Morgunblaðið - 30.06.1962, Blaðsíða 13

Laugardagur 30. jún! 1062
MORGVNBLAÐIÐ
13

N#W
>4V
d
^sSSS&^v.
I
MmmA
[Vwj&r
I Vv\mvý
Serki um að vinna að upp- ið því fram, að „þriðja veld-
ið“, þ e. Frakkland sem
kjarnorkuveldi, sé ekki í
samræmi við hagsmuni
NATO og kunni að auka á
stríðshættuna.
byggingu landsins.
Berlin og afstaða
Frakka
Berlínardeilan er vanda-
mál, sem erfitt hefur reynzt
viðfangs. Það er skoðun
stjórnmálafréttaritara erlend
is, að Krúséff kunni að kjósa
um sinn, að skipta sér lítið
af því máli, meðan verið er
Kosningar í Alsír fara fram á morg-
un — Berlinardeilan kjarnorku-
málin — Enn á ný ófriðarblika
í SA-Asiu
Alsir fær sjálf-
stæði
Á MORGUN, sunnudag,
ganga Alsírbúar að kjörborð-
inu. Þar sem 85 % þeirra 9
milljón Serkja, sem landið
byggja eru ólæsir og óskrif-
andi verður tilhögun kosn-
inganna með nokkuð öðrum
hætti en við eigum að venj-
ast. Kjósendur velja milli
tveggja kjörseðla. Á öðrum
stendur „já“, á hinuim „nei“.
Þeir sem vilja rauða kjör-
seðilinn, „já“ — seðilinn,
samþykkja þar með, að
framtíð Alsír verði á þann
veg, sem um var samið í Ev-
ian samningunum, er gerð-
ir voru í marz sl. Lítill vafi
leikur á að allir Serkir, sem
kosningarétt hafa, muni
„segja“ já.
Af einni milljón Evrópu-
nianna, sem búið hafa í Als-
ír, hafa 280 þúsund flúið
land ^l. 3 mánuði. Hinir, sem
eftir eru, og kosningarétt
hafa, muni vafalaust hafa
skiptar skoðanir, en hitt er
víst, að þeir kjósendur, sem
taka hvíta „nei“-seðilinn,
verða í minnihluta.
Eftir helgina verður því
bundinn endir á 8 ára styrj-
öld í Alsír, styrjöld, sem hef
ur orðið Alsírbúum þungur
baggi í viðleitninni til að
byggja upp þjóðfélag sitt.
Frakkar missa um leið
stærstu nýlendu sína, sem
verið hefur undir þeirra
stjórn 132 ár.
Franski fáninn mun því
ekki blakta oftar við hún í
Alsír, en í stað hans kemur
græn-hvítur _ fáni landsins.
Frá því, að samkomulag
náðist milli fulltrua bráða-
birgðastjórnarinnar og full-
trúa OAS, 17. júní sl., gegn
því að OAS-mönnum yrðu
veitt grið í framtíðinni, hef-
ur verið ljóst, að dagar
hermdarverkahreyfingarinn
ar voru taldir.
Dauðateygjurnar — þótt
kröftugar væru — komu fyrr
í vikunni, er OAS-menn
kveiktu í 8 stórum olíugeym
um í Oran. Nokkur minni
spellvirki fylgdu í kjölfarið.
Ura miðja vikuna kom í
ljós, að Paul Gardy, yfirmað-
ur OAS í Oran, en þar hef-
ur miðstöð hreyfingarinnar
verið, hafði flúið land ásamt
nokkrum helztu samstarfs-
mönnum sínum. Þar með var
kjarni samtakanna klofinn.
Uppgjöf OAS var þar með
orðin að veruleika, og eftir
helgina flytur útlagastjórn
Serkja, sem gerði samkomu-
lagið við Frakka heim til
Alsír og tekur þar til starfa.
Sarhkomulagið, sem veitti
OAS-mönnum grið, mætti
víða mótspyrnu. Æðstu
menn OAS í Oran, sem nú
eru á brott úr landinu, mót-
mæltu kröftuglega. Sama er
að segja um nokkra ráða-
menn Serkja, einkum í út-
lagastjórninni og í frelsis
hernum, og þótti þeim sem
grið til handa hermdarverka
mönnunum stöppuðu nærri
landráðum.
Það, sem mestu mun hafa
ráðið um, að fulltrúar bráða
að glíma við innanlands
vandamál Rússlands.
Umræður þær, sem Banda
ríkjamenn hafa átt við sendi
herra Rússa í Washington,
hafa í senn verið taldar gagn
legar og hættulegar.
Dr. Adenauer hefur lýst
því yfir í viðtali, fyrr í þess-
ari viku að samtöl þau, sem
farið hafa fram milli Dean
Rusk, utanríkisráðherra, og
Dobrynin, sendiherra, kunni
að leiða til einhverrar lausn-
ar. Það sé a.m.k. ekki rétt
að hætta viðræðum um mál-
ið, úr því að þær séu einu

Sé sá skilningur, sem frétta
ritarar hafa lagt í þetta mál
réttur, þá virðist Berlínar-
deilan vera flækt inn í varn-
armálin, þ.e. að nokkru leyti
standa í vegi fyrir því, að
s'amkomulag náist um kjarn-
orkumálin innan* NATO.
Það kom skýrt fram .í við-
tali því sem Dr. Adenauer
átti, og vikið hefur verið að,
að Þjóðverjar styðja nú full-
komna aðild Breta að Mark-
aðabandalaginu. Frakkar
virðast einnig hafa skipt um
stefnu í málinu, en þeir voru
áður mótfallnir. Viðræður
þær, sem hófust á nýjan leik
í Brússel síðari hluta vikunn
ar, um aðild Breta, virðast
styðja þessa skoðun. Líkur
fyrir samkðmulagi voru þá
sagðar betri en áður.
Sú skoðun hefur komið
fram erlendis, að breytt af-
staða Frakka stafi m.a. af
því, að Bretar kunni að hafa
meiri áhuga á að sameinast
Evrópu á stjórnmálasviðinu
en efnahagslega. Frakkar
hafa að undanförnu sýnt
mestan áhuga á því að skapa
sterkt pólitískt samband
birgðastjórnarinnar gengu til
samkomulags, er efnahags-
ástandið í Alsír. Fyrir þeim
mun hafa vakað, fyrst og
fremst, að tryggja efnahag
landsins í framtíðinni með
samkomulagi við Evrópu-
menn.
Evrópumenn eiga 93% af
því fé, sem varið hefur verið
tií fjárfestingar í Alsír. Tólf
af hverjum þrettán forstjór-
um alsírskra iðnfyrirtækja
eru Evrópumenn, sömuleiðis
9 af hverjiim 10 læknum og
99 af hverjum hundrað verk-
fræðingum.
Án Evrópumanna eigna
þeirra og þekkingar, er Alsír
snautt land. Þótt franska
stjórnin hafi ákveðið að
veita Aisír fjárhagsaðstoð,
sem nemur um 500 millj.
dala, ár hvert, þá verður það
fé ekki hagnýtt nema með
þekkingu.
Því hafa friðsamari menn
bæði meðal Serkja og Evr-
ópumanna gert sér grein fyr
ir því, að einungis með því
að draga úr eyðileggingu og
flótta Evrópumanna frá Al-
sír, verður lagður grundvöll-
ur að framtíð landsins.
Síðustu daga hafa báðir að
ilar hvatt fólk tii að hverfa
ekki úr landi, en taka þess
í stað höndum saman við
sinni hafnar.
Þá hefur Adenauer sagt,
að misskilningur sá, er reis
út af þessum viðræðum,
milli Bandaríkjamanna og
V-Þjóðverja, sé úr sögunni.
Hins vegar segja frétta-
ritarar, að franskir ráða-
menn líti samskipti Banda-
ríkjamanna og Rússa, vegna
Berlínardeilunnar, illum aug
um. Þeir séu sannfærðir um
að stórþjóðirnar tvær hafi
gert með sér leynilegt sam-
komulag. þess efnis, að Rúss
ar hafi lofað að stöðva ekki
samgöngur til Berlínar, gegn
því að Bandaríkjamenn lofi
því að styðja ekki aðrar þjóð
•ir þ.á.m. þjóðir í NATO, til
þess að gerast kjarnorku-
veldi. Rússar hafi einnig sam
þykkt að halda sér við slíka
stefnu gagnvart samherjum
sínum.
Þó V Þjóðverjar séu sann-
færðir um það nú, að Banda-
ríkjamerm séu aðeins að leita
fyrir sér um lausn á Berlín-
armálinu, þá trúa franskir
ráðamenn því, að Frak'kar
séu raunverulega að greiða
fyrir frjálsar samgöngur við
Berlín, þannig að þeir fái
ekki þá aðstoð á sviði her-
mála frá Bándaríkjamönn-
um, sem þeir hefðu annars
fengið.
Bandaríkjamenn hafa hald
nokkurra Evrópuríkja, þótt
undirtektir V-Þjóðverja og
ítala, sem sérstaklega voru
nefndir í þessu sambandi,
hafi ekki verið sem beztar.
Sú skoðun virðist vera að
ryðja sér til rúms, eins og
kom fram af ummælum Ad-
enauers, að pólitísk eining
Evrópu og efnahagsleg þurfi
ekki að haldast í hendur, og
muni sennilega ekki gera
það. Grundvöllur efnahags-
samstarfs sé tiltölulega fast-
ur og þróun mála á því sviði
muni ganga hratt fyrir sig.
Hins vegar muni pólitískur
samruni Evrópuríkjanna
taka langán tíma, og þess
muni enn mjög langt að
bíða, þar til hægt verði að
stjórna Evrópu frá einu
þingi.
Afstaða Krúséffs, eins og
hún kom fram nú, eftir heim
komuna frá Rúmeníu fer hins
vegar sú, að vesturveldin
ættu að flytja heri sína frá
Berlín. Þetta er ekki ný hug-
mynd, og hvort hún er sett
fram í meiri alvöru nú en
áður, skal ekki sagt.
Nú eru hins vegar líkur á
að. viðræður kunni að fara
fram á þremur stöðum um
Berlín. Viðræðum verður
haldið áfram í Washington,
nokkrar líkur eru fyrir því,
að utanríkisráðherrar helztu
stórveldanna komi saman
innan tíðar í Genf, til að
ræða Laos, og þá verði Berl-
ínarmálið einnig tekið fyrir.
I hafa Bandaríkin, Bret-
la. og Frakkland sent ráða-
mönnum í Moskvu orðsend-
ingu, þar sem farið er fram
á viðræður fulltrúa hernáms
veldanna í Berlín, vegna at-
burða þeirra sem gerzt hafa
við Berlínarmúrinn undan-
farið.
Frakkar eru eina þjóðin á
meginlandi Evrópu, sem
halda fast við það að koma
sér upp kjarnorkuher. Ekki
virðist sem viðræður þeirra
Dean Rusk og De Gaulle
forseta, hafi leitt til sam-
komulags um varnarmálin,
þe. að Bandaríkin beri ein •
NATO fyrir kjarnorkuvopn-
veg og vanda af því að sjá
um.
1 þessu sjá Rússar þá von
að um klofning kunni að
verða milli Frákka og Banda
ríkjamanna. Kemur sú skoð-
un Rússa fram í Izvestia fyr-
ir skömmu, er talað- var þar
um, að vinna ætti sem mest
að bættum samskiptum
Rússa og Frakka.
Þetta telja margir sönnun
þess, að „þriðja veldið“ í
Evrópu sé allt að því jafn
hættulegt samstöðu Vestur-
landa og samkomulag ein-
hvers Evrópuríkis við Rússa,
á bak við tjöldin.
Einhvern tíma var SA-
Asíu lýst þannig, að um leið
og sett væri undir einn lek-
ann, kæmi annar í ljós. —
Þessi umsögn virðist enn
eiga fullan rétt á sér.
Eftir þóf, sem staðið hafði
nokkuð á aðra viku, kom
stjórnin í Laos loks saman sl.
laugardag. Eru ráðherrarnir
19 talsins (4 hægri-
menn, 4 vinstrimenn og 11
„hlutlausir“ — almennt álit-
in vinstrisinnaðasta stjórn,
sem verið hefur við völd í
Laos), höfðu gengið fyrir
konung, Savang Vatthana,
tók stjórnin opinberlega til
starfa.
Innrás þjóáernis-
sinna
'Forsætisráðherrann, Sou-
vanna Phouma, foringi „hlut
lausra“, lýsti því yfir að
Laos myndi ekki lengur líta
á SA-Asíubandalagið sem
verndara. Laos hefur ekki
verið meðlimur í bandalag-
inu, en það hefur reynt að
fylgjast með gangi mála þar,
síðan ?það var stofnað 1954,
til að tryggja, að friður
héldist í landinu.
Þá lýsti Souvanna Phouma
því enn fremur yfir, að
landið myndi verða hlut-
laust, auk þess, sem unnið
yrði markvisst að því að
sameina landsmenn í bar-
áttu fyrir betri hag. — Þá
myndi Laos leggja stund á
friðsamlega sambúð við öll
ríki.
Tveimur dögum eftir að
stjórnin kom saman í fyrsta
Framh. á 17