Morgunblaðið - 04.11.1962, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 04.11.1962, Blaðsíða 10
10 MORGVDtBLAÐIÐ Sunnudagur 4. nóvember 196J ¦«.^ .»¦ ¦ ¦« ¦¦iim.aiiMiii.iiini ^.. ¦. ^, ».. ¦. m, ^ ..,. ^, — .------->.. ^. — .>.. ^. — ...... — ... i^ii-,nfuUi_n_,—lflfl |,_,-)!! |-infin, n, „Gööur orðstír er manninu auði tryggari" Skafinn mosi af gömlum legsteinum og skyggnzt í sögu Mosfellsstaðar með sveitaklerkinum, Bjarna Sigurðssyni FYRSTU snjókorn vetrar- ins féllu daginn sem við brugðum okkur upp að Mosfelli í Mosfellsdal, til þess að heimsækja séra Bjarna Sigurðsson, skoða nýju og sérkennilegu kirkj una par, sem er í smíðum, glugga í gamlar skræðtir, er segja frá merkisatburð- um bundnum við þennan stað, skafa mosann af göml um legsteinum og sauma saman ofurlitla. flík úr gömlum og nýjum tíma. Úti á kirkjuhólnum virðum við fyrír okkur' þetta glæsi- lega guðshús, sem eitt út af fyrir sig á sér merkilega sögu. Kirkjan er byggð fyrir erfða fé Stefáns heitins Þorláksson ar, hreppstjóra í Reykjadal, sem fæddur var 18. ágú,st 1895 dáinn. 11. júlí 1959. Nú í haust munu liðin rétt 74 ár frá því að gamla kirkj an að Mosfelli var rifin. Það verk vakti á sínum tíma deil ur og fyllti Mosfellsdalsbúa slífcum harmi, að seint fyrnt ist að fullu. Dæmi eru um, hve mikið tilfinningamál þetta var á sínum tíma. Þá bjó á Hraðastöðum, skammt suð- austur frá Mosfelli, Bjarni Eiríksson, afi bræðranna, sem búa þar nú. Er Bjarni heyrði hamarshöggin frá kirkjurifr ildinu og skynjaði hvað þar var um að vera, kastaði hann sér niður við vinnu sína og lá sem lamaður af harmi. Aðrir tóku málið af meiri hörku, eins og t.d. bóndinn á Hrís- brú, sem reið inn að Mosfelli, tók kirkjuklukkuna og sagði að hún skyldi þó alltaf verða eftir í Mosfellsdal, hélt síðan heim með klukkuna, sem hef ur verið varðveitt á Hrístorú allt fram á þennan dag. Stefánskirkja. Stefán heitinn Þorláksson eða Stefi í Reykjadal, eins og hann var almennt nefndur heima í sveit sinni, ólst upp í Hrísbrú hjá Ólafi Magnús- syni bónda þar, og konu hans. Stefán kynntist því strax í æsku þeim söknuði, er rJkti meðal dalbda og búenda á Inn-Kjalarnesi, yíir því að kirkjan á Mosfelli skyldi rif- in og niður lögð. Ólafur á Hrísbrú var einn harðasti and ófsmaður þess að kirkjan væri rifin og flutt að I/ágafelli, eins og sjá raá af því að hann skyldi taka kirkjuklukkuna í sína vörzlu. Stefán dó barn- laus og ókvæntur, 'en hann hafði komizt í mikil efni og ánafnaði Mosfellskirkju þorra þeirra. Efalaust mun sú rækt arsemi við kirkjuna hafa staf að af áhrifum frá fóstra hans, þar sem hann sjálfur hafðí aldrei lifað að sjá kirkju á Mosfelli. Eitthvað á þessa leið fórust sr. Bjarna Sigurðssyni orð, þá við stóðum á kirkjuhólnum og virtum fyrir okkur nýtoygg inguna. Hin nýja Mdsfellskirkja er einstæð hér á landi, hvað bygg ingarstíl snertir. Hún myndar öll þríhyrninga, hvar sem á hana er litið. Sæjum við hana úr lofti, myndar hún þríhyrn ing, þar sem gunnlínan er vesturstafn kirkjunnar, síðan mjókkar hún inn og mynd ar topphorn þríhyrningsins aftan við kórinn. Sé litið á kirkjuna á hlið, myndar hún tvo þríhyrninga, sem leggja grunnlínur sínar að glugga- röð sem nær frá gólfi við stafn inn >g upp undir þak við turn inn. Turninn er á sama hátt þrihyrningur, sern myndar topphorn sitt rétt ofan við klukknaportið. Þessa sérkenni legu kirkju hefur Ragnar Emilsson, arkitekt, teiknað. Stíllinn er nýr hér á landi, en fyrirfinnst erlendis. Þessi nýja kirkja er rúmir 100 fermetr- ar að grunnfleti og á að taka 110—115 manns í sæti og í henni er forkirkja og söng- loft. - Gamla kirkjan, sem rifin var 1888, var byggð 1852 og var um 45 ferm. að stærð. Þegar við reikum þania um kirkjuihólinn og kirkjugarð- inn, rekumst, við á ýmislegt, sem minnir á gamla tíma og gamla sögu. Viiff legstein þjóðsagnasafnarans — Hérna er legsteinn Magn úsar Grímssonar, prests og þjóðsagnasafnara, segir sr. Bjarni og bendir okkur á of- urlítið mosavaxinn stein, sem grassvörðurinn umlykur og færir í kaf með tímanum, ef ekki er að gert. Við krjúpum niður við steininn og reynum að lesa það sem á hann or letrað. Við komumst fram úr nafni og föðurnafni, en þá erum við strand. Bjaini bregð ur sér þá inn, sækir heitt vatn þvottaduft og bursta og með an hann er í þeirri ferð, rifj- ast það upp fyrir okkur að þeir, sr. Bjarni og sr. Magnús hafa ýmislegt átt sameigin- legt. Báðir hafa þeir fyrir prestskap stundað blaða- mennsku, báðir haft g'eði af Séra Bjarni Sigurðsson stendur fyrir framan horn kirkju- byggingarinnar i. Mosfelli. gömlum fræðum og báðir ver ið vígðir prestar að Mosfelli. — Eg hef alltaf haft miklar maetur á sr. Magnúsi Gríms- syni, segir si Bjarni, þegar hann kemur með heita vatnið og við tökum að bursta og skafa upp legstein þessa fyrir rennara hans og kollega í tvennum skilningi. Eftir langt þóf og nokkurt erfiði tekst okkur að ráða letur þessa gamla legsteins. Á honum stendur: „Magnús Grímsson, prestur að Mosfelli í fimm ár, dáinn 1860. Har var guð rækinn, hógvær, hugvitsmað ur, góðmenni, rart, í gáfum mjög lipur. Til minningar settu mætum bróðir elskuð sys kin og einkadóttir R". (fyrir Ragnheiður.) Undir kemur 9kammstöfunin St. Gr. þar undir þessi latneska setning: „Bona fama homine tutior est peeunia". Þessa latnesku setningu þýddi séra Bjarni fyrir okkur jafnóðum og hún kom í ljós upp úr mosanum: „Góður orðs tír er manninum auði trygg- ari." Og nú skulur'. við fletta upp í Úrvalsritum Magnúsar Grímssonar, sem gefin eru út í aldarminningu hans árið ^;>í:::::;í>:::v>;ý::: $&%&< ' Mosfellskirkja í byggingu. 1925. Agrip af ævisögu Magn úsar ritar Hallgrúnur Hall- grímsson, sem einnig bjó Úr valsritin undir prentun. Hall- grimur segir svo i ¦ um Magnús: „ISÍeðal ísieniivi. a fræðimanna um miðja 19 öld eru fáir einkennilegri en Magn. ús Grímsson* prestur á Mos- felli. Auk prestskaparins, sem ekki má telja aðalstarf hans, fékkst hann við margar og sundurleitar greinar vísinda og bókmennta, svo varla muirt fjölhæfari maður verið hafa á landi hér á hans dögum. Hann orti fjölda kvæða, samdi leikrit og skáldsögur, sfcrifaði og þýddi ritgerðir uim nátt- úrufræði, fornfræði og landa fræði, fékkst við stjórnmál og blaðamennsku, og svo síðast en ekki sízt safnaði ísle^izk- uim þjóðsögum." ^~ Mesta skáld samtíðar slnnar Séra Magnús var einnig skáld gott, ef miðað er við samtíð hans, eitt hið bezta er íslendingar þá áttu. Ekki munu mörg ljóð hans fleyg í dag, þó munu menn þekkjá kvæðin ,,Bára blá" og „Lóan í flokkum flýgur", sem allir íslendingar hafa raulað og sungið, geti þeir á annað borð sönglað lagstúl Þá má ekki gleyma hinum mikla þætti sr. Magnúsar i söfnun íslenzkra sagna. Öll þekkjum við „íslenzkar þjóð sögur og ævintýri", sem kennd eru við Jón Árnason. Færri munu þess minnugir, að sr. Magnús GrímSson á mjög stór an þátt í þessu merkilega þjóS sagnasafni. í formála er Jón skrifar að þjóðsögunum, en sem aldrei hefur verið prent aður, kemst hann svo að orði um sr. Magnús: „Tveir atburðir eru það, sem hafa haft mikil áhrif á safn þetta. Það er fráfall sr. Magn- úsar aáluiga Grímssonar og útgáfa Dr. Maurers af „íslenzkú alþýðusögunum" sem nýlega var getið. Svo var sem sé til ætlazt, að við sr. Magnús yrðum báðir út- gefendur safns þessa, en þeg ar hann var búinn að skrifa upp rúmlega það, sem hann bafði safnað sjálfur, kvaddist hann héðan 18. janúar 1860 og má nærri geta, hvað það hefur bæði tafið og bagað safnið, að missa þess manns, sem svo margt var vel gefið, ástfólginn skólabróður og auk þess sem ég missti þar kæran vin." Harmlelkurinn á Mosfellsheiði. Margt fleira mættí drepa á til minningar ira sr. Magn, ús Grímsson, en til þess er ekki rúm né tími að þessu sioni. Ekki má þó gleyma af skiptum hans af einni rauna legustu hrakningasögu. hér á landi á síðustu öld, þegar 14 vermenn lágu úti á Mosfells heiði 1857 í ofsalegum hríð- arbyl, þar sem sex kól til bana á heiðinni, en átta björguðust við illan leik að efsta bæ í Mosfellsdal. í suðaustur horni kirkju- garðsins á Mosfelli, rétt inn- an við sáluhliðið, sjáum við móta fyrir sex leiðum, en þar undir hvíla mennirnir, sem kól til bana. á Mosfellsheiði, nóttina milli 7. og 8. marz 1857. Bréf sr Magnúsar Gríms sonar til kollega síns, sr. Guð mundar Torfasonar í Miðdal í Laugardal, svo og minningar ræða sr. Magnúsar, sem einn ig hefur varðveitzt, eru ein- hverjar skýrustu og bezbu heimildir um þennan hörmu lega atburð, sem við eigum aðgang að nú í dag. Þar kem ur glöggt fram einstæður skýrleiki sr. Magnúsar, ná- kvæmni í allri frásögn, og ^j nfn.....~>i—i-------1~-**r~^—t— -¦-- — ¦——— itj*^tl**W^mH***W^WA »¦» |WWWÍWM^1#^ll*WÉ^»»WWEW>^jlHHWW

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.