Alþýðublaðið Sunnudagsblað - 05.03.1939, Side 1

Alþýðublaðið Sunnudagsblað - 05.03.1939, Side 1
BUBUB SUNNUDAGINN 5. MARZ 1939 VI. ÁRGANGUR 10. TÖLUBLAÐ UDAG LAÐI Reimleikarnir í Þistilfirði. Þegar skyrsáirnir dönsuðu og flugu um .oftil REIMLEIKAR, draugagang- ur og dularfullir fyrir- Imrðir, hafa þekst hér á landi -allt frá landsnámstíð. Mestu -kynstur af þessum sögnum hef- ir verið skrásett á öllum tímum, seinkum í annálum vorum, er skráðir voru í gamla daga. — -Draugasögur hafa löngum ver- ið lesnar og sagðar um land allt — á hinum löngu kvöld- vökum — og jafnan þótt hið .mesta hnossgæti. Draugarnir virðast hafa „lifað" með þjóð- :inni á öllum tímum og verið furðu lífseigir, og það allt fram -á vora daga. Gömlu húsakynn- in hafa líka stutt að því, að við- halda draugatrúnni, því þar skorti jafnan ljós og birtu. En "draugarnir fylgdu myrkrinu og myrkrið draugunum. í hverjum kofa var jafnan hálfdimmt, — •ekki einungis í skammdeginu, Jheldur og allan tíma ársins. — Jafnvel baðstofan, aðal-íbúð fólksins var oftast gluggalítil *og dimm. Gömlu bæirnir voru líka byggðir þannig, að um þá ~þvert og endilangt lágu langir og dimmir gangar, er tengdu .saman hin einstöku bæjarhús. í þessum göngum og afkymum virðast draugarnir hafa kunnað -vel við sig, enda fer drauga- gangur yfirleitt að minka hér ;á landi, þegar húsaskipunin fór ;að breytast til batnaðar, og menn hættu að útiloka birtuna mr híbýlum sínum, og það fær >engum dulist, hyaða áhrif hin dimmu húsakynni hafi haft á þjóðina, og sambandið á milli .myrkursins og draugatrúarinn- ;ar er auðskilið. Það er því næsta eðlilegt, að ísú skoðun só nokkuð almenri, ;að reimleikar og draugagangur hafi svo að segja alveg horfið hér úr sögunni á síðari hluta 19. aldar, eftir að öldur menn- ingarinnar fóru að berast hing- að, og þjóðin kastaði frá sér, að meira eða minna leyti, 1000 ára gömlum venjum og háttum, og komst í nábýli við hinn svo kallaða „mentaða heim." En ýmsir atburðir á seinni árum sanna, að þjóðsögurnar eru ekki skáldskapur einn, heldur helkaldur raunveruleiki, sem á djúpar rætur í meðvitund þjóðarinnar. Og það gagntekur legt að skrásetja slíkar fráságn- ir, áður en þær eru fallnar í gleymsku. Ein slík frásaga verður hér skrásett. Hún gerð- ist að Hvammi í Þistilfirði fyrir 26 árum, og er enn á lífi fjóldi fólks, sem sá atburðinn með sínum eigin augum, svo enginn vafi leikur á um sann- leiksgildi hennar. Og ef menn greinir á um eitthvað, þá stafar það af því, að einn hefir séð þetta en annar hitt, því þetta skeði ekki á einum degi, held- ur á fleiri mánuðum. Skráð af BenjamínSigvaldasyni mann hrolli og skelfingu, að standa frammi fyrir hinum ó- sýnilegu og óútreiknanlegu öfl- um, sem enginn skilur. En slík öfl voru áður nefnd reimleikar eða draugagangur. Þrátt fyrir bjartari og betri húsakynni, aukna mentun og breytta hætti og venjur, sem losuðu þjóðina úr tengslum við „gamla tímann" og fluttu hana á fáum árum aftan úr forn- eskju og inn í töfraheim nýj- ustu tækni, vísinda, lista og nýrrar menningar, þá hafa samt sem áður gerst dularfullir at- burðir hér á landi fyrir fáum árum, atburðir, sem enginn maður getur skilið og eiga ákaf- lega skylt við hina fornu reim- leika — eða draugagang, sem sumir nefna. Auðvitað getur hver maður haft sína skoðun á þessum málum, en því verður ekki neitað, að þessir atburðir hafa gerst, og eiga vafalaust eftir að gerast. Þar . sem margan fýsir að héyra sagt satt.og rétt frá.slík- um átburðuní, þá er nauðsyn-. Þar sem hér er um að ræða einhverja þá stórkostlegustu reimleika, sem sögur fara af hér á landi, þá hefi ég lagt kapp á að vanda til heimild- anna, og eru þær því margar. En aðalheimildirnar þær, sem nú skal greina: 1. Frásögn Hjartar hrepp- stjóra Þorkelssonar á Ytra- Álandi í Þistilfirði. Birtist í Lögréttu 14. maí 1913. 2. Þættir úr dagbók minni, sem eru skráðir því nær jafn- óðum og atburðirnir gerðust, í febr. og marzmán. 1913. 3. Munnleg frásögn Kjartans Þorgrímssonar, verkamanns á Bergstaðastræti 38 hér í bæn- um, en hann var heimilismaður í Hvammi, er reimleikarnir áttu sér stað. II. Bærinn Hvammur í Þistil- firði er austasti bærinn í Sval- barðshreppi, og stendur við Hafralónsá, sem aðskilur sveit- irnar Þistilfjörð og Lánganes. Á, Hvammi: : hefií 'löngum verið stórbýli, og hafa stundum búið þar 4 eða 5 bændur, og nú mun þetta vera eitt fjárflesta heimilið á öllu landinu. Árið 1913 bjuggu 3 bændur í Hvammi og einn húsmensku- maður, og mun hafa verið þá, eins og nú, eitt af mannflestu heimilum í sýslunni. Bæirnir voru tveir, kallaðir efri og neðri bær. í efri bænum bjó Arn- grímur Jónsson, greindur mað- ur og smiður með afbrigðum, en hann kemur lítið við þessa sögu. Þar var og í húsmensku aðalheimildarmaður minn, Kjartan Þorgrímsson. í neðri bænum bjó Jóhann bróðir Arn- .gríms, þá ungur maður, og Að- alsteinn Jónasson, er þá var miðaldra maður, stiltur, gætinn og ábyggilegur. Þess má geta, að allir þessir bændur búa enn í Hvammi. Það var í neðri bænum, sem reimleikarnir gerðust. Þar á heimilinu var unglingsstúlka (líkl. 18 ára), sem Kagnheiður hét, og var uppeldisdóttir Að- alsteins. Hún var stilt og hæg- lát og prúð í framkomu, fríð sýnum, gáfuð og glæsileg. Fleira fólk verður ekki nafn- greint, fyr en jafnóðum og það kemur við söguna. Það fyrsta, sem í frásögur er færandi um atburði þessa, er það, að um haustið og framan af vetri 1912 tók að bera á því, að Ragnheiður gengi í svefni, en svefngöngur eru ekki óal- gengar, svo þetta þótti ekkert í frásögur færandi. En er leiS á veturinn, kom það fyrir hvað eftir ánnað, að ýmsir hlutir vorú færðir úr stað á næturnar og þótti uhdárlegt. Sumir hlut-. irnir' týridUst alveg í bili og

x

Alþýðublaðið Sunnudagsblað

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Alþýðublaðið Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/53

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.