Morgunblaðið - 24.12.1954, Blaðsíða 7

Föstudagur 24. des. 1954
MORGlJABLAÐIfí
Argentínubúar viija vern „Evrópúmenn“ Suður-Ameriku
Sillurlandið" er auðugasta og frjésamasia laud S.-Amerfku
JÓLIN eru mikil hátíð í Argen-
tínu eins og hér, en þau eru
ekki haldin hátíðleg fyrr en á
þrettándanum (los reyes). Fyrst
og fremst eru þau hátíð barn-
anna, og þá gefur Fundácíón Eva
Perón (þjóðfélagsmálastofnun
Evu) öllum argentínskum börn-
um miklar gjafir. Börnin sækja
gjafirnar á lögreglustöðvarnar.
Hins vegar gefast fullorðna
fólkinu möguleikar á að verða
milljónamæringar á jólunum, ef
heppnin er með. Svo er mál með
vexti, að Argentínumenn „spila“
í ríkishappdrætti eins og við. —
Stærsti vinningurinn er 500 þús.
pesos. En allir kaupa sér seðla á
jólunum, því að þá er stærsti
vinningurinn 36 millj. pesos og í
bígerð er að hækka hann á þess-
um jólum upp í 40 millj. pesos.
„Á jólunum í Buenos Aires er
hitinn venjulega um 40° á C og
loftrakinn kemst oft upp í 90%.
Okkur þótti nokkuð heitt, þegar
við höfðum klæðzt sparifötun-
um og tókum að dansa kringum
jólatréð og syngja fyrir börnin.
Enda klæddumst við sundfötum
svo fljótt sem auðið var,“ segir
Jón.
Mjög algengt er í Buenos Aires,
að fólk byggi sundlaugar á lóð-
um sínum.
(+.:• (★) (★)
í Argentínu kemur vorið í
september og sumarið í desem- I
ber, hinsvegar er skíðafæri gott
í júlí víða um landið. Frá maí
til september verður fólk að
klæðast hlýjum fötum. Snjór hef-
ir þó ekki fallið í Buenos Aires
8.1. 20 ár, en þar getur orðið
nístingskalt .vegna rakans. Hús |
Argentínumanna eru hlaðin úr
tígulsteini eins og í Danmörku
og yfirleitt eru aldrei kjallarar
undir húsunum.
„Okkur hefir aldrei orðið eins
kalt og þar, enda eru húsin ekki
hituð upp að jafnaði,“ bætir Jón
við.
í Barilocke, „Sviss S-Ame-
ríku“, sem er uppi í Andes-fjöll-
unum sunnanverðum, er loftslag
ekki ósvipað og á íslandi. Þar
fellur snjór á vetrum og þangað
fara menn í vetrarfrí í júní, júlí
og ágúst. Hinsvegar er Cordoba,
sem er upp í fjöllunum norð-
vestur af Buenos Aires, sumar-
dvalarstaður Buenos Aires-búa og
þekkt fyrir sitt heilnæma fjalla-
loft.
Það er mjög mikilsvert, efna-
hagslega séð, að landið liggur á
suðurhveli jarðar, þar sem ekki
er þá skorið upp á sama tíma árs
og í aðalviðskiptalöndum þeirra
JÓN ALEXANDERSSON og fjölskylda hans hafa dvalizt undanfarin 5 ár í Buenos Aires í
Argentínu. Veitti Jón þar forstöðu fyrirtaeki, er framleiddi gólfmottur, fléttaðar úr hampi.
Var þc«ita fyrsta þess konar fyrirtæki er stofnsett var þar í landi, en Argentínumenn eru
fljótir til og framíakssamir um að notfæra sér nýjungar, sem útlendingar innleiða. Ári eftir
að Jón hafði stofnsett fyrirtæki sitt, hafði um 15—20 sams konar verksmiðjum verið komið
á fót í Buenos Aires. Fréttamaður Mbl. hitti Jón að máli fyrir skömmu og spurði tíðinda frá
„Silfurlandinu", en íslendingum er Argentína Iítið kunn, þeir vita að þar fæst gott kjöt og
Perón ræður þar cg ríkir. Tjáði Jón margt fróðlegt og skemmtilegt eins og sjá má af eftirfar-
andi grein.
og þótt einkennilegt megi virð-
ast, festist nafnið við Argentinu
en ekki Perú. Annars er heldur
lítið' um málma í Argentínu,
nokkuð er þó um gullgröft og
kopar- og tinvinnslu.
Saga Argentínu sem sjálfstæðs
ríkis er tiltölulega stutt — um
100 ára gömul — og allar fram-
farir eru r.ýjar af nálinni.
Jón Alexandersson og kona hans,
Hiidur Björnsdóttir.
Iðnaðurinn er í frumvexti eins
og á íslandi, og því erfitt að segja
um hvernig honum muni farnast.
Verksmiðjufýl-irtæki um allt
land eru und.ir stjórn Peróns.
Allir iðnrekendur geta fengið lán
hjá ríkinu til að byggja fyrir-
tæki sín og ríkið kaupir venju-
lega talsverðan hluta framleiðsl-
unnar fyrstu árin til að hjálpa
fyrirtækjunum gegnum byrjun-
arörðugleikana.
Auðugasta og lang frjósamasta
landið í Suður-Ameríku er Arg-
entína. Það hefur eins mikla
verzlun við útlönd og öll Suður-
Ameríku ríkin til samans. Stærsti
Buenos Aires er rómuð fyrir glæsilegar byggingar, fallega trjá-
og torg.
á norðurhvelinu. Einkum gildir i viðskiptavinur þeirra er England,
þetta um hveitiuppskeruna. | og kaupa Argentínumenn þaðan
Annars er loftslágið nokkuð1 aðallega iðnaðar- og vefnaðar-
mismunandi, þar sem landið nær vörur. Utanríkisverzlun þeirra
svo langt frá norðri til suðurs,1 hefir fært mikið út kvíarnar und-
í norður hlutanum er allt að þvi anfarin ár einkum við Norður-
hitabeltisloftslag, en meira tempr Ameríku, Þýzkaland og Norður-
að um mið og
hluta landsins.
•:★:• •:★:•
Fyrst og fremst er Argentína
landbúnaðarland og flytur út
meira nautakjöt en nokkurt ann-
að land í heiminum. Sauðfjár-
rækt er einnig gríðarlega mikil,
og er Ástralía eina landið sem
á því sviði stendur Argentínu-
mönnum framar. Aðeins 10% af
landinu er ræktað, en frjósemi
þess er svo mikil, að þar gætu
lifað um 200 milljónir manna, en
íbúafalan er nú aðeins 18 millj.
„Kjötið er svo gott, að haft
er fyrir máltæki víða í heimin-
um, að aldrei hafi menn bragðað
kjöt fyrr en þeir koma til Arg-
entínu. Kvikfjárræktin er rekin
á stórbúum — estancias — og
gríðarstórar hjarðir kvikfjár
ganga sjálfala, þar sem grasið er
grænt allt árið um kring. Arg-
entínumenn hirða gripi sína mjög
vel, þvo þá og sótthreinsa vegna
hættulegra skordýra. Kýr sem
ætlaðar eru til manneldis eru
ekki mjólkaðar og því verður
kjötið mjög ljúffengt,“ segir Jón.
Stærstu búin eru yfirleitt rekin
af Englendingum, en annars eru
margar hinna viðlendu „estancía“
í höndum Argentínumanna.
Landsmenn eru sjálfir mikið
gefnir fyrir kjöt. Meðalskammt-
ur karlmanns í mál er hálft kg
af kjöti. Þar að auki drekka þeir
að jafnaði hálfan líter af léttu
víni, venjulega rauðvín, borða
mikið af fransbrauði, venjulega
meira eða minna af grænmeti,
en mjög lítið er þar um kart-
öflur. Eftir slíka máltíð er þeim
mikil þörf á sinni daglegu siesta
(miðdegisblundi), enda geta fáir
án hennar verið. Aðalmáltíðin er
á hádegi, búðum er lokað, og
kyrrð og ró ríkir alls staðar fram
til kl. 2. Hinsvegar hefst vinna
víðast hvar kl. 7 að morgni og
heldur áfram til kl. 7 á kvöldin.
(iir) (★) (★)
Engan skyldi undra, þó að
Argentínumenn drekki mikið af
rauðvíni og gefi börnum sínum
það líka. Rauðvínsflaskan kostar
sem sé 2,60 peso. Eitt kg. af kaffi
kostar hinsvegar 30 pesos. En
þeir drekka yfirleitt í hófi og
sjaldan sér vín á mönnum á göt-
um úti. En rauðvínió þykir ekki
nógu sterkt, þegar kólna tekur í
veðri og byrja þá margir daginn
með einum sjúss af grabba, sem
er brennivín Argentínumanna,
búið til úr korntegund.
„En þjóðardrykkur þeirra er
Mate, og þeir drekka eins mikið
af því og íslendingar af kaffi.
En mikill munur er þó á Mate
og kaffi, því að Mate bætir melt-
inguna, sem ekki veitir af vegna
kjötátsins, enda eru margir vart
viðmælandi á mörgnana fyrr en
þeir hafa fengið Mate-sopann
sinn“, segir Jón.
til sams konar táknræns siðar og
friðarpípan var meðal Indíána,
og gestir eru álitnir ókurteisir,
ef þeir neita að drekka úr sama
bauk og heimilismenn.
(★) (★)• (★)•
„Þrátt fyrir sina siesta geta
Argentínumenn ekki kallast væru
kærir ef miðað er við aðrar
suðurlandaþjóðir. Landsmenn eru
duglegir, miklir föðurlandsvinir
og stoltir af sínu landi og telja
sig „Evrópumenn“ Suður-Ame-
ríku.“
Frumbyggjar Argentinu voru
Indíánar, en Spánverjar slátruðu
þeim unnvörpum, er þeir lögðu
undir sig landið í byrjun 16. ald-
ar. Aðeins rúm 2% þjóðarinnar
eru nú af hreinu Indíánakvni.
Hreinræktaðir Argentínumenn, þ.
e. Indíánar og Meztísar (blanda
af Spánverjum og Indíánum) eru
í miklum minni hluta, en mikill
pieiri hluti þjóðarinnar saman-
stendur af innflytjendum frá
Spáni og Ítalíu, sem flutzt hafa
þangað svo milljónum skiptir síð-
ustu árin. Árið 1810 á fullveldis-
degi Argentinumanna bjuggu 400
þús. manns í landinu, en nú rúm-
lega 140 árum síðar er íbúatalan
yfir 18 millj. og tveir þriðjú hlut-
ar landsmanna búa í borgum,
sem hafa yfir 100 þús. íbúa.
Norðurlandabúar og Englend-
ingar hafa einnig gerzt innflytj-
endur, og nokkrar stórar dansk-
ar „nýlendur“ — Tandil Nequ-
ecea og Tres Aroyos (þrir lækir)
— eru suður frá Buenos Aires.
Danir þessir eru flestir mikilhæf-
ir bændur og njóta mikils álits á
sviði landbúnaðarmála.
í Argentinu er töluð mállýzka
frá Kastilíu á Spáni, er kallast
kastilíanó, og er nokkuð frá-
brugðin spönsku.
Stjórn Argentínu hefir gert
margt til að laða innílytjendur til
landsins. Er mælt svo fyrir í yfir-
standandi fimm árav áætlun
Peróns, sem er önnur í röðinni,
að þeim sé úthlutað landi, hjálp-
að um vélar til landbúnaðarstarfa
og lán til húsabygginga. Hinsveg-
ar er það gert að skilyrði að allir
innflytjendur fari út á land —
a. m. k. 150 km. frá Buenos Aires
i tvö ár. Ástæðan er, að Buenos
Aires gat ekki séð öllum þessum
aragrúa innflvtjenda fyrir at-
vinnu.
(★) (★) (★)
„Mjög sérstæðir með argen-
tinsku þjóðinni eru gauchoarnir
— kúrekarnir og fjárhirðarnir —
er lifa á sléttum Pategóníu. Þejr
eru margir Indíánar. Þjóðsögur
og þjóðkvæði Argentínumanna
snúast flest um gauchoana. Þjóð-
söngvar þeirra eru mjög angur-
værir, og á það upphaflega rót
sína að rekja til þeirra hörmunga
er dundu yfir Tndíánana, er
Spánverjar tóku landið og hafa
gevmzt með þjóðinni síðan.“
Gauchoarnir eru svo að segja
aldir upp á hestum. Perón er
sjálfur kominn af gauchoum,
fæddur í Pategóniu og er sagður
hafa verið settur fyrst á her,t
tveggja ára gamall og varð þá
að spiara sig sjálíur á hinum
villtu sléttum Patagóníu.
Framh. á bls. 10
einkum suður
!.★)
Argentína, „Silfurlandið“, dreg
ur nafn sitt ekki af því, að land-
ið sé auðugt af silfurnámum, En
fyrr á öldum fóru silfurleitar-
menn á leið til hinna stórkostlegu
silfurnáma í Perú gegnum landið,
lönd. Gjaldrniðill þeirra, pesos,
er í svipuðu gengi á erlendum
markaði miðað við dollarann og
ísl. krónan.
„En þó að pesoinn sé ekki
meira virði en íslenzka krónan,.
er mikið um hann talað, og lífið
gengur mikið út á að þéna pen-
inga eins og hér,“ verður Jóni
að orði.
Argentína er 2,7 millj. ferkm að síærð, annað stærsta land S.-
Aineríku. Landamæri þess iiggja að Bolivíu cg Paraguay aö' norái-
el an, BraziLu cg Uruguay að austan, vestast í landinu liggja Andeí-
fjöliin á mörkum Chile og Argentínu. Argentinu-megin í fjall-
garðinum, beint vestur af Buenos Aires, er hæsti tindur á mcgiþ-
löndum í lyfjabúðum. Mate
búið til úr blöðum kristþyrnis-
tegundar er vex í Paraguy. Blöð-
in eru söxuð smátt og hellt á
þau heitu vatni og sykur settur j landi Ameríku, Monte Aconcagua, 7035 m. á hæð. Landinu er skipt
út í. Bragðið er sætrammt. — ’ fjóra aðalhluta: Chaco er norð'-austurhlutinn. þar er liitabeUis-
Ávöxturinn af kristþyrninum, loftslag og sykur cg hrisgrjón mikið ræktað. Einnig vex harðasta
trjátegund lieimsins, quebracho, sem noiað er til ekliviðar, en
gefur einaig af sér sútunarefni. Hásléttur Andes-fjalla, sem skipt
er í austUr og vesturhluía. Þar er þurrkasamí og nota verðttr
áveitur til að rækta ávexti, er þeíta mikilvægasta vínviðarsvæði
Argentínu. La Plata-slétturnar, pamparnir í mið-ausíurhluta landS-
ins, eru kjarni efnahagslífs landsins. Á trjálausum en víðlendum
frá munni til munns. Þessi °S mjög frjósömum sléttunum er kornið ræktað cg nautgripunupi
drykkjusiður á rót sina að rekja j beitt. Patagónía er aðal sauðfjárræktarsvæðið. ;
sem er einna líkastur stórri
hnetu, er holaður innan og Mate-
ið er drukkið úr honum með
silfurpípu með eins konar tesíu
á endanum. (Sjá mynd,). Venju-
lega er aðeins.eitt slikt drykkjar-
ílát til á heimilinu og gengur það