Vísir - 02.11.1957, Blaðsíða 5

Vísir - 02.11.1957, Blaðsíða 5
r Laugardaginn 2, vjjg£g$ib§&$$&ti VÍSIR ;*< Vakar — jákvæðir og iieikvæðir iihfdi vera þoíír befur árepsh of kulda, sé henni sfai géMK Læknír einra í Ameríku hefur likamanum og jafnvel kulda. árumsaman með óþreytandi elju Geta yeíií likamans tekið breyt- umrið að'bvf'að sýna f ram á, að ingum\við þetta pg þá er ástæðá ,J!aunmorðingi", sem hann kallar til að. hrökkva við, enda tekur þá svo, vegi að mönnuni og bani viðmámið "til staría, þeim þúsundum saman með hjálp vakanna. ; Hver maður á ráð á heilum her af baráttuvökúm og friðar- vökum. Baráttuvakarnir eru jákvæðir, friðarvakarnir nei- kvæðir. Fái baráttuvakarnir und- irtökin . til mikilla muna, deyr maðurinn ef til vill úr hjarta- slagi — blæðandi magasári eða annari bilun — sem stafar af því, að verndarlið vakanna „sleppir sér," tekur að ráðast á og eyði- leggja hluti af líkama þeim, sem það átti að vernda. Andlát fyrir aldur fram. Þessi „launmorðingi", sem læknirinn talar um gerir stöð- ugar árásir á taugarnar, með þenslu og örmagnan. Þegar mað- ur í ábyrgðarstöðu deyr — fyr- ir aldur fram eins og oft er sagt í eftirmælum — þegar erfitt er að gera sér grein fyrir hvers vegna maður deyr eftir langvar- andi áreynslu og fjárhagsáhyggj- ur eða þegar menn deyja af kulda eða vesaldómi, er laun- morðinginn að verki. Menn geta líka dáið af líkamlegum sárs- auka. Það er þvi ekki af neins. konar óþarfri vorkunnsemi, sem nútíma læknar gera sér svo mik- ið far um að hlífa sjúklingum yið þjáningum — þó að eldri læknar hafi ekki lagt áherzlu á það. Það er gert til að forða sjúklingnum frá hættu, meðan reynt er að lækna hann. Læknir sá sem lengi hefur rannsakað það mál sem hér er um ritað heitir Hans Selye og er prófessor í Montreal og stendur fyrir rannsóknadeild háskólans þar. Segir prófessorinn að þessi óvinur mannkynsins sé stöðug þrúgan, eða farg. En viðnámið er það, að bar- áttuvakarnir taka að f jölga sér of hratt þó að friðarvakarnir reyni að stöðva þá. Dr. Selye hef- ur sjálfur kallað þessa vaka- flokka „já og nei vaka". Jákvæðu vakarnir eru nauðsynlegir til þess að koma á jafnvægi í lík- amanum, þegar hann hefur orð- ið' fyrir raun eða þrúgan. En þeir geta orðið of ákafir og ráð- ast þá á líffæri, sem þola það ekki. Sé ekki hægt að örva nei- kvæðu vakana, svo að þeir haídi' hafi heillarikan árangur. Verði þeim jákvæðu í skefjum er,hœgt a3 temja b'aráttu-vakana, um, þegar átt er við menn. Dr. Selye stundar ekki venju- legar lækiririgár: -En eitt ráð gef- ur hann þó mönnum. Hann ræð- ur þeim til að hvíla sig vel og útvega sér einhverja tómstunda- iðju, svo að þeír geti vísað á- hyggjunum á bug. Margir vísindamenn álíta, að takast megi áður en langt um líður að finna aðferð til að lækna þá, sem þrúgan þjáir. Það verði að finna lyf, sem stöðvi baráttu- vakana áður en þeir verði of at- hafnasamir. Ný læknislyf geta hjálpað. Vera má að Cortison eða Acth komi að gagni, þó að ekki sé gott um það að segja. En stefnan er mörkuð við háskólann i Mont- real. Og allt bendir til að hún GDLLBRIJÐkAUP. hætta á ferðum. Baráttuvakarn- ir eyðileggja lífskraftinn og nú kemur þriðja stigið til. Það er ormagnanih. Maðurinn getur dá- ið skyndilöga. Erlendir visindamenn hafa komið í heimsókn til hans til að fræðast. Þar á'meðal hafadansk- ir vísindamenn heimsótt hann og Ijúka þeir lofsorði á dugnað hans. Hann starfar að mestu einn og heiur ekki hóp af kunn- áttumönnum sér til aðstoðar, að- eins unga Iækna og Iifeðlisfræð- inga, sem hann hefur kenht sjálf- ur. Selye gefur út tímarit um „vaka og þrúgan" og hafá ýmsir vísindamenn ritað í það greihár. Hann græðir mikla peninga á tímaritinu. Það selst í ölluni löndum og er rhjög kunriugt meðal lækna. En Selye þarf líka á miklum peningum að halda yegna bókasafnsins, því að þar hefur harín 95 þúsund rit og bækur u'm þetta efni, sem hon- um er svo hugleikið. Hann kall- ar þetta sjúkdómsástand .stress'. Vitanlega deila menn um kenn- ingar hans. En í Karíada og Bandarik.iunum hafa menn vak- ið máls á því, að honum bæri að veita Nóbelsverðlaun. Jákvæðir og rieikvæðir vakar. Þegar þrúgan tekur að gera vart við sig leggst húti stiindum á :taugarnar með ótta, fjárhágs- áhyggjum, ofreynslu, þraUtum I .... .¦.'.!¦ <H ' -'. ..... hqfuðmarkí, áQ, með útvaips- ísterfseminni.séu;efld sönn raenn- ingatfáhrif í-Iaridinu.,; C[iyarpshlustanditu Gælur og góð aöot lengja lifið. Breyting á nýrnahettunum er orsök þessara dauðdaga. Dr. Selye hefur sannað þetta með rannsóknum á rottum. Hann beitir við þær bæði sulti og kulda. En sálræn viðbrögð þess- ara litlu dýra er það, sem vakið hefur mesta athygli um heim allan. Hans Selye reyndi að svelta hóp af rottum en lét þær jafn- framt vinna eríiða líkamlega vinnu. Einnig beitti hann þær hrekkjum. Þegar þær væntu þess að fá mat — sem gerist á vissum timum ~ voru þær fæld- ar frá þvi að garíga að mat sin- um. Þetta var hægt að gera með vekjaráklukku, rafmagnsstraumi eða röntgengeislum — eðaþungt lóð var látið skella niður fyrir framan trýnið á þeim, þegár þær ætiuðu að hrifsa til sín þáð sem í boði var. Vitanlega urðu þær hræddar og þustu burt án þess að fámat. Selye skiptiþessumhrædduog soltnu rottum í tvo. hópa og fengu^báðir hópar sams konar meðferð — ;þó með verulegum munl Samstarfsmenn'hans tóku dag hvern anrian hópinn,upp, i tíu minútur. Struku þeir rotturnar og gældu við þær og klóruðu þeim bak við eyrun. Hinum var ekkert strokið, þær voru látnar eiga sig. • Þáð kom í Ijós að rottur þær, sem gælt var við, þoldu miklu betur sult, hræðslu og erfiða vinnu. "-'¦¦'- ' Þær lifðu lerígur og voru furðul lengi við góða heilsu. Nýínahetturnar breyttu van lit. Gott atlæti lengir lífið. Þegar rotturnar voru dauðar voru þær krufnar. Sultur, hræðsla og erf- iðisvinna höfðu haft þau áhrif á nýrnahetturnar, að þær höfðu breytt lit og voru óeðlilega stór- ar. Breytingin var þó mest hjá þeim rottum sem höfðu farið á mis við gælur og góð atlot. Hin banvæna breyting á nýrna- hettunum stafaði auðsæilega'a'f breyttrí vakamyndun og sannaði þvi kenningar dr. Selyes.. . Vafalaust hafa þessar; sjald- gæfu tilraunir áhrif-á meðferð manna. Þ6 !að það sé enn óyíst hvort draga má líkingar af rott- svo að þeir geri skyldu sína en ekki meira, má bjarga mörgum mannslíf um og lama „launmorð- ingjann". En ekki má virða að vettugi þá kenningu, sem fékkst af rarin- sókn á rottunum, sem gælt var við. Það getur líka átt við menn, að góðvild hjálpi til þess að halda mynduninni í þeim skef j- um, sem nauðsynlegt er fyrir vellíðan manna. Geti það dregið úr áhrif um þrúgunar bætt heils- una og lengt lífið, jafnvel þó að ytri skilyrði væru óbreytt Endursagt Tilramii með S n ;t i' Usk^ \ti. Ffá Washíngton er símað, 'áð gerð hafi verið vel heþpnuð tilraun með f jarstýrt skeyti af Snark-gerð. Skeyti af þeirri gerð eiga að geta farið 8000 km. — í sömu fregn var sagt, að misheppnast hafi tilráun með skeyti af Jupi- tergerð — það hafi farið af leið og orðið að granda því. Kirkja og trúmál - Frh. af 4. s. sem liggur um hana alla, fortíð og framtið, og hann heitir misk- unn Guðs. Páll viðurkennir eigi að síður, að flest sé hulið sér um stök atriði. En hann nemur stað- ar frammi fyrir þessu eina og segir: „Hvílikt. djúp ríkdóms og speki og þekkingar Guðs! Hversu órannsakandi dómar hansog órekjandi vegir hans! Því að hver hefur þekkt huga drottins og hver hefur verið ráð- gjafi hans?". Þetta er postulleg kristni djörfung og auðmýkt. Og úr því að ég hef verið minntur sérstaklega á 2. Pétursbréf, er vert að rifja upp það baksvið alhar sögu, sem þar er vísað til, einmitt til leiðréttingar þeim lesendum bréfsins, sem vildú vita meira um ráðsályktan- ir Guðs og efstu tíma en heim- ildir eru fyrir í Guðs orði (3,9). Það baksvið er langlyndi Gnðs og hjálpræðisvilji: „Ekki er Drottinn seinn á sér með fyrir-' heítið, þótt sumir álíti það sein* læti, heldur er hann langlyndur' við yður, þai* eð hann vill ekki, að [ neinir ,gl§tist, heldur. að allir koniist.til iðrunar". í SSgiirbjörn Elnar,sson. „Góðs skal minnst á góðum börnin höfðu stundum þö'rf á degi", var einhverntíma sagt, og þessu óbrigðula athvarfi, enda. alla daga er gott góðra að.mipn-. veit ég, að þeirra hugur til Svein• ast Sérstaklega mun flestum bjarnar og Ólafíu er ekki síðuiJ Ijúft að minnast góðra granna, j hlýr en minn. Engu okkar kem- þvi áyallt er mikils vert, hvert umhverfið er. 1 rúm þrjátiu og tvii ár, er ég búinn að dvelja í sama húsinu, og allan þarin tima hef ég átt því láni að fágna að ur til hugar að viðfáum nokkru sinni launað það, er við höfuiri þegið. Én raunar ætla ég, að svo muni fleiri segja. Gptt er aðminnast þes.s lika viös, hafa góða granna umhverfis þetta tækifæri, að öll börn þess- mig. Ýmsum þeirra hef ég á einn og annan hátt orðið mjög skuld bundinn, en þó engum meira en hjónum, sem búa hiumegin göt unnar og margír munu nrinnast í dag, nær og fjær. Og enginn mun minnast þeiri'a að öðru en góðu. -Hér: í Vesturbænum er fjöldi húsa, sem Vesturbæingar nefna foi-num heitum,, í stað númera við tilteknar götur, Þannig „töl- um við um Ánanaust, Bræðra- boKg, .. Lindarbreklíu, Móberg, Oddgeirsbæ, Reynimel, .Stakka- hlíð, Sæmundarhlíð, og marga bólstaði aðra. Það eru húsráð- endur í Sæmundahlíð (eða Holts- götu Í0), er við sérstaklega minnumst í dag.hjónin Svein- björn Sæmundsson og .Ólafía Jónsdóttir. Ástæðan er sú, að þau halda í dag gullbrúðkaup SÍtt. !.; Sveinbjöm er kunnur um allt land og á lika marga góða vini erlendis. Hann var í fjölda sumra leiðsögumaður landmælinga- mannánna dönsku, sem unnu hér svo mikilsvert starf, og hefur annars allt frá æskudögum verið fylgdarmaður erlendra manna um allt land. Kona hans er að vonum ekki eins víðtójnrí, en sannaarlega væri hún þess mak- leg að vera það, og fyrir eitt er hún alkunn um alla'gömlu Reykjavík — fyrir snilli ¦ hkrida sinna,.því hún er einn sá mésti snillingur, sem hér tekur á skær- urri og nál. s Gott er allt þetta, en meira fer þó um vert hiná frábærú marín- kdsti þessara hjóna, góðfýsi þeirra óg greiðvikni við hvern sem er, og þeirra miklu rieimil- isprýði og gestrisni. Það verður engin uppgerð í þeim kveðjum, sem grannar þess ara hjóna senda þeim á þessum merkisdegi þeirra. Þær verða hlýjar og eirilægar, þyí að þær koma beint frá hjartanu. Én þó að við verðum mörg, sem finnst við.hafa nokkuð að þakka þeim fyrir nú þegar litið er um öxl, hygg ég . það efalaust mál, að stærst verði þakkarskuldin mín. Hjá þeim var; alla tíð annað heimili barna minna, Óg í nokk- ur ár yar þannig háttað umheirii- ilishagi míná; að móðuriaus ara ágætu hjóna hafa erft eðlis-. kosti foreldranna. Ánægjulegt ei' það, að sömu kostum epu tengdar,, börnin búin. Og þó að tvær dætr-:, anna séu giftar erlendis, önriim meira að segja í annari heims-. álfu, þá eru systkinin nú öll sán> an komin í litla húsinu í Sæ». mundarhlíð til þess að 8amgleðj». ast.foreldrunum á þessum heið^, ursdegi þeirra og þakka þeim. : . Hann er bæði hlýr ibg fagui? sólbjarminn, sem leikur um hjgu, aldurhnignu hjón á þessum haustdegi, þegar veturinn ér fyr • ir viku genginn í garð. Han« verður ekki vart hið innra. Sumi, arið ér enn í hjörtum þeirra ogf mun.aldrei þaðan vikja. En utaii;.. frá kemur líka sumarhlýja ö'g;, umlykur þau.-—Sn. J. ,' » Frogn frá New York hermiiv v að Eisénhower forseti hafíl fallist, & að fýrsta kjarnorku- knúna kaupskipið, sem er íi^ smiðum, verði kallað N. Síí Savannah eftlr fyrsta gufu- skipinu seni fór yfir Atlantz- . haf, en það f ór frá Savamialn íGeorgíu 22. maí 1819 og koiw til Liverpooí 22 dögum síðar. Leiurbiakan... Framh. af 1. síðu. dalnum var sömu tegundar oœ Selvogsblakan. Líklegt hefur, verið talið, að leðurþlökur geli; ekki;borizt hingað < nema me&; skipum (eða flugvélum?), og' leðurblakan, sem náðist við höfh^ " ina í Reykjavík, hefur eflaust:: komið hingað' með þeim hættk Jíins yegar- er ekki með öllu, hægf að fortaka, að jafn stór bg: ílugþolin fardýr og hrímbiakaijij géti-hrakist hingað undan veðr- um eins og margir amerískh?,,. hrakningsfuglar, sem hér haf^ý komið fram. Næstu daga¦ áður en.-, Selvogsblakan fannst var veðuiY. far líka með þeim hætti, að nærri liggur að ætla, að slíkt'hafí. getað átt sér stað. Leðurblakan er nú geymd á, náttúrugripasafninu. Ekki .' er- hægt^ að ala leðurblökur, þær- lifa af skordýrum o§ taka fæðot, sína á flugi, yar hún því aflifuSf; með svæfingu og stoppuð upp. "; J FiiÍnur Guðmundssónij

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.