Morgunblaðið - 07.12.1930, Síða 2

2
\TOT?r, TTN-BTiA ðtð
Gisli Sveinsson
sýsluraaður
fimmtugur.
í dag er einn af mætustu em-
bættismönnum landsins, Gísli
Sveinsson sýslumaður í Vík, fimm-
tugur. Hann er fæddur 7. desem-
ber 1880 á Sandfelli í Öræfum,
sonur þeirra merkislijóna, síra
Sveins Eiríkssonar, síðast í Asum
í Skaftártungu (d. 1907) og konu
hans Guðríðar Pálsdóttur frá
Hörgsdal (d. 1920). Hann lauk
stúdéntsprófi vorið 1903'; sigldi
síðan til Kaupmannahafnar og las
lögfræði. Tók embættispróf í lög-
fræði um miðjan vetur 1910. —
Sama ár settist hann að í Reykja-
vík og gerðist málaflutningsmaður
við landsyfirrjettinn; stundaði
þau störf til 1918. Þann 1. júní
1918 var hann skipaður sýslumað-
ur í Skaftafellssýslu og hefir hann
gegnt því starfi síðan. **
Gísli Sveinsson.
Gísli Sveinsson gaf sig snemma
að þjóðmálum og tók mikinrn þátt
í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar.
Gekk hann jafnan fremstur í
fylkingu þeirra, er hæst settu
markið í sjálfstæðisbaráttunni. —
Hann var skilnaðarmaður. Ritaði
hann mjög mikið um þessi mál;
af stærri ritgerðurn má til dæmis
nefna „Sjálfstæðismál íslands, yf-
irlit yfir sögu málsins 1907“ (sjer-
prentun úr Eimreiðinni 1908),
„Skilnaðarhugleiðingar, nokkur
rannsóknaratriði" (1915) o. fl. —
Einnig skrifaði hann fjölda blaða-
gidina, um margvísleg efni,
etjórnmál, skáldskap, trúmál o. m.
fl. Ritgerðir og blaðagreinir G. Sv.
báru af öðrum, sakir skarpleika,
rökfestu og þeim feikna krafti,
sem jafnan fylgdi.
Gísli Sveinsson hefir gegnt ýms-
um opinberum trúnaðarstörfum.
Árið 1912 var hann t. d. skipaður
í rannsóknarnefnd gjaldkeramáls
Landsbankans, og 1916 í Flóa-
áveitunefnd. Hann var kosinn þing
maður Vestur-Skaftfellinga 1916
og sat á þingi til 1922, er hann
sagði af sjer þingmensku sakir
heilsubrests. Á þingi var hann at-
kvæðamaður mikill, enda orðlagð-
ur mælskumaður og starfsmaður
með afbrigðum. Hann átti frum-
kvæði að ýmsum nytjamálum á Al-
þingi.
í hjeraði hefir G. Sv. telcið þátt
í flestum málum, sem á dagskrá
hafa verið. Ljet einn Skaftfelling-
ur nýlega svo um mælt í brjefi til
ritstj. þessa blaðs, að G. Sv. hefði
reynst þeim heilrátt, nærgætið og
skörulegt yfirvald og mun það
sannmæli. Munu Skaftfellingar t.
d. lengi minnast röggsamlegrar
framkomu G. Sv. haustið 1918,
þegar Kötlugosið dundi yfir. Hgnn
samdi rit um gosið og afleiðingar
þess, og var það gefið út af stjórn-
arráðinu.
Gísli Sveinsson er kvæntur frú
Guðrúnu Einarsdóttur, trjesmíða-
meistara Pálssonar, Reykjavík (d.
1929).
Guðmundur prófessor Hannes-
son er sennilega sá maður, sem
mest kynni hafði af Gísla Sveins-
syni á yngri árum. Hann hefir,
fyrir tilmæli blaðsins, skrifað eft-
irfarandi af þeirri viðkynningu:
Fáir rnenn eru mjer jafnminn-
isstæðir og Gísli Sveinsson sýslu-
maður, og þó voru það eklti mörg
ár, sem jeg hafði náin kynni af
honum. Og jeg get bætt því við,
að um engan mann hefi jeg gert
mjer jafnmiklar vonir og* . um
Gísla. Jeg hefði best trúað því, að
hann yrði á sínum tíma foringi
fólksins svo sem Jón Sigurðsson
var.
Jeg kyntist honum á stiidentsár-
um hans um 1906. Ilann kom þá
til Akureyrar frá Kaupmannahöfn
heilsuveill og fjelítill og dvaldi
þar 1—2 ár. Þó kringumstæðurnar
væru erfiðar ljet hann það ekki á
sig fá, og það sást á mörgu að allir
veittu þessum aðkomumanni eftir-
tekt. Hann var djarfmannlegur í
framkomu, málsnjall og rökfimur
á mannfundum og fylgdi sínu fast
fram ef á þurfti að halda, svo fast,
að liann setti það ekki fyrir sig,
þó hann stæði vegalaus fyrir
bragðið.
Jeg var um þetta leyti farinn að
hugsa um landsmál, sjerstaklega
afstöðu vora til Danmerkur. Það
var nóg um „pólitík" talað á Ak-
ureyri, en alt var það botnlaus
flokkastreita og flokkaþvættingur.
Fáir sáu út yfir þessi hjaðningavíg
og fáir liöfðu nokkra staðgóða
þekkingu á málinu. Mjer þótti það
því mikill fengur, að fá Gísla til
skrafs og ráðagerða. Iiann hafði
góða grundvallarþekkingu, hugsaði
skýrt og var mikill styrkur að
honum á fundum og mannamótum.
Kom okkur vel saman um flest.
Bollaleggingar okkar komu síðar
fram í kveri mínu: í afturelding.
Þær stefndu að því, að ísland væri
fullvalda ríki, hefði rjett til þess
að ráða öllum sínum málum, hafa
sjerstakan fána o. s. frv., en áður
hafði alt þetta verið á huldu síðan
7ón Sigurðsson leið.
Upp úr öllu þessu spratt ,sjálf-
stæðisstefnan“ svo kallaða, sem
náði hjer yfirtökum á skömmum
tíma með aðstoð góðra manna,
og leiddi til fullveldisviðurkenn-
ingarinnar 1918. G. Sv. ,hefir sagfc
sögu hennar árið 1907 í Eimreið-
inni (1908) og segir þar kunnugur
maður frá. Þegar sagnfræðingar
vorir fara að grafast fyrir upptök
sjálfstæðishreyfingarínnar, þá
munu þeir hitta þar G. Sv. í far-
arbroddi, þó ungur væri, fjelaus
og heilsulítill.
Það er meira undir mönnunum
komið en ytri ástæðum.
Það hygg jeg, að aldrei hafi G.
Sv. talað betur en á Akureyri.
Þótt ekki notaði liann blöð, vand-
aði hann alla jafna ræður sínar,
talaði skýrt og- gagnort, frekar
stutt en lengi. Má nokkuð marka
það af litlu atviki hve góður ræðu-
maður hann var. Við sóttum eitt
sinn Ljósavatnsfund, bæði til þess
að sjá eitt sinn hin nafnkendu
fundarhöld Þingeyinganna, sem
ætíð hafa verið miklir áhugamenn
í landsmálum, og svo til þess að
boða þeim nýja trii: ríkisstefn-
una.
Áður en lagt var af stað skift-
urn við verkum með okkur. Skyldi
G. Sv. skýra fyrir fundarmönnum
muninn á fullvalda ríki og ríkis-
hluta með sjálfstjórn. Ræða hans
var ef til vill dálítið hikandi' í
fyrstu byrjun, en síðan hin áheyri-
legasta og afbrigða skýr. Jeg
sleppi hjer að segja nánar frá
fundi þessum, sem stóð um 16
klukkustundir, en skömmu eftir
að jeg kom heim, barst mjer brjef
frá einum fundarmanna, sem ekk-
ert hafði. lagt til málanna, og
fylgdu brjefinu 100 krónur í pen-
ingum. Fygldi það með, að jeg
skyldi færa G. Sv. þær í þakklæt-
isskyni fyrir ágætt erindi. Veit
jeg ekki til þess að neinn Islend-
ingur hafi fengið slíka gjöf fyrir
fundarræðu annar en G. Sv.
En sá höfðinglyndi maður, sem
brjefið sendi, var Stefán Guð-
jolmsen, kaupmaður á Húsavík. —
Vona jeg að hann taki mjer ekki
illa upp, þó jeg láti þess getið.
Jeg hefi lengi vonast eftir því,
að einhver efnilegur ungur mað-
ur risi upp, sem gerði landsmál
vor að lífsstarfi sínu, sem tæki
hvert meginatriði þeirra á fæt-
ur öðru og kryfi það til mergj-
ar, skrifaði síðan ritgerðir býgðar
á nákvæmri rannsókn unp hvert
fyrir sig, eftir því sem honum
ynnist verkið. Það færi naumast
hjá því, að slíkur maður kæmist
fljótlega á þing og rjeði mörgu,
ef hann hefði að öðru leyti þing-
mensku hæfileika.
Jeg spurði G. Sv. að því,
sköminu eftir að við kyntumst,
hvað hann' hygðist fyrir og að
hvaða marki helst hann stefndi.
Hann svaraði mjer á þá leið,
að lög læsi hann til þess að afla
sjer daglegs brauðs, en annars
væri sjer það ríkast í huga að
gerast stjórnmálamaður og verja
lífinu til þess.
Jeg gladdist mjög af þessu
svari, og þóttist ekki hafa hitt
annan mann, sem mjer litist lík-
legri til þess að vinna sjer frægð
og landinu gagn á þessu sviði.
En það fer margt öðru vísi en
ætlað er. Þó ekki vití jeg gjörla
hvaða ólán hefir breytt æskuáformi
G. Sv., þá hugsa jeg mjer að fje-
leýsi og annríki hafi gert honum
í fyrstu erfitt, að verja tíma sín-
um til rækilegra, rannsókna á
landsmálum, en síðar, er hann var
orðinn þingmaður, fjell hann óvíg-
ur fyrir heilsuleysinu. Hvernig
sem þetta hefir gengið, þá hefir
nú skipast svo, að G. Sv. heflr orð-
ið hjeraðshöfðingi og sýslumað-
ur í stað þess að vera forsætisráð-
herra og leiðtogi í landsmálunum.
Jeg tel þetta illa farið, en auð-
vitað er hvert það sæti vel skip-
að sem hann situr.
Rjettarlega er nú sjálfstæði voru
borgið, en um hitt hugsa fáir að
það er einskis nýtt, nema efnalegt
sjálfstæðd fylgi. Og enn ætla fá-
vísar flokksdeilur að æra fólkið.
Ef við Gísli Sveinsson værum
orðnir ungir aftur, myndum við
lcggja aftur af stað og boða fólk-
«

3»
•
O
9
9
ú
9
9
•
9
9
9
5
3
5
úpDkraftur,
í hálfum og heilum
flöskurn, er ágætur
bragðbætir.
Reynið eina f lösku í dag.
Járnvörndeild Jes Zimsen.
Skiðasleðar
lang údýrastir i
Hamborg.
TH Jölagjafa
mikið úrval nýkomið. Eitthvað fyrir alla. — Til dæmis
35 teg. Kaffistell. Kökudiskar og Ávaxtasett. 2 turna
silfurplett í 6 gerðum. Einnig ein ný gerð af þriggja turna
silfri, og afar margt annað ágætt til Jólagjafa: Spily
Kerti og mörg hundruð tegundir af leikiöflgnin.
Lægsta verð landsins.
E. Einarsson & Björnsson.
Bankastræti 11.
a/\a
Sýningu opnar Guðm, Einarsson
í datg í Lislvlnahúsinn.
Þar verða sýndir íslenskir leirmunir, málverk, högg-
myndir og fleira. Sýningin verður opin frá kl. 10—9
daglega. -
inu nýja trú, hálfu betri en þetta
jórtur sem nú er oftast á boð-
stólum. ^ G. H.
Hfnnið A.S.I.