Morgunblaðið - 31.12.1944, Page 8

8
MORGUNBLAFTÐ
Súnnudagur 31. des. 1944
lltottttittMftMfr
Útg.: H.f Árvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar: Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson.
Auglýsingar: Árni Óla.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Simi 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands.
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Lýðveldisárið kveður
ÁRIÐ 1944 —- lýðveldisárið — er að kveðja.
Aldrei mun þetta ár líða íslendingum úr minni. Minn-
ingárnar, sem tengdar eru stofnun lýðveldisins munu
varðveitast meðan nokkur frjálsborinn íslendingur er
uppi. Þær minningar eru bjartar og fagrar. Þá var gifta
íslensku þjóðarinnar mikil.
Það var ekki bjart um að litast í lýðveldismálinu í byrj-
un ársins. Hver gat þá sagt fyrir um, hvað ofan á yrði?
Var ekki eins líklegt þá, að hin gamla og rótgrória erfða-
synd íslendinga — sundrungin ■— ætlaði á ný að leika
þjóðina eins grátt og fyrir nál. sjö öldum?
En svo fór að rofa til. Og umskiftin urðu mikil.
Aldrei hefir íslenska þjóðin fagnað öðrum tíðindum
meir en þeim, er tilkynt var í byrjun febrúar, að Alþingi
hefði komið sjer saman í sjálfstæðismálinu. Eftir það
varð gatan greið. Og eftir því, sem nær dró úrslitastund-
inni, varð æ bjartara yfir. Alþingi markaði stefnuna. Svo
tók þjóðin við, með þeim glæsileik, sem er alveg eins
dæmi í sögu lýðfrjálsrar þjóðar.
Það, sem svo skeði, er grópað í hjörtu hvers einasta
íslendings. Þingfundurinn 16. júní, er Aiþingi samþykti
niðurfelling sambandslagasamningsins. Stoínun lýðveld-
isins að Lögbergi næsta dag, 17. júní, og hátíðahöldin.
★
En þótt bjartar og fagrar sjeu minningarnar, sem tengd
ar eru stofnun lýðveldisins. á íslenska þjóðin einnig dapr-
ar minningar frá hinu liðna ári.
Þjóðin hefir á þessu eina ári mist í hafið 17 skip, og 83
íslendingar hafa druknað. Þetta er mikil fórn hjá smá-
þjóð. sem ekki á í styrjöld. Láta mun nærri, að verðmæti
þeirra skipa, sem þjóðin hefir hjer mist, muni nema um
eða yfir 20 milj. króna. Það tjón er unt að bæta, þótt
mjög tilfinnanlegt sje. En hin mörgu mannslíf, sem glat-
ast hafa. verða aldrei bætt. Og það eru ekki aðstand-
endurnir einir, sem syrgja hina látnu. Slíkt afhroð, sem
hjer hefir orðið, hittir þjóðina í heild.
Minning hinna föllnu mun lifa.
★
Hvað felur nýja árið í skauti sínu?
Á sviði stjórnmálanna eru björtustu vonirnar tengdar
við hið víktæka samstarf þriggja stjórnmálaflokka, sem
hófst á hinu liðna ári, og leiddi til myndunar sterkrar
þingræðisstjórnar. Málefnagrundvöllurinn, sem sam-
starfið hvílir á, er glæsilegur. Hann lýsir sterkri trú á
framtíð lands og þjóðar.
Enn er of snemt að spá nokkru um það, hvað ríkis-
stjórninni tekst að koma í framkvæmd af þeim mörgu og
góðu málum, sem hún hefir á stefnuskrá sinni. En á hinu
getur ekki leikið vafi, að ef vel tekst um framkvæmd þess-
ara mála, á íslenska þjóðin bjartari tíma framundan. •—
Þetta skilur þjóðin. Þessvegna fagnaði hún af alhug komu
hinnar nýju ríkisstjórnar.
Á hinu nýja ári verða 100 ár liðin frá því að Alþingi
kom fyrst saman, eftir endurreisn þess. Þessa merka af-
mælis verður vafalaust minst á viðeigandi hátt.
Á hinu nýja ári verður einnig lagður grundvöllur að
framtíðar stjórnarskrá hins ísl. lýðveldis. Góðu spáir
það, að ríkisstjórnin hefir heitið að beita sjer fyrir því,
að sett verði nefnd, skipuð fulltrúum frá ýmsum almenn-
um samtökum og stofnunum, sem verði hinni þingkjörnu
stjórnarskrárnefnd til ráðgjafar. Takist vel val manna í
þá nefnd, getur margt gott leitt af því samsíarfi.
En þótt bjartar vonir sjeu tengdar við hið nýja ár,
skulum við Islendingar ekki halda, að engir erfiðleikar
verði á okkar vegi. Þeir verða áreiðanlega margir.
En þá er líka holt fyrir íslensku þjóðina að minnast at-
burðanna frá lýðveldisárinu. Minnast þess, að það var
samstiltir kraftar þjóðarinnar, sem ruddi torfæiunum
úr vegi og gerði götuna greiða.
Gleðilegtár!
Gísli Ólafsson sex-
lugur
GÍSLI ÓI.A.FSSON frá Ei-
ríksslöðum er sextugur 2. jan.
n. k. Foreldrar hans voru Ólaf-
ur Gíslason frá Eyvindarstöð-
um og Helga Sölvadóttir frá
Löngumýri, bæði úr Húna-
þingi. G;sli er söngelskur mað-
urð, en svo er um fjölmarga
föðurfrændur hans. Þá er hann
fyrir löngu þjóðkunnur maður
fyrir Ijóðagerð sína. Nú fvrir
jólin kom út heildar útgáfa af
ijóðum hans og nefnist bók
þessi „Á brotnandi bárum“.
Vinir og velunnarar Gísla óska
honum alls hins besta á þess-
um Limamótum æfi hans. Hann
býi nú. á Saueárkróki. X.
Leiðrjetfing
I Þjóðviljanum 23. des. er
grein með fyrirsögninni, „Skip
verjar á Skutli knýja fram
viðg.erð á skipinu“.
Út a£ ummælum þessum,
leyfi jeg mjer að gefa eftir-
farandi upplýsingar. Þegar
slti])ið var í Englandsferð síð-
ast bað jeg Flosa Sigurðsson,,
að gera við dekkleka er kom-
ið hafði í ljós á b.v. SkutulL
Flosi Sigurðsson lofaði þessu.
Skipið korri frá Englandi um
kl. 10—11 miðvíkudaginn 20.
des. Strax og búið var aðj
leggja skipinu við bryggju
kom Flosi Sigurðsson með 2
trjesmiði með sjer um borð
og byrjaði þegar á að leita
að lekanum og gera við hann.
Þegar beiðni kom frá skípa-
eftirlitinu daginn eftir, fimtu-
daginn 21. desw um athugun
og viðgerð á þessum dekkleka
þá var búið að vinna að við-
gerðinni allan tímann frá því
að skipið kom, nema um nótt-
ina, og sjest þá hve sann-
gjarnt það er, að halda því
fram að skipverjar hafi þurft
að knýja fram viðgerð, þar
sem enginn skipverja minntist
á nefnda viðgerð hvorki við
skipstjóra nje litgerðarmanni
skipsins, en viðgerðin var haf-
in strax og skipið kom í höfn,
samkvæmt ákvörðun íitgerð-
armanns.
Undirfyrirsögn í sömu grein
er: „Altaf kemur betur 1
ljós hve togararnir íslensku
eru oi'ðnir slitnir, og úr sjer
gengnir og óhæfir, og þörfin
fyrir viðgerð og endurnýjun
orðin l>rýn“. Út af þessum)
ummælum vil jeg taka fram,
að bæði járndekk og trjedekk
í Skuttli eru næstum því ný
eða 3ja ára og" lekinn sem
fanst stafaði af því að bolti,
sem lýsistanki skipsins var
festur með, hafði losn-
að svo að sjór gat komist
gegnum trjedekkið og niður
á járndekkið og runnið eftir
því, að íbúðum (káetu) skips-
ins. Þett gat a.lveg eins kom-
ið fyrir á nýju skipi.
Reykjavík, 30. des. 1944
Þórður Ólafson.
•Jeg votta að ofanritað er
rjett frá skýrt.
Flosi Sigurðsson.
\JiLuerji ólri^ar:
>^X®X®>®X$>3X®^X®X®X®X®X®X®X®X3X®^<^<®X$^X^<®X®X®X®X <
IjJi' daaÍeaci Ííiinu
Nýtt ár.
í DAG er síðasti dagur ársins
1944. Um áramót er það venja að
horfa yfir farinn veg og reyna
að skygnast inn í framtíðina. —
Margir gera sjer glaðan dag,
kveðja árið, sem er að líða með
glaum og gleði, aðrir kjósa ró og
næði á þeim tímamótum.
En hvort, sem menn kveðja
hið liðna ár í háreysti, eða þögn,
okkur, héilsum við því og bjóðum
það velkomið.
•
Iðrun og yfirbót.
VÍÐA ER það tíðkað um ára-
mót, að iðrast þess, er menn þykj
ast hafa illa gert á liðnu ári.
„Lofa vitinu betrun og bót“, eins
og Páll Olafsson sagði. En oft
vilja þau loforð endgst skamma
stund, þó um lofsverða viðleitni
fer akki hjá því, að þeir, sem eitt |sje ag ræða.
hvað hugsa, láti hugan reika, I pag v]j] fara fyr]r mörgum eins
hvort þeir, sem þeir eru fegnir, 0g Svíanum, sem sagt er að hafi
að árið sje liðið, eða kveðja það gef]g eftirfarandi loforð að
með sorg.
©
Gott ár.
ÁRIÐ, sem nú er að líða mun
vafalaust fá þann dóm í sögunni,
að það hafi verið gott ár fyrir
okkur íslendinga. Gott ár og
merkilegt ár í sögunni. Á þessu
ári •—- 1944 •— var lýðveldi stofn
að á Islandi. Mesti viðburður í
sögu Islendinga í 700 ár. Viðburð
ur, sem settur verður á bekk með
fundi Islands, stofnun Atþingis á
Þingvelli og kristnitökunni.
Það hefir verið góðæri. Flestir (
eða allir hafa haft nóg að bita og i
brenna. Það hefir ekki verið
skortur hjá neinum og þegar við
lítum til baka og hugsum um árið
í nafni þjóðarinnar sem heild,
gleymum við smámunum, sem
angraði okkur stundum í daglega
lífinu, eins og smjörvandræðum,
rjómaerfiðleikum, molasykurs-
leysi og öðru óverulegu, sem eng
in áhrif hefir á gang sögunnar
eða velfarnað þjóðarinnar í heild.
Einstaklingar, og þeir eru marg
ir, minnast sorglegra atfeurða,
sem skeðu á liðna árinu. — Þeir
minnast ástvina, sem horfið hafa
úr þessu lífi. Margir minnast mis
taka, sem þeim hefir á orðið og
heita því, að þau skuli ekki koma
fyrir aftur.
Fjöldi manna minnast gleði og
sælustunda á liðnu ári og óska
sjer að slíkar stundir falli þeim
enn á ný í skaut á nýja árinu, sem
er að hefja göngu sína.
•
Gamla árið kvatt.
EN NÚ ER árið að líða í ald-
ana skaut og það kemur aldrei
til baka, eins og segir í áramóta-
sálminum. Mönnum er gjarnt að
hugsa til áranna eins og föru-
nauta, sem þeir hafa orðið sam-
ferða einhvern spöl á lífsleiðinni
og kveðja árin er þau hverfa í
samræmi við það; með sþknuði,
eða ánægju, alt eftir því hvernig
„förunauturinn“ hefir verið í
viðmóti.
En tíminn hefir sinn gang,
hvað sem mennirnir annars
kunna að óska. Gamla árið er
kvátt, það kemur aldrei aftur.
Q
Nýja árið.
ALT FRÁ því að Jósef gamla
dreymdi drauminn við Níl
í fyrndinni — og þó vafalaust
miklu lengur — hefir mennina
langað til að skygnast inn í fram
tíðina til þess að reyna að fá
vitneskju um, hvað þeirra bíður
á ókomnum stundum.
En ekkert ráð er enn fundið
til þess, svo örugt sje. Spámenn
rísa upp meðal mannanna, stórir
eða smáir, eftir atvikum. Grúsk
arar rýna í stjörnur himinhvolfs
ins, reikna út gang og afstöðu
himintunglna. Aðrir spá í s'pil,
krystalkúlur, eða kaffikork, en
alt kemur fyrir ekki.
Framtíðin er og verður mensk
um mönnum hulin ráðgáta og .ef
til vill er líka best að svo sje.
En þó við vitum ekkert hvað
árið 1945 ber I skauti sínu handaknaltspyrnufjelaginu Fram.
morgni dags:
„Aldrei skal jeg drekka oftar".
Síðan. var þögn góða stund og
Svíinn bætti við:
„Heitt púns að morgni dags“.
Enn þögn og loks:
„Býst jeg við“.
©
Miklar vonir.
MIKLAR VONIR eru bygðar
á nýja árinu. Um allan heim vona
j menn, að árið 1945 færi frið i
1 heiminum. Þjóðirnar, sem enn
eru hernumdar vonast eftir að
þær verði frelsaðar. Útlagar von
ast eftir að geta komist heim. —
Allar þjóðir þrá eitt mest, en það
er friður.
En þó við vitum ekki mikið,
hvað hið nýja ár færir okkur,
vitum við þó, að enn eiga margir
ungir hraustir menn eftir að láta
líf sitt á vígvöllum heimsstyrj-
aldarinnar miklu.
Engin fórn þykir of stór fyrir
frelsið og friðinn.
•
Gleðilegt ár.
í KVÖLD og á morgun bjóðum
við vinum og vandamönnum
gleðilegt nýjár, og þökkum þeim
fyrir hið gamla.
Jeg vil nota þetta tækifæri til
að þakka öllum mínum mörgu
lesendum, fjær og nær, fyrir á-
gæta samvinnu á liðna árinu með
von um að hún megi haldast á-
fram á nýja árinu. Jeg óska öll-
um landsmönnum gæfu og
gengis. Við alla, er þessar lín-
ur lesa, vildi jeg segja
CJJiL/ nijár
1945
Ber íslendlngum
söouna
í Lundúnablaðinu „Sunday
Express“ birtist nýlega brjef
til ritstjórans, þar sem sagt var
frá því, að bróðir brjefritarans,
Enright að nafni, sje nýkominn
frá íslandi, en þar hafi hann
þjélfað knattspyrnulið í frí-
stundum sínum.
í brjefinu var ennfremur sagt
að Enright hafi notið mikillrar
geslrisni, góðs fjelagsskapar og
allskonar rausnar. íslendingar
sjeu á háu menningarstigi og
njóti lífsþæginda á móts við
hvaða Evrópu þjóð sem er.
,-Fyrir sinn litla greiða“, seg
ir ennfremur í brjefinu, „var
bróður mínum gefnar gjafir og
boðið að koma ti! Islands að ó-
friðnum loknum og það á kostn
að knattspyrnufjelagsins“.
Maður sá, er hjer er átt við
mun baía verið þjálfari hjá