trjálundinn, inn um
smáhliðið á garðinum og inn í
húsið nr. 9, er stóð við Gloriet-
tegasse, því að þar bjó þá Kat-
(Frh. af 3. síðu.)
rín Schratt.
Nú var hún gift ungversk-
um lávarði, en hvorki hjóna-
bandið né fæðing sonar þeirra
breytti vináttu hennar við hinn
aldna keisara.
Þarna hjá Katrínu neytti
keisarinn morgunverðar. Og á
þessum morgunstundum sagði
hún honum hreinskilnislega
hvað um hann væri talað í Vín,
og hvernig þegnar hans hugs-
uðu um hann. Og hann hafði
mjög gaman af að hlusta á sög-
ur um sjálfan sig.
Katrín Schratt kunni mæta-
vel að gleðja keisarann. Þegar
hér var komið sögu var hún
orðin sem miðdepill stórs um-
hverfis í borgaralífinu, og í húsi
hennar voru tíðir gestir margir
stjórnmálamenn, fjármálaleið-
togar og blaðamenn, sem allir
sóttu mjög eftir því að mega
teljast meðal vina hennar. Vin-
át^, hennar við keisarann hafði
myndað eins konar geislabaug
tiiÝi1 hana. Kynni við hana þóttu
mjög eftirsóknarverð, svo hæ-
verskulæti og smjaðuryrði voru
henni óspart í té látin.
Það var Katrín Schratt, sem
fyrst varð til að opinbera keis-
aranum hina róttæku óánægju
fólksins í Austurríki, og að
uppreisn væri í undirbúningi
um allt keisaradæmið.
Og á þeim örlagaþrungnu
dögum kom frétt um, að keis-
arafrúin hefði verið myrt í Ge-
neva. Aðstoðarforingi í varð-
liði keisarans kom nú til frú
Schratt og bað hana mjög inni-
lega að koma til hallarinnar til
huggunar keisaranum í þessu
hans mikla mótlæti. Franz Jos-
ef var nú algerlega einmana,
átti engan eftir af sínum nán-
ustu skyldmennum og vinum
nema frú Schratt. Hún var hin
eina manneskja, er hinn aldni
þjóðhöfðingi — sem nú var 73
ára — gat ráðfært sig við um
raunir sínar. Og hans allra síð-
ustu vandræði stöfuðu frá
Franz Ferdinand. Ríkiserfing-
ihn vildi fá að giftast Sophie
Chotek greifafrú, sem þá var
yfirkenslukona á heimili Fred-
ricks erkihertoga.
Keisarinn var ákaflega óá-
nægður með þenna ráðahag.
Sem afleiðing af slíkri giftingu
sá hann fram undan alls konar
stjórnarfarslegar hömlur — og
endalok keisaradæmisins.
En engar fortölur dugðu.
Franz Ferdinand varð óbifan-
legur frá áformi sínu. Keisar-
inn varð að láta undan og veita
leyfið, því hann gat ekki sporn-
að við því, að greifainnan Cho-
tek yrði kona Franz Ferdin-
ands.
Franz Josef fór nú til Ischl,
og leitaði nséðis í Villa Felici-
tas. Og á hverjum morgni, eins
og ávalt áður, heimsótti hann
frú Schratt: Og vináttuþel þess-
arar göfugú konu, sem ávalt
hafði verið laust við allar eigin-
gjarnar hvatir, varð nú nánara
en áður. ’
Árið 1912 vorú Balkan-
þjóðirnar í' ófriðareldi. Hin
smáu ríki þjEtjf voru að hrista af
sér ánauðarok Tyrkjans. Aust-
urríki skarst í léikinn. Franz
Ferdinand og yngri kynslóðin
vildi leggja út í stríð, en Franz
Josef vildi heldur greiða úr
þessari flækju á friðsamlegan
hátt. Og hann hafði fram sitt
mál, og kom þannig í veg fyrir
styrjöld í það sinn.
Þá komu fréttirnar um að
Franz Ferdinand og kona hans
hefðu orðið morðingjum að bráð
í Sarajevo. — Sama dag — það
var 28. júní 1914 — fór keisar-
ins fyá Ischl, þar sem hann
hafði dvalið til að hvíla sig und-
ir handleiðslu frú Schratt. Þær
ánægju- og friðarstundir hans
hurfu nú sem Indíánasumar
fyrir kuldagjósti. Evrópa var í
báli; Franz Josef þóttist sjá að
keisaradæmið myndi hrynja til
rústa. í einu vetfangi var hann
orðinn að örvasa gamalmenni.
í nóvember 1916 varð hann
hættulega veikur. Frú Schratt
kom til að heimsækja hann; en
hann bað hana að koma ekki
inn í sjúkrastofuna. Hann vildi
' ekki að hún sæi sig eins og
hann leit þá út. Hún settist svo
við talsíma sinn og herbergis-
þjónn keisarans skýrði henni
frá líðan hans hverja mínútuna
sem leið, meðan hinn aldnf og
sárþjáði höfðingi var að heyja
dauðastríð sitt. Og það leið
næstum yfir hana, þegar hún
heyrði orðin: „Keisarinn er dá-
inn.“
Hún hraðaði sér til hallarinn-
ar. Og skyldulið keisarans var
þar saman komið við dánar-
beðinn.
Karl keisari, eftirmaður
Franz Josefs, gekk til hennar
og leiddi hann upp að hinni ein
földu hermannshvílu, —- þar
sem hinn látni keisari lá. Þar
féll hún á kné með grátekka.
Hioilst merkiS'
daga i iífí fla?
með pví að láta
taká af yður
nýji ijósmyad
á Ijösmyndastofu
SiQDrOar GuOmDRðssonar
Lækjargöto 2. Sími 1980
Heimasími 4980.
ÞÆTTIR UM EYFIRZK
ALÞÝÐU SKÁLD.
(Frh. af 2. síðu.)
ekki vill ganga allt í haginn,
á Nautabúi hérna um daginn
römm urðu slys og raunalig,
ráðvendnin datt og meiddi sig,
og stolið talsverðu af vatni var,
vurðu þá deildar meiningar
um artir manna á ýmsum greinum,
ekkert var talað þá í meinum,
svo þar af leiðandi hríða hljóm
heyra fékk páfinn suður í Róm,
andvaka lá hann næstu nótt,
nærri dauður af köldusótt.
Ég byggi í lofti undur öll
og á þar lönd og fríða höll,
sit í hásæti og sveitum stýri
sem Salomon á Hinriksmýri,
eða nafni hans áður forðum
í sinni dýrð hjá foldarskorðum,
svo dett ég allt í einu ofan
og er þá að moka hesthúskofann
bakveikur, svangur, boginn, kaldur,
búinn að fylla sextugsaldur.
Mig langar oft í meyja hita,
en meira þó í hákarlsbita,
en fæ það ekki í heimi'hér,
hörgullinn því á flestu er.
Ég bið að heilsa Helgu þinni,
hjónunum gömlu og eins Friðfinni,
og hvíslaðu að Laugu kveðju eins
kærri frá hjarta gamla Sveins.
Svo er á enda seðillinn.
Sveini forláttu Eggert minn.
Þegar Sveinn var roskinn orðinn eign-
aðist hann með ekkju nokkurri son þann,
er Brynjólfur hét. Varð hann myndarmað-
ur og hagyrðingur góður. Hann drukknaði
í Eyjafjarðará sumárið 1916.
Sveinn andaðist í Hólshúsum 16. maí
1899, 68 ára að aldri. Hafði hann komið
þangað sem gestur, veiktist snögglega og
dó eftir stutta legu.