Morgunblaðið - 24.02.1944, Blaðsíða 5

5
Fimtudag'ur 24. febrúar 1944
MOBGUNBLÁÐIÐ
5
JOHANN ÞORKELSSON
íyrv. dómkirkiuprestur
Fæddur 28. apríl 1851.
Dáinn 15. febrúar 1944.
LANGFLESTIR, ef fekki allir
Reykvíkingar, þektu síra Jó-
hann Þorkelsson í sjón, og all-
ir gamlir Reykvíkingar vissu
og vita margt og mikjð um
hann. Því er dálítið erfitt að
skrifa um hann annað en það,
sem allir vita eða hafa áður
heyrt.
** Það voru ekki allir, sem fögn
uðu síra Jóhanni, þegar hann
varð dómkirkjuprestur árið
1890. Við prestskosninguna
haustið 1889 skiftist bærinn í 2
flokka, „alþýðuflokkinn“ og
,,höfðingjaflokkinn“. Sá fyrri
sigraði. Sr. Jóhann hlaut 319
atkvæði, en sr. ísleifur í Arn-
arbæli 76. — Þó hafði kjör-
stjórn „strikað út“ alla lausa-
menn, af því að þeir voru ekki
„búsettir“. Og sömu leið áttu
að fara allir sem skulduðu
„ljóstoll“ á kjördegi, en þeir
náðu að greiða „ljóstollinn" áð
ur en kosningu lauk, eða „kusu
samt“.
Svo var sumum heitt eftir
þessi málálok, að gamlir og
góðir sóknarnefndarmenn eins
og Árni Gislason leturgrafari
og Olafur í Lækjarkoti afsögðu
að vera í nefndinni áfram.
Þetta andviðri gegn sr. Jó-
hanni hvarf fljótt. Ljúfmenska
hans og trúmenska í öllum
störfum vakti brátt vinsemd
allra sanngjarnra manna. Sókn
arnefndarmennirnir gömlu
komu seinna aftur, og urðu
bestu vinir prestsins.
Snemma bar á því, hvað $íra
Jóhann var fljótur til stuðn-
ings við góð mál, þótt þau
væru ný, og mættu misskiln-
ingi.
Þegar sr. Oddur V. Gíslason
var að reyna um og eftir 1890
að efla til kristniboðs inn á við
og út á við, þá gekk síra Jóhann
tafarlaust í fáment lið hans,
Hann og sr. Jens Pálsson voru
einu prestarnir, er rituðu und-
jr ávarp síra Odds um kristni-
boðið árið 1891. Alla æfi upp
frá því var sr. J. Þ. einlægur
vinur kristilegs- sjálfboðastarfs
innan kirkjunnar („innra trú-
boðs“) og kristniboðs út á við.
K. F. U. M. og K., biblíulestr-
ar, vakningasamkomur, kristni
boð og ýmiskonar kristilcgt
líknarstarf átti alt góðan vin,
þar sem sr. Jóhann var. Hann
var ekki bardagamaður, én
miklu síður var hann „flótta-
maður“. Mjer fanst hann halda
þjettast um mína hönd, þegar
fæstir þorðu eða vildu standa
með mjer fyrrum — og svo
mun fleirum hafa reynst.
Svipað var um bindindismál
5ð. Hann var einn þeirra 7
presta, er gengu í lið með Hall-
grími biskupi til að stofna
„prestabindindið“ árið 1892,
og var sannur vinur bindindis
til æfiloka.
Jeg kyntist sr. Jóhanni ekki
fyrr en rjett eftir aldamótin.
Þá voru mikil veikindi á heim-
ili hans og aðstaða hans erfið
á ýmsa lund. En aldrei heyrði
jeg hann kvarta, hvorki þá nje
síðar. Hann hafði lag á því að
! i 4 > .
)
fi ('
snúa erfiðleikum til þakkar-
gerðar.
„Er ekki erfitt fyrir yður,
síra Jóhann, á sáttanefndar-
fundum, að heyrnin skuli vera
farin að bila?“ var hann spurð
ur, skömmu áður en hann sagði
af sjer.
„Erfitt?“ svaraði síra Jó-
hann. „Ætli jeg ætti ekki að
þakka Guði fyrir, að hann læt-
ur mig ekki heyra alt það orð-
bragð, sem þar fer fram?“
Stuttu og góðu svörin hans
verða lengi minnisstæð vinum
hans. En þau miðuðu aldrei að
því að særa nje rýra mannorð
annara. Hann var miklu orð-
varári en alment gerist. Þótt
hann t. d. væri alveg andstæð-
ur aldamótaguðfræði, spírit-
isma og guðspeki, og fengi úr
þeim áttum kaldar kveðjur
stundum, heyrði jeg hann
aldrei hallmæla leiðtogum
þeirra stefna á bak. En hann
vorkendi þeim, og bað þeim
alls góðs.
— Nei, mihnisstæðu svörin
hans fóru í alt aðra átt.
„Hjer kom góður gestur ný-
verið, síra Jóhann Þorkelsson;
hann var á léið norður til æsku
stöðva sinna í Bárðardalnum",
svo mælti prófastur nyrðra við
mig fyrir eitthvað 30 árum.
„Jeg spurði síra Jóhann, hvort
hann ætlaði ekki að mesSa hjá
Bárðdælingum", hjelt prófast-
urinn áfram, ,,og sagði, að
hann mundi hafa margt að
segja gömlum sveitungum sín-
um. Þá svaraði síra Jóhann:
„Jeg veit ekki hvað margt það
verður. En jeg gæti sagt þeim,
að þótt margt hafi brugðist
mjer, hefir náð Guðs aldrei
brugðist mjer“.
Á afmælisdögum efri ára og
þegar sr. J. Þ. var að fara frá
störfum, fjekk hann margar
góðar gjafir frá söfnuði sínum.
Býst jeg við, að það sje eins
dæmi í þjóðkirkju vorri, að frá
farandi prestur fái föst eftir-
laun frá söfnuðinum, án alls
tillits til lögboðinna eftirlauna.
Og þau laun voru ekki veitt
með eftirtölum, heldur með
þakklæti og kærleika.
Sr. J. Þ. var ljettur í lund
framan af æfinni og Ijettur i
spori alla æfi. Jeg lieyrði hann
hlæja hjartanlega, er þeir,
hann og síra Jón Þorsteinsson
þá á Möðruvöllum, voru að
rifja upp gamlar skólasögur
frá latínuskólanum, og sá hann
klífa fjallshlíðar sjer til hress-
ingar að morgni dags. — Eng-
inn átti eins mörg spbr hjer um
: ’ i • . ' , \ . • * tl
bæinn til sjúkra og sorg-
mæddra sem hann. Og altaf
hjelt hann áfram að biðja fyr-
ir söfnuði sínum og starfsmönn
um hans.
Sr. J. Þ. hjet fullu nafni
Hans Jóhann Þorkelsson. For-
eldrar hans voru Þorkell Vern-
harðsson bóndi á Víðikeri í
Bárðardal og kona hans Þuríð-
ur Hansdóttir frá Neslöndum
við Mývatn. Hann varð stúdent
árið 1873, og kandídat frá
prestaskólanum 1875. 9. sept.
sama ár ví^ðist hann að Mos-
felli í Mosfellssveit, en var
veitt dómkirkjuprestsembættið
2. jan. 1890 og gegndi því í 35
ár. Prófastur í Kjalarnespró-
fástsdæmi var hann 1895—
1900.
Hann kvæntist 15. júní 1878
Kristínu Einarsdóttur, Guð-
mundssonar bónda á Læk í
Melasveit. Hún andaðist 2. okt.
1903.
Fjögur börn þeirra eru enn
á lífi: Verhharður, læknir á
Sjálandi, Guðríður, gift Klerk
bankastjóra í Kaupmannahöfn,
Guðmundur og Þuríður kenslu
köna, bæði hjer í bæ.
Dóttir hans Þuríður var jafn
an hjá föður sínum og annað-
ist hann ágætlega. Þegar sr.
J. Þ. var hættur prestsskap, var
hann mörg sumur hjá börnum
sínum í Danmörku, og var þar
kær gestur. Fótavist hafði
hann til síðasta dags, og hjelt
góðri sjón, en heyrnin var bil-
uð. Hann fylgdist furðu vel
með öllu, sem gerðist, og ljet í
ljósi nýlega hrygð sína yfir
því, að íslendingar skyldu ekki
allir vera sammála í fullveld-
ismálinu. Síðast er jeg kom til
hans, mundi hann best eftir
því „hvaðan hann kom og hvert
hann ætlaði“, mundi æsku-
stöðvarnar og umfram alt dýr-
mætar heimfararvonir.
Otal margir vinir síra Jó-
hanns munu kveðja hann nú
eitthvað á þessa leið:
„Far þú í friði, friður Guðs
þig blessi. Haf þú þökk fyrir
alt og alt . . . .“
Sigurbjörn Á. Gíslason.
Sænskir biskupar
senda kveðjur.
Stokkhólmi —: Sænskir bisk
upar hjeldu fyrir skemstu
tveggja daga fund hjer í Stokk
hólmi og ákváðu siðan að
senda símkveðjur til biskup-
anna í Kaupmannahöfn, Ábo
og Reykjavík. Þá var það harm
að mjög, að ekki skyldi vera
hægt að ná til biskups norsku
kirkjunnar með slíkri kveðju,
og láta í ljósi við hann einingu
sænsku kirkjunnar í barátt-
unni fyrir rjettlæti og frelsi
kirkjunnar.
Símanotendum fjölgar
í Svíþjóð.
Stokkhólmi —: í Svíþjóð eru
nú 1 milj. og 75 þús. símnot-
endur, eða því sem næst að 6.
hver maður hafi síma. Símrtot-
endum hefir fjölgað í landinu
um 350.000 síðan árið 1938.
Minningarorð um
Karl Fr. Magnússon
Þann 30. janúar s. 1. andað-
ist í Landakotsspítalanum Karl
Fr. Magnússon útgerðarmaður
á Stokkseyri, nýfluttur þangað
eftir langvarandi veikindi.
Hann var fæddur 4. október
1886 á Stokkseyri. Foreldrar
hans voru Magnús Teitsson
bóndi í Kolsholti, Jónssonar á
Hamri, Árnasonar prests í
Steinsholti, Högnasonar á
Breiðabólsstað. Móoir Magnús-
ar var Kristín Magnúsdóttir
frá Miðfelli, Einarssonar. Móð-
ir Karls og bústýra Magnúsar
var Karitas Árnadóttir frá Ár-
túnum, Magnss. s.st., Arnason-
ar prests í Steinsholti. Högna-
sonar. Magnús Teitsson var
hjeraðskunnur hagyrðingur.
Karl ólst upp við venjuleg
störf, við sjómensku o. fl. Hafði
um árabil verkstæði við skó-
smíði, en hætti því er hann
varð útgerðamaður.
Hann giftist ungur Mar-
grjeti Bjarnadóttur frá Sand-
hólaferju; d. 1919, afleiðingar
af spönsku veikinni. Karl var
þá og lengi veikur, og eftir það
með bilaða heilsu, er loks dró
hann til dauða. Þau eignuðust
4 börn, 1 þeirra dó ungt, og
sonur hans, Magnús, mesti efn
ismaður, druknaði 16. mars
1938, þá 27 ára, al' bát hans, er
fórst við Stokkseyri, og var
honum það þungt áíall.
Síðari kona hans var Kristín
Tómasdóttir frá Vorsabæ í
Flóa. Áttu þau 6 börn, og dó
1 ungt, en hin á lífi, yngsta 15
ára.
Karl var greindur maður,
eins og hann átti kyn til,
stefnufastur og einbeittur í
skoounum, hugsaði mest um þá
borgaralegu dygð, að vera sjálf
um sjer nógur, sótti aldrei um
styrk af ríkisfje, eins og nú er
orðið of alment. taldi slíkt skort
á manndómslund, ef eigi væri
skýlaus nauðsyn. Var afskifta-
laus um annara hagi, en mat þá
menn lítils, er vildu vera ráða-
menn aunara. án þess að ósk-
að væri eftir því, enda oftast
þeir einir, sem gjöra það an
beiðni, sem skortir ráðdeild í
eigin starfi. Þrátt fyrir erfið-
leika þá, sem hann sem aðrir
mótorbáta útgerðarmenn áttu
við að striða í misjöfnu árferði,
megnaði hann að yfirstiga pá
erfiðleika, og þótt hann heíði
til framfærslu konu og 8 börn,
og með bilaða heilsu, var hann
er hann andaðist fjárhaglega
vel stæður. Ýmsir urðu til að
hjálpa honum á erfiðum árum,
þar á meðal Ellingsen kaupm.,
er reyndist honum mikill dreng
skaparmaður, virti sjálfsbjarg-
arviðleitni hans, og einlægan
vilja að vera skilvís.
Karl var sá gæfumaður, að
konur hans báðar voru dugn-
aðar konur, og góðar lífsfjelag-
ar, börn hans mannvænleg og
nýtir borgarar. Hann æðraðist
aldrei, þótt illa gengi og undi
glaður við sitt, og er hann and-
aðist, hafði hann lokið miklu
lífsstarfi.
Þ. J.
Sýningin í Lista-
mannaskálanum
Jón Þorleifsson: Frá höfninni.
Minnigarsýning Markúsav Ivarssonar á listasafni lians,
í Listamannaskálanmn hefir vakið mikla eftirtekt bæjarbúa.
Menn undrast hve mikil sýning þetta er, og hve margt e,r
þar góðra listaverka. Sýningin verður opin þessa viku. Þeir,
sem vilja grandskoða sýninguna ættu ekki að geyma það
þangað til síðasta daginn. því þó skálinn sje rútngóður er
best að virða fyrir sjer myndirnar j)égar ekki er þar mjög
margt gesta. •