Morgunblaðið - 28.07.1949, Side 7

Fimmtudagur 28. júlí 1949.
lUORGDNBLAÐdÐ
7
SOFANDI SPRENGJUR
EFTIR ARTHUR WHITE.
ÞAÐ var í tímum ílugsprengju
árása Þjóðverja á London
1941. Þegar herra Hall, sem
átti heima í Stepney borgar-
hverfinu í London, gekk
snemma morguns út í garðinn
sinn, sá hann að það var kom-
jn gryfja eins og smágigur í
grasblettinn fiaman við íbúð-
arhúsið hans.
En ekkert var hugsað um
orsökina fyrir gryfjunni, —
það var fyllt upp í hana og
tyrft yfir að nýju_
Atta ár liðu, styrjöldinni
var lokið, og Hall fjölskyldan
gleymdi loftárásatímunum
ægilegu. Garðurinn þeirra var
friðsæll, og þar borðuðu þau
stundum eða drukku te, þegar
gott var veður.
Einu sinni voru þau að
drekka úti á, grasblettinum.
Þá myndaðist skyndilega dæld
í jörðina af undarlegu jarð-
falli.
Og nú var farið að athuga
nánar hvernig á jarðraskinu
stæði. Það kom í ljós, að rjett
undir grasfletinum, svo sem
4—5 metra undir teborði fjöl-
skyldunnar lá ein af 1000 kg.
sprengjuslöttungum Hitlers, —
að vísu í dái, en gat þó á hvaða
augnabliki sem var sprungið
og splundrað öllu í nágrenn-
inu_
Það eru alltaf að finnast
fleiri sprengjur
Um gervallt England liggja
slíkar sendingar í hundraða-
og jafnvel þúsundatali, faldar
og i dái undir yfirborði jarðar.
Á hverjum degi berast nýj-
ar tilkynningar um fleiri
sprengjur og 1200 manns úr
verkfræðingasveitunum vinna
þrotlaust að því að grafa þær
upp og gera þær óskaðlegar.
Þeir, sem kunnugir eru þess
um málum, fullyrða, að enn
líði mörg ár. áður en ensk
grund sje að öllu hreinsuð af
þýskum sprengjum.
Sumar af þessum „blund-
bombum“ eru bara venjuleg-
ar sprengjur, sem ekki hafa
sprungið við snertihöggið. —
Aðrar eru aftur tímasprengj-
ur, þar sem vítisverkið hefur
á einhvern hátt bilað.
Minnsta hreyfing getur
valdið ógnum
En sameiginlegt með báðum
tegundum er, að ekki þarf |
mikið til að setja þær i bál og
brand, — ekki meira en ör-
lítið vatn síist inn í sprengj-1
una eða titringur af ljettu
höggi raski þeim_ Og síðan er
aðeins að telja sekundurnar,1
þar til allt fer í háa loft.
Dauði á friðsælum vegi
Jeg hef heyrt sagt frá bónda
einum, sem var í útreiðartúr
eftir friðsælum hjeraðsvegi í ^
Englandi. Allt í einu sprakk |
launsprengja í vegarbrúninni
og drap mann og hest. Þetta I
var sennilega gömul þýsk tíma
sprengja, — hafði farið í gang j
við hristinginn frá bifhjóli,
sem fór um veginn nokkrum
mínútum fyrr.
Fjöldi manna í Englandi hef-
ur þegar látið lífið fyrir slík-
um launsprengjum.
ödýr bók um ísSuud
Um 1200 msnns vinna sföðugi að þvi að gera fyrlr Meriurlönd
þýskar flugsprengjur í Englandi óshaðlegar . , ,.
Kynmsferð ions Emils Guðjonssonar framkvstj.
FYRIR NOKKRUM dögum uppgötvuðu menn, að 1000 kg.
þýsk leynisprengja hafði legið rjett við annan arm University
College sjúktahússins í London frá því 1941. Hætta var á, að
sprengjan gæti sprungið þegar farið væri að fjarlægja hana
og varð því að flytja sjúklinga úr þeim hluta sjúkrahússins
er næst var. Hjer er verið að flytja yngstu sjúklingana úr
allri hættu.
Hættulegt starf
Sprengjueyðingadeild bresku
verkfræðingasveitanna (Royal
Engineers) vinnur hvern dag
allan ársins hring og heppnast
að gera fjölda margar sprengj
ur óskaðlegar. Frá stríðslok-
um hafa þeir grafið upp 500
sprengjur, en nokkrar hafa
sprungið í höndum þeirra og
35 menn úr sveitunum látið
lífið
Hvernig sprengjueyðinga-
deild vinnur
Tilkynning kemur til mið-
stöðvar verkfræðingasveit-
anna um að grunur leiki á um
leynisprengju, og strax er far-
ið að rannsaka málið.
Það finnst oft með rafsegul-
magni, hvort stórt málmstykki
er niðri i jörðinni, og sje svo,
er þegar í stað farið að grafa,
verkið má ekki dragast.
Teskeið í stað haka
og skóflu
Fyriverandi þýskir hermenn
vinna í sjálfboðavinnu að
greftrinum. Það er allmikill
vandi og útheimtir mikla þol-
inmæði, því að þarna má ekki
höggva með haka nje skarka
með skóflu. Þarna verður blátt
áfram að grafa með teskeið-
um, og aldrei er of varlega
farið. Stundum hafa sprengj-
urnar borast 10—15 metra
niður í jörðina, og það tekur
sinn tíma að komast niður að
þeim og smíða innan með
gryfjubarminum svo jarðveg-
urinn hrýnji ’ekki niðúr.
Það eru hinsvegar lærðir
vjelfræðingar, sem skrúfat
sprengjuna í sundur_ Sjerfræð
ingarnir eru halaðir niður í
gryfjuna og foringi þeirra at-
hugar vandlega sprengjuteg-
und og einnig er þýðingarmik
ið að gæta vandlega að hvern-
ig sprengjan liggur. Fyrsta
Hfsreglan er að fara varlega
að öllu.
Ekki slá fast
Síðan er að opna sprengju-
hylkið, þannig að skrúfa hett-
una af. — Hægt, hægt. það má
ekki slá á ryðgaða járnbolina.
— Ef þeir skrúfast ekki, verð-
ur vandlega að þvo moldina
af þeim og baða rærnar í ben-
JON EMIL GUÐJÓNSSON
framkvæmdastjóri Bókaútgáfu
Menningarsjóðs og Þjóðvina-
fjelagsins er nýkominn heim úr
ferð um Norðurlönd Hann fór
þessa ferð fyrir Bókaútgáfuna,
til þess m. a. að fá kynni af og
sambönd við bókaútgefendur
Norðurlanda.
Hefir blaðið haft tal af hon-
um, og spurt hann frjetta af
ferð hans. Hann kvaðst hvar-
vetna hafa mætt hinni mestu
vinsemd og ágætri fyrir-
greiðslu.
Bók um Island er nauðsynieg.
Jeg gerði mjer far um, segir
Jón, að kynna mjer. hvað al-
menningur í þessum löndum
veit um ísland. Þótti mjer það
yfirleitt fremur iítið Fólk veit
eitthvað um fornbókmentir
okkar, og sögu. En sáralítið um
landið og þjóðarhagi nú á tím-
um.
Mjer sýnist, sem það sje
hið mesta nauðsynjamál, að
gefin verði út lítil handhæg og
Jón Emil Guðjónsson.
snotur bók um ísland, á ein-
hverri tungu Norðurlandanna.
zíni eða olíu, og jafnframt Hún verður. að hafa glöggar og
verður að gæta þess, að olian (áreiðanlegar upplýsingar um
seitli ekki inn. Hún mundi ef iand og þjóð. Og hún má ekki
til vill losa um ryðögn i vítis-
veikinu.
vera dýr. Því almenningur þess
ara landa kaupir ekki dýrar
Þegar búið er að ná hett- bækur. Svo hagnaðarvon af út-
unni af, hefst sjálf aðgerðin_1 gáfu slíkrar bókar er enginn.
Oft er unnið við bjarma frá |
vasaljósi, en sje sprengjan með Námskeið í bókfræði.
segulmagnskveikju, ;er það,| í Sigtúnum i Svíþjóð var
ekki þorandi, og verður þá að námskeið á vegum Norræna
vinna í kolniðamyrkri. ifjelagsins og Bóksalafjelags-
Það segir sig sjálft, að til Svía dagana 1.—8. júlí fyrir
sliks starfs verða menn að starfsmenn bóksala og bókaút-
hafa stáitaugar og mikla kunn gefendui’. Þar vorum við tveir
áttu. Þeir verða að þekkja út íslendingar, Egill Bjarnason
í æsar mismunandi flug- ritari Hins islenska bóksala-
sprengjutegundir, og þeir fjelags og jeg. Alls tóku 105
verða að vera eldfljótir og þó Þátt í námskeiði þessu. Mótið
hárvissir var sett a Skar.sen í Stokk-
Varaðu þig, þú, sem stingur hólmi. Þar flutti sinn fulltrú-
hendinni í innýfli sprengjunn- inn frá hverri þjóð ávarp, eða
ari Hægan. hægan, hönd þin kveðju, og talaði Egill fyrir
má ekki titra, þú mátt ekki hönd íslenskra bóksala. Leikn-
koma við rafleiðslurnar, og í ir voru Þjóðsöngvar hverrar
guðanna bænum — bú mátt bi°ðar eftir ávörpin Var það á-
ekki missa skrúflykilinn niður berandi, hversu fáir af þátttak.
endunum kunnu íslenska þjóð-
sönginn, svo nærri ljet, að Egill
yrði þar að syngja einsöng.
Þessa daga sem námskeiðið
í sprengjuna!
Kapphlaup upp á Hf
og dauða
Það er ekki svo sjaldgæft, var i Sigtúnum voru fluttir
þegar um tímasprengjur er að fýrirlestrar um ýms mál, er
Framh. á bls. 8. snerta bókaútgáfu, og umræðu-
fundir haldnir, farnar vonv
nokkrar kynnisferðir, svo sem
til Uppsala. Þar kom það -t
minn hlut að segja frá íslenskt'i
bókaútgáfu í stuttri ræðu.
Vegna-þess hve við ísiend-
ingarnir vorum fáir þarna. og
islenskir bóksalar sjaldgæfír 4
hóp norrænna bókaútgeíenda,
sneru margir af þátttakendum
námskeiðsins sjer til okkar, tii
að leita fregna af íslandi, og
íslenskri bókaútgáfu. Margif
þeirra höfðu áður fengið að
vita, að bókaútgáfa væri hjer
tiltölulega mikil, í samanburðt
við fóiksfjölda.
Furða sig á hve íslensk
bókaútgáfa cr miki).
Þegar jeg sagði þeirr , áð
Bókaútgáfa Menningarsjóðs og
Þjóðvinafjelagsins gæfi út alt
að 12.500 eintök af ársbókura
sínum til fjelagsmanna, íurð-
uðu þeir sig á því, að svo marga
kauþendur væri hægt að fá
með ekki fjölmennari þjóð.
Með hinum Norðurlandaþjóð
unum er bókaútgáfa þó mun
meiri siðustu ár, en hún var
fyrir stríð.
Jeg reyndi, segir Jón, að
gera mjer grein fyrir bókaút-
gáfunni í þessum löndum, í
samanburði við það hvernig
hún er hjer alment. Komst m.
a. að þeirri niðurstöðu, að hjer
er lögð meiri áhersla á skraut-
útgáfur og áberandi umbúðir
eða kápur á sölubókum, en þar
tíðkast, þó ekki sje þar með
sagt, að kápurnar og annar frá-
gangur bókanna sje hjer ætíð
svo smekklegur sem skyldi.
Eftirtektarvert er það, hversu
mikið meira er gefið út hlut-
fallslega i þessum löndum af
fræði- og fagbókum en hjer.
Sögðu bóksalar mjer, að þetta
hefði mikið aukist á síðustu
árum, eftirspurnin eftir gagn-
legum fagbókum færi ört vax-
andi.
Samið um sölu á íslenskum
bókum.
Bókaútgáfa MenningaT'sjóðs
og Þjóðvinafjelagsins hefir á-
kveðið, að gera tilraun til þess,
að selja bækur sínar
í Oslo, Kaupmannahöfn og
Stokkhólmi. Samdi Jón í þess-
ari ferð við bókaverslunina
Tanum í Oslo, við Munksgaaíd
í Höfn. og við Björk og Börje-
son í Stokkhólmi, að taka það
að sjer, að reyna hvort ekki
væri hægt að selja eitthvað af
bókum útgáfunnar. Verðið á
ársbókunum t. d. er svo lágt
að það er fyllilega sambærilegt
við það bókaverð sem tíðkast
í þessum löndum. Ársbækurn-
ar 5, sem seldar eru fyrir 30
króna árgjald voru á síðastliðnu
ári samtals 1070 blaðsíður.
Reykjavík eftir fjögur ár?
Næsti norræni fundur bók-
salanna verður haldinn í Hels-
ingfors eftir tvö ár. Margir af
þeim sem voru á námskeiðinu
í Sigtúnum vildu, að fundur
þessi yrði síðan, eftir 4 ár, hald
Framh. á bls. 8.