Morgunblaðið - 16.04.1946, Blaðsíða 9

Þriðjudagur 16. apríl 1946
MORGUNBLAÐIÐ
s
ÁSTANDIÐ í EVRÓPULÖNDUNUM
MEÐ örfáum undantekn-
ingum er heilsufar Evrópu-
búa slæmt. Hversu slæmt
það er, geta þeir einir gert
sjer í hugarlund, sem líkt og
jeg, hafa sjeð glundroðann
og eyðilegginguna í Evrópu.
Allir þeir, sem jeg ræddi við
og einhver skifti hafa af
heilbrigðismálum álfunnar,
biðu þess með eftirvæntingu
að voraði og vonuðust til að
farsóttir yrðu því ekki sam
fara.
Þeir hafa ekki gleymt því
hvað við tók í lok heims-
styrjaldarinnar fyrri — in-
flúensufaraldrinum 1918 og
1919, taugaveikisöldunni, er
gekk yfir Austur-Evrópu
1921, eða hungrinu, sem lá
eins og mara yfir Mið-Ev-
rópu árum saman. Margt af
því, sem nú er að ske í Ev-
rópu, á svo margt skylt með
heimssyrjöldinni fyrri, að
ástæða er til að líta alvar-
legum augum á horfur
næstu ára.
Hættusvæði.
ÞÝSKALAND og nábúar
þess í austri, gefa mest til-
efni til ótta. Heilsufari Þjóð-
verja byrjaði að hrörna
löngu fyrir styrjöldina, er
þeir sneru sjer af alefli að
vígbúnaði. Mataræði margra
Þióðverja skorti bæð; fjöl-
breyttni og gnægð. Svo er
helst að sjá sem þeim hafi
farnast betur fyrstu styrj-
aldarárin, sökum matvæla-
innflutnings frá herteknu
löndunum. En er leið á styrj
öldina hrörnaði það enn.
Skýrslur sína fleiri dauðs
föll en áður og aukningu
berklaveiki og barnadauða.
'Smitandi sjúkdómar breið-
ast fljótt manna á milli. —
Taugaveikistilfellum fjölg-
aði ört strax 1941, og var
þetta sjerlega áberandi í
fangabúðum og meðal stríðs
fanga.
Heilsufari Þjóðverja hrak
aði ört síðasta styrjaldarár-
ið og það hefir farið versn-
andi síðan. Ósigur þeirra er
alger og herir fjögurra stór-
velda hafa nú setu í landi
þeirra. Enn sem komið er
hefir engu heilsuverndar-
kerfi verið komið á fyrir
allt landið og jafnvel þó svo
væri, mundi það þýðingar-
lítið, þar sem skortur er á
fæðu, læknalyfjum og flestu
öðru.
Enginn getur efast um
hættuna. Hjá því getur ekki
farið, að dauðsföll muni auk
ast stórlega af völdum in-
flúensu og lungnabólgu,
nema veturinn verði þá
óvenju mildur.
Þá má einnig vænta þess,
að berklatilfellum fari mjög
fjölgandi og barnadauði auk
ist til muna Sje Iitið langt
fram í tímann, verður að líta
á berklaveikina í Þýskalandi
- sem hættulegasta. Margir af
hinum þýsku stríðsföngum,
sem snúið hafa heirn, eru
illa á sig komnir og mikill
fjöldi þeirra er berklaveik-
ur. Smitunarhættan er mik-
il meðal fólksins, sem hefir
hvergi nærri nóg að borða.
Ástandið í Póllandi er
Matvælaskortur og farsóttir, kuldi
og ægileg eyðilegging
einnig ákaflega alvarlegt. —
Innrásirnar í landið, upp-
lausnin eftir uppgjöf Þjóð-
verja, eyðilegging kvikfjár-
stofnsins og landbúnaðar-
tækjanna, allt hefir þetta
haft alvarlegar afleiðingar
fyrir íbúana. Þó hefir þetta
reynt hvað minst á sveitirn-
ar, en hvað borgir og bæi
snertir, má heita að varla
sje til ljós punktur í mál-
inu. Borgirnar skortir næst
um allt. Iverustaðir, vatns-,
flutninga- og' rafmagnskerfi
er meira og minna eyðilagt.
Þeir, sem dvöldust 1 borg-
unum stvrjaldarárin, eru
veikir fyrir af matarskorti,
en hinir, sem hafðir voru í
haldi í óvinalöndunum, eru
jafnvel ver farnir frá heilsu
farslegu sjónarmiði.
Berklar í örum vexti.
SJÚKDÓMAR eru al-
gengir Dauðsföll af völdum
berkla eru sögð eins mörg og
í fyrri heimsstyrjöJdinni,
þegar meir en 7000 af hverj
um 100,000 borgárbúum
voru berklaveikir. Sagt er,
að í Varsjá einni hafi einn-
fimti íbúanna tekið veikina.
í öðrum borgum eru töl-
urnar jafnvel hærri. Tauga-
veikisafaraldur hefir geng-
ið. Líklegt er að ástandið
versni vegna slæmra heil-
brigðisskilyrða, enda skort-
ur á fæðu, klæðnaði og eldi-
viði.
Fólksflutningar þeir, sem
nú eiga sjer stað, breiða út
veikina. Hið slæma heilsu-
far Pólverja er hjer góður
farvegur. Hætta er á, að far-
sóttir á borð við þær, sem
gengu vfir á styrjaldarár-
unum, taki sig upp á ný og
breiðist þá inn í önnur lönd.
Margir Pólverjar munu láta
lífið í yetur af hungri og
kulda.
Lítið sem ekkert er vitað
um Rússland, hvað heilsu-
fari þar í landi viðvíkur. —
Engar skýrslur eru fyrir
hendi yngri en frá 1937. —
> Heilsufar hlýtur að vera
mismunandi í þessu geysi-
stóra landi. En svo getur
ekki farið, að ástandið sje
ekki ólíkt og í Póllandi á
stórum svæðum í Vestur-
Rússlandi. Því nasistar fóru
ránshöndum um þessi lands
svæði. Þá bætti það ekki
ástandið, að Rúsar lögðu
flest þau hjeruð í eyði, sem
þeir urðu að skilja eftir í
höndum Þjóðverja, er þeir
sóttu inn í landið.
Styrjöldin hefir haft sín-
ar afleiðingar allsstaðar í
Rússlandi, og áhrifa hennar
hlýtur að verða vart bæði
hvað heitsufar fólksins snert
ir og framleiðslu landbún-
aðarins.
Júgóslafía er annað ríki,
sem orðið hetir mjög illa úti
eftir aðfarir Þjóðverja og
ítala og sökum hins stöðuga
skæruhernaðar og innan-
landsdeilna. — Alvarlegur
taugaveikisfaraldur hefir
brotist út. Vegna mikillar
minkunar á landbúnaðar-
framleiðslunni má búast við
hungursneyð í sumum hjer-
uðum landsins í vetur. Jú-
góslafía var fátækt land
jafnvel áður en styrjöldin
skall á og þarfnast mikillar
hjálpar, ef komast á hjá al-
varlegum afleiðingum.
Ástandið í Grikklandi er
einnig alvarlegt Eftir inn-
rás og eyðileggingu ítala
fyrst og síðar Þjóðverja, hef
ir landið og þjóðin orðið ver
úti en flest ríki Evrópu. Ár-
angurinn er meðal annars sá
að mýrakalda hefir farið
yfir landið og næstum helm-
ingur Grikkja hefir orðið
fyrir barinu á sóttinni. —
Berklar eru jafnmikið vanda
mál, fæðuskortur - er mikill.
Slæmt heilsufar.
HEILBRIGÐISÁSTAND-
IÐ í Ítalíu er breytilegt eft-
ir landshlutum. Norður-
Ítalía hefir sloppið sæmi-
lega og orðið fyrir lítilJi evði
leggingu af styrjaldarástæð
um. Ástandið þar héfir ekki
haft aJvarlegar afleiðingar
hvað heilsufar snertir. En
Suður-Ítalía varð fyrir mikl
um og þungum áfölh.im. —
Skæðar orustu voru háðar
á stórum svæðum, fjölda-
mörg heimili voru lögð í
rústir, flutningatæki, vatns-
og rafmagnsleiðslur eyði-
lögðust víða. Á þessu svæði
er því heilsufar almennings
alvarlegt. Taugaveikistil-
felli hafa brotist út. Árið
1944 höfðu dauðsföll aukist
um 60% frá því fyrir stríð
og berklaveiki næstum tvö-
faldast Og þó hefir Róma-
borg að öllum líkindum
sloppið betur en Ítalía í
heild.
Enda þótt Austurríki
væri hluti af þýska ríkinu,
var minna barist þar en í
Þýskalandi. Minna bar því
á afleiðingum styrjaldarinn
ar. Þó er nú svo komið, að
gevsialvarlegt ástand ríkir
í landinu.
Austurríki hefir til þessa
verið verslunar- og fram-
leiðsluland, en skortir nú
bæði hráefni og markaði. —
Heilsufar Austurríkismanna
er því bágborið. Þetta sjest
best á því, að í Vín látast
nú 30 af hverjum 1000
manns árlega eða helmingi
meira en síðustu tuttugu
árin fvrir styrjöldina. Allt
útlit er fyrir því, að heilsu-
farið fari versnandí um
skeið.
Ungverjaland, . Rúmenía
og Búlgaría framleiddu fvr-
ir styrjöldina fæðu til út-
flutnings og yfirleitt hafa
afleiðingar styrjaldarinnar
ekki verið mjög alvarlegar.
Þó hefir heilsufarið í ein-
staka hjeruðum og þá alveg
sjerstaklega í Rúmeníu, ver
ið verra en í Evrópu alment
og litlu má við bæta, ef ekki
á illa að fara Það vekur því
enga furðu, þó að einstaka
sjúkdómar, einna helst
taugaveiki, hafi færst í
vöxt.
Sæmilegt heilsufar.
ÁSTANDIÐ í Vestur-
Evrópu er sæmilegt. Þó er
það breytilegt í Frakklandi
eftir því hvar litið er. íbúar
borganna urðu illa úti
vegna gripdeilda nasista,
fæðuskortur var töluverður,
flutningatækjum var stolið,
og heilir borgarhlutar eru
í rústum eftir orusturnar,
sem háðar hafa verið þar
um slóðir. Við þetta bætist
svo, að um 2,000,000 her-
manna og óbreyttra borg-
ara, sem fluttir voru til
nauðungarvinnu í Þýska-
landi, eru meira eða minna
veikir. Margir þeirra hafa
smitandi berkla.
Afleiðingar hérsetui%nar
koma best í ljós er litið er
á börnin. Hvað líkamsburð-
um viðvíkur er hæð þeirra
og þvngd minni en fyrir
stríð. Barnadauði hefir færst
mikið í vöxt, í syðri hjeruð-
um Frakkl^nds fæðast 200
lífvana börn á móti hverjum
1000 fæddum.
Skýrslur sýna, að heilsu-
farið í landinu var ekki gott
jafnvel fyrir styrjöldina. —
Heilsuverndarkerfi landsins
var illa skipulagt. Styrjöld-
in hafði síst bætandi áhrif
á þetta. Enda þótt ’ástandið
í Frakklandi sje eflaust
betra en víðast hvar í Ev-
rópu, er þó ýmislegt, sem
gefur tilefni til kvíða.
Flest af því, sem sagt. hef-
ir verið um Frakkland, á
einnig við um Belgíu, þó
segja megi ef til vill, að á-
standið sje alvarlegra þar í
land. Belgía er fyrst og
fremst framleiðsluland og
íbúar þess hafa til þessa orð
ið að flytja inn töluverðan
hluta af matvælum sínum.
Afkoma Hollendinga var
allsæmileg fyrstu fjögur ár
stvrjaldarinnar, að undan-
skyldum nokkrum stáerri
borgum landsins, þar sem
bar á fæðuskorti. — Þetta
v^rsnaði síðasta ár styrjald
arinnar og hefir farið versn
andi síðan. Heilsufar þjóð-
arinnar varð alvarlegt 1944
og 1945. Barnaveiki var út-
breidd og orsakaði þúsundir
dauðÚ’óýJa. Ungbarnadauði
í Amsterdam þrefaldaðist
frá því fyrir stíð, en þá
hafði hann verið lægri þar
en víðast hvar í heiminum.
Mýrakalda algeng.
LOKS var sjó hleypt yf-
ir hluta af besta akurlendi
landsins, en það hefir aftur
haft í för með sjer margs-
konar hættur hvað heilsu-
far landsmanna snertir. —
Mýrkalda hefir breiðst ört
út og getur orðið landi og
þjóð hættuleg, áður en tekst
að hafa hemil á henni. Önn
ur afleiðing hefir verið sú,
að hinn ágæti árangur, sem
náðist fyrir stríð, í barátt-
unni gegn berklunum, er nú
að engu orðinn. Þó má yfir-
leitt segja, að möguleikar
Hollands til að komast á
rjettan kjöl aftur, sje betri
en flestra annara landa.
Ástandið í TjekkósJóvak-
íu er sæmilegt Landið var
nasistum mikilsvirði og
margir Þjóðverjar voru
fluttir þangað. íbúunum var
þess vegna hlíft að mestu,
og minna en ella hefir því
borið á allskonar sjúkdóm-
um. Þó hefir berklasjúkling
um fjölgað en segja má. þó
að framtíðarhorfur Tjekkó-
slóvakíu sjeu betri en í öll-
um löndum Mið-Evrópu.
Norska þjóðin ætti einnig
að geta náð sjer fljótlega aft
ur. Þar sem efnahagur Nor-
egs bvgðist að miklu leyti
á innflutningi matvæla og
annacar nauðsynjavöru ann
ars vegar og útflutningi
sjávarafurða hins vegar,
hafði hernámið almennan
fæðuskort í för með sjer og
það aftur orsakaði hrörnun
á heilsufari manna. í sum-
um hjeruðum landsins olli
styrjöldin mikill eyðilegg-
ingu. Sjálfsbjargarhvöt þjóð
arinnar og baráttukjarkur
ætti þó að gera það að verk-
um, að hún ætti að geta unn-
ið bug á þesum örðugleik-
um á tiltölulega sköramum
tíma.
Loks eru framtíðarhorfur
Finna að miiista kosti ssémi-
legar. Styrjöldin orsakaði
lijtla eyðileggingu á mahn-
virkjum. Bardagar í land-
inu hættu fyrir tveim ár-
um síðan. Og enda þótt. eng
inn efist um það, að Finnar
eigi í miklum erfiðleikum,
auk þess sem þeir munu
verða að greiða háar stríðs-
skaðabætur og styrjaldar-
kostnað, mun þeim takast að
sigrast á erfiðleikunum.
Skipafriettir. Brúarfoss fór
frá New York 4. apríl, væntan-
legur til Reykjavíkur kl. 3—4
e. h. í dag. Fjallfoss fór frá
Pjúpavogi 11 apríl til Grims-
by, væntanlegur þangað í
kvöld. Lagarfoss kom frá Gauta
borg kl. 8 f.h. á sunnudag. Sel-
foss er í Leith, hleður í Hull
síðast í apríl. Reykjafoss kom
til Leith 12. apríl, byrjar að
hlaða 16. apríl. Buntline Hitch
er í Reykjavík (kom 7. apríl).
Acron Knot fór frá Halifax 11.
apríl til Reykjavíkur. Salmon
KnDt er að hlaða í New York.
True Knot hleður í Halifax ca.
15.—20. apríl. Sinnet fró. 11.
apríl til Lissabon. Empire
Gallop fór frá Reykjavík 2.
apríl til Halifax. Anhe átti að
fara frá Middlesbourough til
Kaupmannahafnar í dag, 15.
apríl. Lech kom til La Rochelle
í Frakklandi 12. apríl Lublin
er að hlaða í Leith. Sollund er
að hlaða í Menstad í Noregi.
Otic kom til Reykjavíkur kl.
3.30 í dag. Horsa hleður í Leith
í byrjun maí. Trinete byrjar
að hlaða í Hull 15. apríl.