Morgunblaðið - 31.07.1952, Blaðsíða 6

6
MORCUNBLAÐIÐ
Fimrntudagur 31. júlí 1952 ]
Ctg.: H.f. Arvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfúa Jónsson.
iUtatjórl: Valtýr Stefánsson (ábyrfdinnj
Lesbók: Arnl óla, sími 8041.
Auglýsingar: Arni GarCar Kriittoaso*.
Ritstjórn, auglýsingar og afgrel6ala:
Auaturstræti 8. — Sími 1600.
JUkriftargjald kr. 20.00 á mánuSi, innanland*.
f lauaaaölu 1 krónu eintaki*.
Háttsettur hershofðín
Koma verður í veg
fyrir atvinnuleysi
ÞÝÐINGARMESTA efnahags-
vandamál sérhverrar þjóðar er að
sjá þegnum sínum fyrir arðvæn-
legri atvinnu. Er það hvort
tveggja í senn hagur heildarinn-
ar og einstaklinga, sem krefst
þess að einskis sé látið ófreistað
til að forðast atvinnuleysi. Þess
vegna er sérstök ástæða til að
fagna því, að sett skuli hafa ver-
ið á laggirnar nefnd, er gera skuli
tillögur um það á hvern hátt
ciraga megi úr eða koma í veg
fyrir árstíðaatvinnuleysi, sem
ætíð hefur nokkuð gert vart við
sig hérlendis.
Árstíðaatvinnuleysi sprettur af
því, að margvísleg verk er ódýr-
ara og hagkvæmara að vinna á
einni árstíð en annarri, og kepp-
ast menn þá við að ljúka verk-
unum, áður en veður taka að
breytast, stundum svo að veru-
legur skortur hefur verið á verk-
færum mönnum. Á öðrum árstím-
um er óhagkvæmt að vinna verk-
in, og kippa þá allir að sér hendi
og bíða batnandi veðráttu. Á
þeim tímum getur orðið tilfinn-
anlegt atvinnuleysi.
Ef nú lögmál verðmyndunar á
frjálsum markaði væri gildandi
á vinnumarkaðinum, myndi eft-
irspurnin eftir vinnuafli leiða íil
mismunandi hárra launagreiðslna
á mismunandi árstímum, þar sem
framboðið, verkfærir menn, er
nokkurn veginn ákveðin stærð.
Þannig mundu laun hækka, þeg-
ar mikil eftirspurn væri eftir
vinnuafli, en lækka aftur, þegar
drægi úr eftirspurninni.
Ekki skal hér lagt til, að horf-
ið verði að því ráði að afnema
samningsgerðir stéttafélaga, enda
nauðsyn þeirra löngu viðurkennd.
Slík ráðstöfun væri vissulega
spor aftur á við, sem öllum yrði
til tjóns.
Hins vegar er ekki úr vegi
að hugleiða, hvort ekki megi
við samningsgerðir milli laun-
þega og atvinnuveitenda ráða
nokkra bót á árstíðaatvinnu-
Ieysi einmitt með misháum
launagreiðslum, hannig að
bærri laun væru greidd þann
tíma ársins, sem mestrar at-
vinnu má vænta.
Slík ráðstöfun mundi t. d. leiða
til þess, að maður, sem þyrfti
að láta vinna ákveðið verk, sem
heppilegra væri að vinna á þeim
tíma, þegar atvinna er mest,
mundi íhuga, hvort ekki gæti
verið eins hagkvæmt að geyma
framkvæmd þess, þar til launa-
greiðslur lækkuðu, en öllu frem-
ur mundi hagkvæmnin þó lýsa
sér í því, að þeir, sem hefðu með
höndum starfsemi, sem sama
væri, hvenær væri framkvæmd,
mundu leggja megináherzluna á
framkvæmdir þann tíma, er laun-
in væru lægri.
Enginn má skilja þessar hug-
renningar svo, að með þeim sé
lagt til, að laun verði lækkuð, ef
atvinnuleysis tekur að gæta þar
til næg eftirspurn verður eftir
öllu vinnuafli. Með þeim er ekki
einu sinni lagt til, að þau verði
lægri en þau nú eru á þeim tím-
úm, er þau væru lægst. Enginn
Slíkur dómur felst í þessum orð-
íim, enda er það samninganefnda
að kveða hann upp.
Hér er því aðeins um að
■ ræða ábendingu íil þeirra, er
nú fjalla um þessi vandamál
og vel virðist þess virði, að
henni sé gáumur gefinn, því
að framkvæmd hennar gæti
leitt til fyllri nýtingar vinnu-
aflsins alþjóð íil heilla. I
Þau úrræði, sem hingað til
hafa verið nefnd, eru og góðra j
gjalda verð, en þau eru fyrst og
fremst fólgin í því, að bæjar- j
félög og ríki fresti framkvæmd- I
um, þegar næg atvinna er, en
auki þær á atvinnuleysitímum.
Að svo miklu leyti, sem slíkar
ráðstafanir geta nægt, ber að
gera þær, en hætt er við, að þær
verði aldrei nægilega áhrifarík- j
ar í landi þar sem veður eru
jafn válynd og hér. En sá hátt-1
ur, sem hér hefur verið bent á, j
mundi samfara slíkum opinber- (
um ráðstöfunum geta leyst þenn-
an mikla vanda.
Nú kann að vera, að einhverj-
ir svartsýnismenn haldi því
fram, að árstíðaatvinnuleysið sé
ekki meginvandamálið, heldur I
megi búast við takmarkaðri at-1
! vinnu allan ársins hring. Þessi j
skoðun mundi byggjast á því, að
atvinnuleysi var óvenjulega mik- |
ið s. 1. vetur, og erfiðlega hefur
gengið að sjá öllum fyrir hæfi-
legri vinnu allt fram á þennan
dag. Vissulega er því full ástæða
til að gera sér grein fyrir því,
hvort óttast þurfi varanlegt at-
vinnuleysi og orsökum þeirrar
atvinnutregðu, sem undanfarið
hefur gætt.
| íslendingar hafa um tvo ára-
tugi búið við haftabúskap. í
skjóli haftanna hafa risið upp
nýjar atvinnugreinar, sumar að
vísu nýtar, en aðrar miður. Þeg-
ar því linað var á verzlunarfjötr-
unum, hlaut af því að leiða sam-
drátt í þeim iðnaði, sem ekki
I varð samkeppnisfær með þeirri
vernd einni, sem tollar og báta-
gjaldeyrir veittu. Vegna nægilegs
framboðs af ýmsum efnivörum,
hlaut og að reka að því, að ýms-
ir tækju að framleiða sjálfir I
hluti til eigin nota, sem áður'
voru framleiddir á verkstæðum
og verksmiðjum. Þannig kaupir!
t. d. efnalítil húsmóðir efni í
| eigin fatnað og barna sinna og
framleiðir hann sjálf í stað þess
að kaupa hann tilbúinn á þre-
földu verði. I
í þessu tilfelli verður þjóð-
arauðurinn hinn sami, en
vinnuaflið flytzt frá þeim, er
atvinnu höfðu af fatnaðar-
framleiðslu inn á heimiiin.
Mergurinn málsins er sá, að
mikið vöruframboð og sam-
keppni er fyrst og fremst neyt
endum í hag, þótt svo ein-
kennilega bregði við, að þeir,
sem þykjast fyrst og fremst
málsvarar neytenda, berjast
gegn írjálsum verzlunarhátt-
um.
Hitt er svo augljóst, að af inn-
flutningsaukningunni hlaut að
leiða tilfærsla vinnuaílsins úr
þeim atvinnugreinum, sem enga
samkeppni gátu þolað og til
þeirra, sem arðvænlegri voru. ‘
Slik tilfærsla tekur alltaf nokk-
urn tíma, en hún á að verða öll- j
um í hag, er frá líður, þótt hún
kunni að vera þungbær nokkurt
skeið, og þegar hún er um garð (
gengin þarf ekki að efa, að nægir
atvinnumöguleikar eru fyrir
alla verkfæra menn.
VIÐ hátíð Frunze-herskólans í
Moskva í sumar hélt rússneski
herráðsforinginn Shtemenko
langa ræðp, sem meðal annars
fjallaði um stofnun Evrópuhers-
ins og Atlantshaísbandalagið.
Venjulega hefur öllu varðandi
Frunze herskólann verið haldið
stranglega leýndu, en svo und-
arlega bregður við, að rússneska
upplýsingaþjónustan hefur birt
þessa ræðu og jafnvel sent hana
til annarra landa. Slíkt virðisí
frekar benda til þess að ræðan
sé á hemaðarvísu ekki sérlega
þýðingarmikil, en hitt er víst að
þar má sjá nokkuð hvaða skoðan-
ir einn æðsti herforingi Rússa
lætur í ljósi á vamarsamtökum
vestrænna þjóða.
Allir þekkja afstöðu kommún-
ista í vestrænum ríkjum til þess-
ara samtaka. Þeir kalla þau árás-
arbandalög, stefnt gegn Rússum.
Ófarfi sé fyrir vestrænar þjóðir
að auka vígbúnað sinn, vegna
þess að Rússar hafi sem engan
her og hyggi ekki á stríð, þá
þurfi ekki að óttast. Er fróðlegt
að athuga, hvort herráðsforingi
Rússaveldis er á sömu skoðun.
HRÆÐAST EKKI VARNAR-
BANDALÖG
Shtemenko byrjaði ræðu sína
með að skýra svo frá, að varn-
arbandalög vestrænna þjóða
væru líkust fuglahræðum. Þau
samanstæðu nefnilega af nöfn-
um margra frægra hershöfðingja,
en herinn væri ósamstæður og
sama og enginn.
Þegar meta ætti styrkleika
hers, þá yrði einkum að taka til
greina þrjá þætti. í fyrsta lagi
baráttuhugann, í öðru lagi efnis-
legan herstyrk og í þriðja lagi
hráefni, framleiðslu og flutnings-
hæfni á skotfærum og eldsneyti
til vígstöðvanna.
SAMEINAÐAR HERSVÉITIR
Shtemenko sagði að myndaðir
hefðu verið voldugir kommún-
istískir herir með sameinuðum
liðssveitum úr öllum Austur-
Evrópulöndunum. En þegar væri
talað um í Vestur-Evrópu, að
stofna ætti sameiginlegan her t.
d. Þjóðverja, Frakka og ítala,
þá væri ekki hægt annað en
að fara að hlæja. Æðri rússnesk-
ir herforingjar gætú ekki lagt
sig niður við að berjast við slík-
an her.
OVANIit GREINILEGUM
SKÝRSLUM
Um efnilegan herstyrk varn-
arbandalags vestrænna þjóða
átti Shtemenko engin orð nógu
háðuleg, að því er hann sagði.
Hið vestræna bandalag kvað
hann vera fyrsta dæmi þess í
veraldarsögunni, að her sem
byggist til orustu reyndi ekki
til að halda neinu leyndu um
herstyrkleika sinn. Vegna þess
að forráðamenn hernaðarbanda-
lagsins í vestri birta nákvæmar
skýrslur yfir herstyrk sinn, þá
er nú bráðum svo komið, að við
Rússar þurfum í rauninni ekki
framar að hafa herráð til að
skipuleggja herbrögð. Við þurf-
um í rauninni aðeins herráðs-
teljara þegar við hefjum her-
förina í vestur. Hann þarf ekk-
ert að gera annað en að líta í
skýrslur sem andstæðingarnir
gefa út. Þar getum við fengið
allar upplýsingar um hvað marg-
ir hermennirnir eru og hvað
margir þeir verða, hvað mörg
herfylkin verða, hvernig þau
verða skipuð, hvernig þau verða
vopnum búin, en við vitum
meira, við vitum jafnvel, að þess-
ir vesalingar geta ekki einu sinni
aukið herinn að neinu ráði. Við
vitum um allt varalið um allar
meginbækistöðvar óvinar.na.
r
irlgibúnað líliii
Og- kveðsi hvergi vera
hræddur að hefja stréð
Ganga Rússar með slórmennskuæði! ;
Shemenko hershöfðingi.
HER VESTURVELDANNA
STENZT ENGAN SAMANBURD
VIÐ HER RÚSSA
Shtemenko hélt áfram að tala
um herbúnað hinna vestrænu
þjóða. Hann átti sömuleiðis að-
eins háðuleg orð um hann. Allur
herstyrkur og herbúnaður vest-
urveldanna var í hans augum
svo fádæma lélegur og stæðíst
engan samanburð við herstyrk
Rússa, að hann sagðist ekki sjá
fram á annað en að rússnesku
herráðsforingjarnir yrðu atvinnu
lausir, því að hinn voldugi rúss-
neski her myndi geysast vestur
um Evrópu og engri eða sama
sem engri mótspyrnu mæta. —
Þeir ráða yfir sama sem engum
flugvélum, sama sem engum byss
um, næstum engri handsprengju,
sagði hann. Þeir ná okkur ekki
nema í hné!!
Það fylgir með sögunni, að
allir viðstaddir í hátíðasal Frunze
háskólans hafi velzt um af hlátri
og fjöldi háttsettra hershöfð-
ingja m. a. sjálfur Koniev hafi
tekið fram í með háðglósum um
hin fyrirlitlegu varnarsamtök
vestrænna þjóða.
GAMLI IIUGSGNARHÁTTUR
NAZISTANNA
Þykir yður þetta ekki óhugn-
anleg frásögn, lesandi góður.
Kannizt þér ekki við þennan
Framhald á bls. 8.
Velvakandi skrifar:
VS DAGLEGA LSFINU
Prestakallaskipunin
VELVAKANDI minn. Viltu nú
ekki vera svo vænn að segja
mér í fáum orðum, hvernig hátt-
að er prestakallaskipun lands-
ins? Ég hefi nefnilega rekið mig
á það í sambandi við vígslu prest-
anna á sunnudaginn og eins í um
ræðum um prestkosningarnar,
sem eiga að fara fram hér í haust,
að þessi mál eru öll i graut í
kollinum á mér. Eins veit ég að
fleirum er farið.
Kjósandi".
Á öllu landinu eru
116 prestaköll
AÐ vill nú svo til, að seinastaj
alþingi samþykkti lagabálk
mikinn um þessi mál. Eftir þeim
lögum er prófastdæmi 21 á öllu
landinu og fara þau eftir sýslum. I
I hverju prófastdæmi eru
nokkur prestaköll eða þetta frá
þremur eins og í Austur-Skafta-
fells- og Mýraprófastdæmi og
upp í 8 eins og í Árnes- og Skaga-
fjarðarprófastdæmi.
Oftast nær eru fleiri en ein
sókn í prestakalli. Eru jafnvel 5
sóknir í sumum prestaköllum
eins og í Hólmavíkur- og Skál-
holtsprestakalli.
Níu sóknarprestar
í Reykjavík
IREYKJAVÍKURFRÓFAST-
DÆMI verða 9 prestaköll,
svo að þar verða fleiri sóknar-
prestar þjóðkirkjunnar en í
nokkru öðru prófastdæmi lands-
ins að loknum kosningunum í
haust. En Reykjavíkurprestaköll-
in skiptast engin niður í sóknir
nema Bústaðaprestakall í Bú-
staða- og Kópavogssókn.
Svona er þessum málum skip-
að í fáum orðum, en engu ómerk-
ara er að kunna skil á þeim en
til að mynda kjördæmaskipan-
ir.r.i.
Misjöfn umgengni
ÞAÐ er oft réttilega fundið að
umgengni almennings bæði
úti og inni og mönnum dylst þá
ekki heldur, að í ýmsum fyrir-
tækjum og á vinnustöðum mætti
gæta betur hreinlætis og fara
mýkri höndum um hlutina.
Það er þeim mun ánægjulegra
að reka sig á það, sem er til fyrir-
myndar. Er gengið er urn vinnu-
sali fiskverkunarstöðvar Bæjar-
útgerðarinnar hlýtur gestsaugað
fljótlega að taka eftir þrifnaðin-
um þar.
Verum samtaka . . .
VÍÐA getur að líta tvenns kon-
ar veggspjöld með áskorun
til verkafólksins, sem þar vinn-
ur, um að ganga vel um og sýna
stakt hreinlæti.
A öðru þessara spjalda stendur
m.a.: „Athugið, að fiskur er mat-
ur. Verum samtaka um að gera
fiskinn hjá Bæjarútgerðinni að
sem beztri vöru“.
A hinu spjaldinu er verkafólk-
ið hvatt til að ganga vel um hús-
ið: „Húsakynnin hér eru eign
Reykvíkinga. Þeir, sem ekki
vinna hér — ætlast til þess, eins
og við, sem vinnum hjá Bæjarút-
gerðinni, að vel og þrifalega sé
um allt gengið .... Verum sam-
taka um að varðveita borðin,
bekkina og veggina frá skemmd-
um. Reynum öll að gera bæki-
stöð þessa sem vistlegasta og
kappkostum að auka þægindin
og góða umgengni“.
Ei«ra víðar heima
EINHVERN veginn er það svo,
að þessar orðsendingar virð-
ast óvenju mennskar, en slíkar
áskoranir ná venjulega ekki inn
úr skrápnum á okkur (sbr. gang-
ið ekki á grasinu!) En hvað sem
áhrifum þessara spjalda líður, þá
get ég vel látið mér detta í hug,
að góðar orðsendingar af þessu
tagi ættu víðar erindi.