Morgunblaðið - 31.12.1944, Blaðsíða 9

Sunnudagur 31. des. 1944
iviORGUNBLAÐIÐ
9
Olatur Thors.
ARIÐ er liðið.
Þessa árs, sem nú er að
hverfa í aldanna skaui, mun
jafnan minst sem eins hins
allra merkasta í sögu íslend-
inga frá upphafi bygðar.
Það eru fáir viðburoir en
miklir, sem móta stjórnmála-
annál þessa árs. Markar þar
dýpstu sporin, auk endurreisn-
ar lýðveldisins, sem lifa mun í
sögu þjóðarinnar um allar ald-
ir, myndun hinnar fyrstu þing-
ræðisstjórnar hins endurreista
lýðveldis og upphaf nýsköpun-
arinnar.
★
HINN 10. janúar kom Al-
þingi saman. Ailra augu mændu
til þess. Þess biðu stór verk-
efni og göfug. Um skeið horfði
óvænlega. Hinn forni fjandi.
sundiung og flokkadræltir
sótti fast á. Að lokum varð þc
gifta Islendinga enn sigursæl.
Eftir nær fimm vikna þóf tókst
hinn 12. febrúar að koma á alls
herjarsættum í sjálfstæðismál-
inu. Og nú hóf Alþingi sjálft
sig til vegs og virðingar. Það
uppfylti allar vonir og óskir
þjóðarinnar. Einhuga feldi það
niður sambandslagasáttmálann
og setti jafnframt hinu endur-
reista lýðveldi ný stjórnskip-
unarlög, og var gildistaka henn
ar tilkynt á Þingvöllum hinn
17. júní, svo sem alþjóð er kunn
ugt.
Allt þetta gerði hið sjálfu sjer
sundurþykka Alþingi íslend-
inga einhuga og einróma, sjálfu
sjer til sóma og þjóðinni til far
sældar og fordæmis.
Og nú kom til kasta kjósend-
anna.
Hafi nokkur efast um, hvers
þjóðin krafðist af Alþingi í
lokaþætti sjálfstæðisbaráttunn-
ar eða verið í vafa um, hver
áhrif sú eining, er á Alþingi
náðist í málinu, hafði á bar-
áttuhug þjóðariimar og ein-
beilni viljans, þá fekk hann
skýr svör dagana 20.—23. maí,
þegar þjóðaratkvæðagreigslan
um sambandsslitin og lýðveld-
isstjórnarskrána fór fram.
Aldrei fyr hefir nokkur lýð-
frjáls þjóð sýnt hlutfallslega
jafnmikla þátttöku í þjóðarat-
kvæðagreiðslu nje verið jafn-
einhuga.
Heilir hreppar, heilar sýslur,
skiluðu hverju einasta atkvæði.
Og' öll þessi atkvæði töluðu
einum rómi.
Eftir það gat enginn vjefengt
vilja íslendinga.
Þeir vildu skilja við Dani. •—
Þeir vildu stofnsetja lýðveldi.
Þeir vildu þetta að heita mátti
undantekningarlaust allir. •—
Gildi þess úrskurðar þjóðarinn
ar verður aldrei ofmetinn.
★
OG NÚ rann upp hin ógleym
anlega stund, er mun vaka í
hugum allra íslendinga, er
ha.ia lifðu.
Ekki mölur og ekki ryð fær
grandað endurminningunum,
sem íslendingar eignuðust dag-
ana 17. og 18. júní.
Þeir, sem dvöldu hinn
fyrri daginn á hinum forn-
Ólafur Thors, forssetisráðherra.
(Ljósm. Ólafur Magnússon).
helga stað þjóðarinnar, en hinn
síðari í höfuðstað landsins
munu segja börnum sínum og
barnabörnum frá þeirri hrifn-
ingu, er þá fylti hvert íslenskt
hjarta. Þeir munu lýsa viðburð
unum eins og þeir skeðu. Á
það mun altaf hlýtt frá manni
til manns um langan aldur. ■—
En einnig hinir, sem þá dvöldu
í fámenni eða í skauti íslenskr-
ar náttúru, og margir aðrir, er
aðeins fengu litið fósturjörðina
í hugsýn, hafa líka sína sögu
að segja, hvorki ómerkari nje
óeinlægari. Á slíkum dögum
á ísland eina sál.
Eru allir þessir atburðir
skráðir óafmáanlegu letri í
huga þjóðarinnar og því óþarft
að rekja þá, svo skammt sem
um er liðið' frá því að þeir
skeðu. En fögnuður þjóðarinn-
ar og raunhæfur vinningur |
mun endast meðan íslensk
tunga er töluð á gamla Fróni.
Sjeu þeir allir blessaðir, sem
að þeim sigri unnu að fornu og
nýju.
★
inum sem leið hafði vonarneist
inn um að hin óþingræðislega
stjórn væri nokkurs megnug,
dofnað. en að sama skapi urðu
þær raddir fleiri og háværari,
er kröfðust þess, að Alþingi
gerði skyldu sína. Og vil af
flóði eftir að bjóðin hafði end-
urheimt fullt frelsi og endur-
reist lýðveldið.
Kom nú æ betur í ljós, hversu
anl þjóöinni var um sína elstu
og virðulegustu stofnun, lögg.iat'
arþingið, og hversu sárt mörg-
um sveið máttleysi þess og nið-
urlæging. Að vísu heyrðust ein-
staka illgjarnar, hjáróma radd
ir, sem glöddust af óvirðingu
Alpiiigis. Mátii þar helst kenna
ýmsa þá, er lengst höfðu þráð
og heitast að sleppa inn um and
fyrir sig verið fagnað af alþjóð
manna, og þykir mega fuivrða,
að skipun óþingræðislegrar
stjórnar vei'ði eigi iil fordæm-
is neldur víti, sem reynt veiði
að varast meðan auðið er.
tV
NYSKÖl'UN sú, er nú mun
hefjast, hefir um nokkurt skeið
venð hugsuð og rædd í herbúð
um Sjáti'stæðismanna. Hún var
rædd á siðasta landsfundi Sjálf
stæðismanna, er hófst 17. júní
1943. Hinni pólitísku yfirlils-
ræðu, er formaður flokksins
flutli á þeim fundi. lauk hann
með því að nefna þau þrjú höf-
uðatriði, er Sjálfslæoisflokkur-
inn teldi.mestu varða að stefnt
yrði að í náinni framtíð ,en þau
voru endurreisn lýðveldisins
áhuga hefir fyrir stjórnmá’um,
skorti fróðleik til rjettdæmis.
Nýsköpunarfyrirætlun meiri
hluta Alþíngis hefir verið mjög
vel fagnað. í höfuðstaðnum má
fylgið heita óskift og hvaða-
næía úr sveitum landsins berst
mikill fjöldi boða frá mönnum
úr öllum flokkum, sem leggja
blessun sína yfir þær fyrirætl-
anir. Sýnir það, að bændum er
Ijóst, að einnig fyrir þeirra hágs
muni er nú virk barátta haíin,
enda ekki íyrir að synja, að
þar var þöríin síst minni, jafn-
mikið fálm og fyrirhyggjuleysi
sem ríkt hefir um velferðarmál
þeirra undanfarna áralugi.
★
SEM EÐLILEGT er þurfti
stjórnin að horfast í augu við
eigi síðar en 17. júní 1944’; þjóð j margskonar byrjunarörðug-
leg eining og nýsköpun a ölium
sviðum þjóðlítsins.
Um siðustu áramót var ný-
Sköpunin komin þaö áleiðis
meðal Sjálfstæðismanna, að í
áramótagrein þeirri, er þá birt-
ist hjer í blaðinu, telur flokk-
urmn r.ýsköpunina höfuðvið-
fángsefnið.
annars:
,.Af öllum viðfangsefnum er umþráttuðu
leika. Það er ávalt erfitt að
taka við stj órnartaumunum- að
áliðnu bingi og ekki síst nú.
Auk þeirra verkefna, er
stjórnin sjálf hafði valið sjer,
biðu hennar mörg önnur. Með
fje rikissjóðs hafði vísitalan
verið-keypt niður um 30—40
Þar segir meðal stig. Hvenær sem ríkissjóð brast
J geta til að halda áfram hinum
niðurgreiðslum,
það langsamlega veigamest, hlaut dýrtíðin snögglega að
að lafarlaust sje hafinn und-jtaka gífurlegt stökk upp á við.
irbúningur að því. að nema ' Var horfið að því ráði að kaupa
land íslendingum til handa í hana niður enn um skeið á
þessum heimi framtíðarinn- pappírnum, hvað sem síðar verð
ar. Við verðum að gera okk- |ur. En til þess skorti ríkissjóð-
ur ljóst allt, sem umhverfis inn fje. Þurfti því að afla nýrra
okkur gerisl, og við verðum 'tekna til þessara þarfa sem og
að viðhafa þann hraða í orð- ^oðlilegra verklegra fram—
um °S athöfnum, sem nauð- kvæmda og annara óhjákvæmi
synlegur er lil þess ao ís- legra útgjalda. Hafa sumpart
lcndingar eeti haldið áfram þegar verið lögð fram á Alþingi
að liia menningarlífi sjálf- slík: tekjuaukafrumvörp, eða
síæðrar þjóðar. Jeru væntanleg næstu daga.
íslendingar hafa mörg skil-'Nam þessi arfur þeirra fjár-
yrði til þess að horfa von- lega, er fyrir lágu, milli 20—30
glöðum augum fram á veg-!miljónum króna.
inn. Við eigum ríkar auð-1 j>a ld Qg fyrlr ag reyna að
lindir og erum énnþá atorku | þyrgja landið að veiðarfærunu
sóm og þróttmikil þjóð, og saltí 0, fl.. og semja um versl-
okkur hafa borist upp í hend un landsins og viðskifti, kaup,
urnar beir fjármunir, sem solu 0g siglmgar Er enn ósjeð,
nauðsynlegir eru til þess að bversu fram úr ræðst í þeim
setja bú okkar að nýju“.
Nýsköpunin er því ekki að-
skilja mikilvægi þess og því
dyri Alþingishússins, en ekki i
hafði lánast að fá aðra til aðleins nýtt’ heldur og gamalt á'
hugamál Sjáifstæðisflokksins,
Til hennar er stotnað að vilja . kvæði, sem skapast hafa af
þing, eða hina, sem í einfeldni S.íalfstæðismanna að vel yfir- | stjujaldarástandinu, svo sem
efnum, þótt eigi þyki ástæða til
svartsýni.
Á vegi stjórnarinnar hafa og
orðið nokkur óvenjuleg vand-
sinm töldu sig auka veg hinn-
ar óþingræðislegu stjórnar með
því, að ófrægja Alþíngi eftir
fylstu getu. En yfirleiti: voru
SÁ SKUGGI hvíldi vfir end umvandanir pjóðarinnar goð-
gjarnar þótl þær Væru hávær-
ar án afláts og einbeittar.
Ekki gai hjá þ\ í íarið, að
urreisn lýðveldisins, að Alþingi
hafði . brugðist frumskyldu
sinni, að mynda þingræðisstjórn
veguðu ráði. Og hún verður nú lolíun fiskimíða í Faxaflóa o.
framkvæmd. hvað sem kveður fl Yrði hjer of langt mál að
í víli og voli, þröngsýni, Svart- rekja þá gögu Ræðst vonandl
sýni og aftuihaldi, öfund og úlf sæmí]ega fram úr flestu þessu,
úð, að svo miklu leyti sem 1 en alt tekur það sinn tíma
siendur í valdi lögmætra ís— :
lenskra stjórnarvalda, Alþing- j
ís og' ríkisstjórnar. j.
flesiir i í a aliir alþingismenn
gerðu sjer ljóst, áð nú var kom
íð í einóaga. Nú voru seinustu
í landinu. Hafði þó, svo sem nú
er kunnugí, mikið verið lil þess
reynt og síðast dagana fyrir
endurreisn lýðveldisins. Dró forvöð að bjagra virðingu A1
þelta nokkuð úr fögnuöi margra þingis með myndun þingræð
yfir endurheimt fulls frelsis og
þótíi spá illu um framtíð hins
unga lýðveldis. Var það að von
isstjórnar, er gripi fast í taum-
ana og legði inn á nýjar brautir.
e'yrir þvf var nu enn haiist
um, svo augljóst sem öllum var handa í júlimánuði síðastliðn-
STJORNARANDSTAÐAN
þykir haía farið nokkuð geist
'af stað, en ekki að sama skapi
ÓÞARFT þykir að ræða hjer hyggilega.
ítarlega aðdragandann að', Er Framsóknarflokknum stirt
myndun hinnar nýju stjórnar. um vik í sókninni, þótt ekki
sem og stefnu stjórnarflokk- vanti viljann. Er það nú upp-
anna, málefnagamning þeirra lýst óg alþjóð kunnugt, að
og fyrirætlanir. Þvkir nægja að flokkurinn aðhyltist það fyrir
visa til ræðu þeirrar, er flutt skömmu, sem hann nú andæf-
var á Alþingi af hendi rikis- ir. Gætir þess mjög í málsvörn
erðið, að ef áfram hjelst stjórn um og ekki nægcur róðorinn stjórnarinnar, er hún tók við hans. er hann í blaði sínu
leysisglundroði og óreiða, voru ! fyrr en hinn 21. október, að Al- , völdum hinn 21. október s.I., og krefst viðurkenningar á áhuga
til þess lítil líkindi, að íslena- j þingi tókst að hrinda áraælinú útvarpsumræðna þeirra, er um sínum fyrir nýsköpun atvinnu-
ingum hjeldist lengi á fengnu j með myndun hinnar tvrstú þau efni fóru fram nýverið úr lífsins, — án kauplækkana og
frelsi.
BárusS r.ú böndin æ fastar
að Alþingi. Með hverjum deg-
þingræðisstjórnar hins endur- sölum Alþingis. Hafa flestarmpð' kauphækkunum,
reista lýðveldis.
en
þær ræður birst í blöðum lands hallmælir samtímis stjórnarlið
Hefir því átaki Alþingis út af jins. Má því ætla, að engan, er [
Framhald á bls. 12