Vísir - 18.07.1945, Blaðsíða 2

Vísir - 18.07.1945, Blaðsíða 2
VISIR Miðvikudaginn 18. júlí 1945 STRIÐID XIII: sneski björninn snýst og snyr soKn sians i unoanna ' Um haustið 1942 hafði stríðsgæfan, sem snéri baki við Adolf Hitler hjá El Ala- mein, einnig snúið við hon- nm bakinu á vígstöðvunum í Rússlandi. Það mátti ekki seinna -verða, Rússland var í yfirvof- Æindi hættu. í annarri sumar- sókn Hitlers sóttu nokkurar Jiarðvítugustu hersveitir hans -alla leið að hökkum Volgu og nærri því einangruðu Stalin- igrad. Aðrar hersveitir sóttu langt suður í Kákasus og tóku þar þýðngarmiklar oliu- stöðvar og voru ennfremur vel á veg komrar með að Jhrjótast yfir torfærur fjall- .anna að auðlindum hinsveg- sir þeirra. Það sem nú gerðist kom öllum að óvörum og jafnvel liin glæsilega vetrargagnsókn Sovjetherjanna árið áður, jafnaðist ekkert á við það. Nýr, geysiöflugur rauður her, sem enginn átt von á að væri til, réði tíl atlögú yið innrásarherinn og gerði síð- an stórkostlega tilraun til þess að einangra liann með tangarsókn. Meginkjarni l>essa hers voru varaliðssveit- ir, æfðar austur í Síheríu og vopnaðar vopnum frá her- .gagnaverksmiðjum sem reist- ar höfðu verið austur í Úral- fjöllum. Allt í einu var und- anhaldsliðið húið að hefja stórkostlega sókn. Hersveitir Rauða Hersins sóttu að Stalingrad bæði úr suðri og norðri til þess að timkringja 6. herinn þýzka, sem hélt til i borginni og rfyrir utan hana. Síðan sveigðu þær aftur í austur og mynd- uðu órjúfanlegan hring um 22 herfylki þess hers, serii hafði ætlað sér sigurinn. Þýzk víglína hrynur. í Kákasus snerust endur- skipulagðar rússneskar her- sveitir gegn innrásarherjvm- um, sem sóttu yfir snævi þakin gnæfandi fjöll Kákasus og hrakti þá til baka norður á bóginn. í janúar höfðu þær sundrað allri víglínu Þjóð- verja. . Riddaraliðssveitir Kósakka tóku aftur olíulind- irnar hjá Maikop þann 20. jan. og héldu siðan lengra áfram til þess að ná líinni mikilvægu járnbraut norður til Rostov, einustu undan- komuleiðinni. Markmið Rússa var að hrekja Þjóð- verja niður að ströndum Svartahafs og gersigra þá þar, en fjandmönnunum tókst að koma sér í tíma upp varnarlínu í hoga yfir Tam- .anskagann. Síðan lóku aðrar hersveitir Rússa nokkuru norðar Rostov og tókst þar með að loka seinustu undan- haldsleið nazista. Við Stalingrad var um sama leyti aðstaða hins um- Jukta 6. þýzka hers orðin sýnilega vonlaus. Svo hafði gengið af hernum við látlaus- ar og miskunnarlausar árásir frá öllum hliðum og að ofan Mka, að her sem áður hafði verið 100 þúsund manns yar nú tæplega eitt herfylki. Rúss- ar hófu lokaárásina þann 20. jan. og fimm dögum síðar gafst hinn vonlausi her upp og með honum von Paulus marskálkur og 16 þýzkir hexshöfðingjar að auki. í Rerlín fyrirskipaði Hitler þjóðinni þriggja daga sorg. Aðrir lierir Rússa hófu samtímis sókn á ýmsum öðr- um stöðum. Mikill her sótti frá Voronezh, 650 km. fyrir norðan Rostov, og gerði hann ákafar árásir á víglínu óvin- anna fyrir vestan Don. Þús- undir rússneskra skriðdreka og fallbyssna rufu víglínu Þjóðverja á 60 km. breiðu svæði, umkringdu Kursk og náðu um skamma stund Kharkov í sínar hendur, sem þá var orðin bækistöð her- stjórnar nazista á suður- vígstöðvunum. Norðar, á Moskva-vígstöðv- unum, tóku aðrir sóknarherir Rússa borgirnar Rezhev og Veliki Luki aftur, en þær höfðu alltaf verið bækistöðv- ar og bakhjaDar þeirra sókn- arherja nazista sem sátu af þrautseigju um höfuðborg Rússlands. Hláka stöðvar sóknina. Loksins, þegar Þjóðverjum hafði verið snúið til undan- halds á þvi nær 1600 kíló- metra víglinu, var það vor- hlákan rússneska sem stöðv- aði alla bardaga enn einu sinni. I þrjá mánuði var að- eins um kyrrstöðuhernað að ræða á vígstöðvunum. Rúss- ar bjuggu sig undir fyrstu allsherjar sumarsóknina. Þjóðverjar rufu fyrstir kyrrðina og hófu 5. júli sókn með öflugu liði gegn fleyg sovétherjanna hjá Kursk, en í þetta skipti voru Rússar við- húnir og eftir viku höfðu þeir með hinni frægu varnarað- ferð sinni stöðvað framsókn- ina. , Því næst hóf u Rússar sókn og 800 klíómetra víglína log- aði i bardögum. Þessi hern- aðaraðgerð varð æ umfangs- meiri og ákafari eftir því er leið á sumarið. Aðal sóknin hófst á Kursk- svæðinu í skjóli stórskota- hriðar sem Rússar sögðu að hefði ekki átt sinn líka í stríð- inu. Eftir mánuð höfðu hrað- sveitir Rauða hersins hertek- ið virkisborgirnar Orel og Bielgorod. önnur borgin er 80 km. fyrir sunnan en hin 80 km. fyrir norðan upp- runalegu takmörk svæðisins. Frá Belgorod hélt sóknin síðan áfram suður til Khar- kov og beygði þar til vesturs yfir Ukraniu í áttina til Dnieper og volduga vígisins Kiev. Yfir Dnieper fóru her- irnir seint i september, en þar hafðiHitler sagt aðsóknin sóknin yrði að stöðvast hvað sem það kostaði, og brát.t var Kiev aftur í höndum Rússa. Stöðvarnar við Don teknar. Sunnar á vígstöðvunum moluðu hersveitir Rússar var-nir-Þjóðverja við ána Don og varð það til þess að brátt var allt landsvæðið í Don- bugðunni á valdi þeirra. Hraðsveitir rús'srieskra skrið- dreka og riddaralið tóku Taganrog skammt fyrir vest- an; Rostov, og héldu síðan rakleitt til Stalino tóku þá borg og hafnarborgina Mariupol við Svartahaf og köiriust áð lokiím að Dnéþr- petrovsk við Dnjeper. -~ ^Suðvéstih* af $1 oskva tóku Rússar Briansk með áhiaupi og nokkur herfylki sóttu á- fram.i áttina til Smolensk, sem var þýzkt vígi. og taka hennar var þýðingarmeiri en nokkuð annað síðan að sig- urinn við Stalingrad var unn- nin. Borgin stendur við Dnje- per ofanverða og vegna þess að allt samgöngukerfi Vit- ebsk og Mogilev liggur um haria var hún kjarni varna láglendisins fyrir vestan hana alla leið til gömlu landamæra Póllands. Þannig endaði sumarsókn- in 1943. Meðan að andvari frelsisins lék aftur um stepp- urnar bjó vongóður rauður her sig undir enn eina vetr- arsóknina. í þessari sókn hélt hann þungur og óhifanlegur í áttina til Berlínar. Sóknin hófst í fyrstu viku janúar með ótrúlegri fram- sókn Sovétherjanna fyrir vestan Kiev. Rauði herinn hrauzt með ógurlegum þunga gegnum varnir naz- ista á 250 kílómetra breiðu belti, sem náði bæði langt norður og suður fyrir liöfuð- borg Ukrainu. Rússar sækja áfram. Sóknin náði hámarki sínu þegar Piússar ráku leifar 22 þýzkra herfylkja á undan sér fram hjá Zhitomir, sem stóð á seinustu járbrautarlínunni sem tengdi saman heri Þjóð- verja í Rússlandi. Þaðan sótti ein álma suð- ur fyrir Pripetmýrarnár yfir landamæri PólLands eins og þau voru fyrir 1939 og komst i augsýn 'við borgirnar Rov- no, Lublin og Varsjá. Annar sóknarhér sótti • í suður frái Zhitofnir og fór fram hjá járnbrautarbæjunum Vinn- itsa og Zhmerinka yfir Dnjester inn í Bessarabíu og Rúmeníu. Meðan þessi her nálgaðist fjallaskörð Karp- atafjalla, flýttu skelkaðir nazistaherir sér að hernema Ungverjaland og Rúmeníu til þess að tryggja þátttöku þeirra í stríðinu. Meðfram ströndum Svarta- hafs ösluðu rússneskar her- sveitir yfir saltmýrarnar og tóku Kherson við mynni Dnjeper í febrúar og með heljarátaki tókst þeim, áður en veðráttan breyttist, að sækja til Odessa, annarar stærs^tu liafnarborgar Rúss- lands. Meðan þessu fór fram gerðu aðrar hersveitir Rússa, langt fyrir aftan víglinuna, eldsnara þriggja vikna sókn í þeim tilgangi að ná aftur Krímskaga og Sevastopol, sem vörðust hetjulegri vörn — í 250 daga — 1941—42. Á norður-vígstöðvunum var svo verið að undirbúa sumarsókn, sem framhald af þessum nýju sigrum. Hinn öflugi her fyrir sunn- an Moskva umkringdi Vit- ebsk, sem er 80 km. frá gömlu landamærum Pól- lands. Þaðan sótti því næst rússneskar hersyeitir með- fram nyrðra borði Pripet- mýrana til landamæraborg- arinnar Minsk og Póllands. Annar her sveigði til norðurs og stefndi til snjóþungu furu- skóga Lithávíu og höf uðborg- arinnar Riga við Eystrasalt. Markmið þess hers var að einangra heri Þjóðverja i Eystrasaltslöndum. Leningrad leyst úr umsátri. Hin forna Leningrad, sem U 18 mánuði hafði varizt si- eridurteknum árásiím "riaz- ista var leyst úr umsátri með hjálp Tiersveítá"' sém sóttu Tiangað úr austri bg suðrí. Fyrir sunnan borgina hófu aðrar hersyeitir Rússa sókn i vestur og hertóku þær her- sveitir yirkisbæinn Pskov í byrjun marz. Sú börg er að- eilis 15 km. frá landamærum Eistjands og þar mætast þar að auki 6 þjóðvegir, sem Þjóðverjar notuðu til þess að senda norðurherjum sínum birgðir. í aprílbyrjun höfðu a. ni.k. átta sjálfstæðir sóknarherir hafið sókn gegn Þýzkalandi eða Jöndum þeim sem studdu möndulveldin. Allar varnír Þjóðverja í Rússlandi virtust í moJum ef tir Játlausar sókn- ir Rússa. Smám saman rýrðist land- svæði það sem Þjóðverjar höfðu yfir að ráða í Rúss- landi og var nú ekki orðið nema 17 hundraðshlutar af því sem það hafði verið þeg- ar sókn þeirra stóð sem hæzt. Til þess að forðast gjöreyð- ingu virtust Þjóðverjar ekki eiga annan kost enn að fara með allt lið sitt úr Rússlandi. Þótt þessum árangri væri náð var hann aðeins forspil þess sem mátti vænta að vor- og sumarmánuðirnir myndu bera í skauti sinu. Næsta grein: Bandamenn máttu heyja margar harð- ar orustur áður en þeir komust alla leið til Rómar. — J^tiíiku vantar nú þegar í eldhúsið á Elli- og hjúkrunar- heimilinu Grund. Upplýsingar ráðskonan. gefvir Beztu úrin frá BARTELS, Veltusundi. Sími 6419. Fornar bæjarrústir á Sitæfellsnesi. Bóndinn að Kötluholti í Fróðárhreppi gróf fyr- , ir nokkuru í gamlar rúst- ir, sem liggja fyrir ofan bæ- inn, en þar taldi hann helzt vera um gamalt f járgerði að ræða. Við gröftinn kom í ljós, áo hér var um aílmikla byggingu að ræða, er virtist benda til húsbyggingar, en. ekki garð- hleðslu. Þegar bóndinn, Ágúst Kristjánsson, varð þessa áskynja, hætti hann greftinum og lét fornminja- vörð vita um fundinn. Skammt frá rústum þess- um er klettaborg, sem kölluð er Hofborg, og bent gæti til þess að þar myndi einhverju sinni hafa verið hof. Ku'nn- ugir menn hafa þó tjáð Visi, að þarna muni tæplega hafa staðið hof til forna, heldur sé hér um rústir af bæ eða öðr- um byggingum að ræða. Símanúmer okkar er 6457. Litla Blikksmiðjan. Alm. Fasteignasalan (Brandur Brynjólfsson lögfræðingur). Bankastræti 7. Simi 6063. Verndið heilsuna. MAGNI HJ1. Sími 1707. f# ^"11^ &&& ¦>P* v,éf l*"-" iesV iðí «* <a°: e^&' .»*' cið* &€*&»- sið^ A^V

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.