Morgunblaðið - 24.12.1954, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 24.12.1954, Blaðsíða 9
Föstudagur 24. des. 1954 MORGUNBLAÐIÐ I S I Þáttur húsmóðurinnar í jólahaldi fyrr og nú ^J\venpióoin — ^rweimilio ÞEGAR jólahátíðin er runnin upp og allt heimilisfólkið orð- sð prúðbúið, er það ein mann- eskja, sem enn getur ekki létt af Bér önnum og striti — ein sem verður að vera með svuntuna framan á sér og „þjónusta" f.iöl- Bkylduna. — Þessi eina gerir það rneð ljúfu geði — það er húsmóð- irin. * * * Nú skulum við staldra ofurlítið við og íhuga hver er þáttur hús- móðurinnar í jólahátíðinni. Það er hún, sem hreingert hefur og bak- að og undirbúið komu jólanna á hina veraldlegu vísu, séð um inn- kaup á all flestum jólagjöfunum og gengið vel og smekklega frá allri jólaskreytingunni. — Einhver mesti annatími húsmóðurinnar er einmitt um jólin, — en sérhverri húsmóðir er sá annatími kær, — hún fær að vísu ekki greitt kaup é veraldlega vísu, hennar kaup er ekki annað en gleðin, sem hún sér lýsa út úr sérhverju andliti sjálft jólakvöldið, og slíkt kaup verður ekki metið til fjár. * * * En þáttur húsmóSurínnar er annar og meiri. Það er hún, sem kennt hefur bömunum sín- um jólasálmana og söguna vim litla jólabarnið, — um fyrstu jólagjöfina til mannkyiisins. Hún elur upp nýja kynslóð, svo alltaf verða haldin heilög jól, barninu og móðurinni til dýrð- ar. — Hún er sjálf tengd jóla- hátíðinni órjúfandi böndum, sem húsmóðir og sem — móðir. „í GAMLA DAGA" „í gamla daga", eins og það er kallað, var þáttur húsmóðurinnar engu minni i jólahátíðinni en nú á tímum. Þá var það einnig hún, eem sá um allan undirbúning og skammtaði jólamatinn. Jólamatur- inn var þá stærri liður í hátíða- höldunum heldur en í dag. Þó menn fengju, ef svo mætti að orði komast, ekkert annað en roð og ugga allan ársins hring, þá var leitast við að hafa hangið-kjöt og fleira góðgæti á jólunum. * * * Aðfangadagskvöldið sjálft fór að mestu allt í helgihald. Menn brut- ust oft langar leiðir í ófæru veðri til kirkju, eins og sézt greinilega af þjóðsögunum okkar, en þá var jafnan einhver einn skilinn eftir heima, til þess að gæta bæjarins. Á sjálfan jóladaginn varð heim- ilisfólkið að hafa ofan af- fyrir hvort öðru, því þó e. t. v. gæfi til þess að fara í kirkju, leyfði hinn harði íslenzki vetur ekki heimsókn- ir til ættingja og vina. Þá var það oft húsfreyjan, sem hafði forgöngu um a,ð skemmta heimilisfólkinu. — Hún kom því af stað með að fara í leiki margs konar, kveðast á, eða kveða rímur og geta gátur. * * # Margir leikir voru til, og má þar t. d. nefna „Jólalerk" sem svo nefndist og var vinsæll mjög. — Var hann á þann hátt að helzt áttu að vera ,iafn margir leikmenn af báðum kynjum. Herrarnir áttu að fara afsíðis og dömurnar að sitja eftir hinar prúðustu. Þær áttu svo að kjósa sér ein- hvern af herrunum, — þá var kall- að á fyrsta herrann inn, og hann átti af sínu hyggjuviti að hneigja sig fyrir þeirri dömunni, sem hon- um fannst líklegt að hefði kosið sig. Ef hann hneigir sig fyrir þeirri réttu, stendur hún upp og hneigir sig á móti og' vísar honum til sætis. Annars skellir hún sam- an lófunum ásamt 511um hinum Btúlkunum og þaer reka herranri á dyr, verr en sneiptan. En áður en hann fer, verður hann að af- henda þeim einhvern „pant". — Svona gengur það koll af kolli, þar til hver herra hefur fengið sína dömu. Þá er leiknum snúið við og döm- urnar fara fram og herrarnir kjósa sér einhverja þeirra. Þær koma síðan inn og hneigja sig fyrir þeim, sem þær halda að kosið hafi sig. Allt fer á sömu leið og áður, daman er rekin út og verð- ur að láta af hendi „pant", ef henni bregst bogalistin að finna hinn rétta. Þegar allar dömurnar hafa síð- an fengið hver sinn herra, er far- ið að dæma „pantana". Einn leik- mannanna hefur umráð yfir þeim. Hann tekur einhvern þeirra og spyr t. d. síðasta herrann sem út gekk, hvað sá eigi að gera, sem eigi þennan pant. — Var oft- ast séð svo um, að hægt væri að framfylgja dómunum þegar í stað, og næst segir sá, er síðast var dæmdur, hvað sá eigi að gera sem eigi næsta pant. * # * Dómarnir voru æði misjafnir, eins og við er að búast. T. d. átti einn að yrkja vísu, annar að segja sögu, og síðan allir kossa-dómarn- ir, því sjaldan var leikinn jólaleik- ur, að ekki séu fleiri eða færri kossadómar, segir Ólafur Davíðs- son í bó'k sinni „Islenzkar skemmt- anir". — Sumir kossadómarnir höfðu jafnvel sín sérstöku nöfn. T. d. sá sem á þennan pant er dæmdur til að falla í brunninn, hann á að falla fyrir einhverri stúlkunni. Hún spyr hann þá, hve margar álnir hann sé fallinn. Hann segir t. d. 13, og þá er hann dæmdur til að kyssa stúlkuna 13 kossum. Annar er dæmdur til þess að telja stjörnurnar og siðan kyssa ein- hverja stúlkuna eins marga kossa og hann sá margar stjörnur. — Þá voru piltarnir blátt áfram dæmdir til þess að kyssa hina eða þessa, svo og svo marga kossa, og voru þeir þá aldrei færri en 10. Margir aðrir kossaleikir eru nefndir í bók Ólafs Davíðssonar, t. d. að sitja á forundrunarstól, af því að, fríunarleikur, hrygg- brotsleikur, gikksleikur, hvíslinga- leikur og útásetningarleikur. Gaman væri að vita hvort þessir leikir eru enn við lýði í sveitum landsins. -X- $ -* Þá var farið í margs konar „pantleiki", feluleiki, enda húsa- kynni í íslenzku bæjunum betur til þeirra fallinn en þær íbúðir, sem við búum í í dag. — Margs konar spil voru spiluð á jóladag- inn svo sem vist og púkk. Var nú nýlega lýst „púkk-spili" Lesbók Mbl., svo ekki skal gang- ur þess ra'kinn hér. DÆGRADVALIR Á JÓLUNUM NÚ Það er e.t.v. orðið nokkuð al- mennara nú til dags að fólk fari í leiki o.þ.h. á sjálft aðfangadags- kvöldið. Það þarf samt ekki að stafa af því að helgi jólanna hafi rýrnað í augum fólksins, heldur kann það að stafa af breyttum viðhorfum manna til jólanna og helgihaldsins í heild. Kirkjuferðir á aðfangadags- kvöldið eru ekki eins almehnar nú, og getur það stafað af því að fólki finnst fullt eins hátíðlegt að sit,ja heima hjá sér á jólaskreytt- um heimilunum og hlusta á aftan^ sönginn íútvarpinu. —- Það hefur óneitanlega- nokkra kosti í för með sér, t. d. getur húsmóðirin hlustað á jólaguðspjallið millS e e NiN t í AMTÍÐIN E. t. v. verður þetta ríkisstjórn landsins eftir 50 ár! ¦í^ ¦" '¦-¦¦ Mm' *-. X M W mmktít ¦ lif"' 1S111 z >% ' Kx W^' '^i\W* ¦ P*' v^^Sl m *^^_ "^w***" '^WBst^ ¦£&*?*'<*>&!> 1 1*- ' Wza ^Jk ^ H:-, j^ *, Tvíburarnir með fallegu dökku augun, saman að leik. Framtíðin bíður þeirra án þess að þau hafi hugmynd um. INNI í Laugarásnum er hús er Hlíðfrendi heiíir. Þar er til húsa. Vösrgustofa Rpvkjavíkur- bæjar. Þar frenp'U'- lífið sinn vana irang þó .iólahát'ðin — hátíff B«rnin Jitlu una við sín leik- Körnin litlu una vi ðsín leik- föng áhyggjulaus og ánægð. Á vöugusWunni eru'23 börn, öll innan við 18 mánaða aldur. Þau nióta pðhlynninFar haul- æfðs starfsfólks og leika hvort ¦•ið anaaS eða dundla út af fyrir sig. Þarna eru tvennir tvíburar — nndiirfalleg börn. sem stíga i^n fvrs+u snor í bessum heimi ^Tfvito»>fii nm að framundan er löng 15f<shraut — stnndum þyrn- nm «tráð, stundum blómum stráð braut. Eitt s»f s<ói*skáldum heimsins sagði eitt sinn: „Bemskan er of vndisle<r til bpss að henni sé kastað í börn- in" o«r kannski Tiefur hann öf- "ndað bö>Tíin af áhyrgjulausu lífi þar sem þau njóta alls þess hezta^ sem til er á hveriu heimili og st.iamð er í kringum mvrkranna á milli — og stundum lengur. En fvrir þessum litlu öngum liggur löng braut til broska op manndóms. Fyrir börnunum liggur að taka við af okkur hin- um eldri. Vera kann að börnin á vöegustofunni að Hlíðarenda» sem þessa mánuðina dvelja undir sama þaki, hittist síðar á lífs- brautinni, sem ráðamenn í þessu þjóðfélagi — kannski í þingsöl- um eða við framleiðslustörf til lands eða sjávar. Börnin þarna sem annars staðar eru auður fs- lands — og fyrir þau er aldrei eert of mikið. Megi þau sem önnur börn á þessu landi eiga GLEÐILEG JÓL þess sem hún hrærir i jólagrautn- um. * * » Fiestar fjölskyldur eiga sín sér- stæðu jól, þ.e.a.s. jólaskemmtan- irnar fara fram með sama hætti ár frá ári, „við heimsækjum ykk- ur á aðfangadagskvp}dið jg þið okkur á jóladaginn", o. s. frv. — Oftast er margt um manninn á heimilunum um jólin og því tíl- valið að fara í leiki ýmiss konar. Mörg spil eru til, sem margir' geta tekið þátt i, og er þar fyrst að nefna „púkkið". önnur nýrri spil eru til, sem allir kunna og margir geta tekið þátt í, t. d. „Olsen-Olsen", „Canasta", „Svarti Pétur" og ótal fleiri sem hér er ekki rúm til að telja upp. Leikir eru einnig margir til, sem krefjast margra leikmanna. Einn nefnist „Bókarheiti" og er þannig að fyrst eru kosnir tveir foringjar, sem kjósa sér liðsmenn. Annað liðið fer afsíðis og liðs- menn koma sér saman um bókar- heitið, sem þeir ætla að iáta hinn flokkinn finna út. Verða liðsmenn. að „leika" heitið á bókinni, helzt með sem fæstum orðum. Því næst er kallað á hitt liðið og það á sið- an að þekkja bókarheitið af verkn- aðinum á svo og svo mörgum mín- um. Og síðan gengur þetta koll af kolli, eins lengi og bæði liðin hafa þrek til. — Vinsælt er að verð- Framh. á bls. 14

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.