Morgunblaðið - 27.04.1968, Qupperneq 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 27. APRÍL 1988
4 -BYGGJA VERÐUR
Hátíðahöld í tilefni 60 ára
afmælis UMF Biskupstungna
Framhald af bls. 1.
að hún mundi verða á næstu
áratugum og fjalla síðan um sam
hengið milli þessarar atvinnu-
þróunar og markaðsbandalag-
anna í Evrópu og þá fyrst og
fremst Fríverzlunarbandalags-
ins.
Á tímabilinu 1910—1960 hef-
ur sú breyting orðið á atvinnu-
skiptingunni í landinu, að fólki
hefur fækkað mjög mikið hlut-
fallslega í frumgreinum þjóðar-
búskaparins, þ.e. í framleiðslu
*á hráefnum og fyrstu úrvinnslu
þeirra en með því er átt við
landbúnað og fiskveiðar. Á ár-
inu 1910 voru það 63% þess
fólks, sem atvinnu stundaði í
landinu, sem starfaði í þessum
atvinnugreinum, þar af 48% í
landbúnaði og 15% við fiskveið-
ar. Árið 1960 hafði þessu fólki
fækkað í 24% þar af 16% í
landbúnaði og 8% við fiskveið-
ar. í tölum var þessi þróun sú,
að 1910 stunduðu 16.600 land-
búnað en 1960 10.100 og 1910
atunduðu 5400 fiskveiðar en
1960 5.600. f landbúnaði hefur
verið stöðug fækkun á þessu
tímabili en í fiskveiðunum var
fjölgun í tölum á tímabilinu
1910—1940 en þá komst fjöldi
manna við fiskveiðar upp í 7000
"en fækkaði síðan í 5.600 1960
og sennilega í 5000 1965.
Þessi þróun hefur verið sveiflu
bennd eins og við var að búaat
og á árabilinu 1930—1940 gekk
hún miklu hægar en bæði á
undan og eftir. Á árunum 1920—
1930 fækkaði fólki í þessum at-
vinnugreinum úr 58% í 50%
en 1930—1940 út 50% í 46%
Þetta sýnir okkur að því örari
sem efnahagsþróunin er, þeim
mun hraðari verður þessi breyt-
ing atvinnuskiptingar.
Þá komum við að öðrum þætt-
inum, sem er úrvinnsla þ.e. fisk-
iðnaður og annar iðnaður, bygg-
ingarstarfsemi, framleiðsla raf-
magns, samgöngur o.fl. Árið 1910
störfuðu 17% landsmanna við
þessar atvinnugreinar en þeim
hafði fjölgað í 45% 1960 og
sennilega í 49% 1965 og í tölum
úr 5.800 1910 í 31.400 1960.
Þriðji þátturinn er svo þjón-
nstugreinar þ.e. verzlun og við-
skipti, t.d. tryggingarstarfsemi,
* bankar og innanhúsþjónusta,
sem fyrst og fremst var á fyrri
hluta þessa tímabils þ.e. heim-
ilishjálp. Árið 1910 störfuðu 20%
við þessar atvinnugreinar en
30% 1960. Á þessu tímabili hef-
ur orðið mikil fækkun í innan-
húsþjónustu eða úr 13,6% 1910
í 1,5% 1960. Ef þessi flokkur
er því tekin út fjölgar í þjón-
ustugreinum eins og t.d. verzlun
úr 1200 í 9300 og í annarri þjón-
ustustarfsemi úr 1300 í 10.600.
Þessi þróun er hliðstæð þeirri
þróun, sem orðið hefur hjá öðr-
um iðnþróuðum þjóðum og á sér
sömu orsakir. Þær orsakir eru
fyrst og fremst, að eftir því
sem tekjurnar aukast, nota menn
þær til nýrra og nýrra hluta.
<■ Þegar tekjurnar aukast kaupir
fjölskyldan eitthvað meiri og dýr
ari mat en notar þó tekjuauk-
ann aðallega til annarra þarfa,
svo sem kaupa á bílum, heim-
ilistækjum o.fl. Við getum einn-
ig sagt, að eftir því sem iðn-
þróuninni flegir áfram og tekj-
urnar aukast nota menn minna
og minna efni. Berum t.d. saman
húsgögnin í dag og húsgögnin
um aldamótin. Húsgögnin sem við
notum eru dýrari af þvi meiri
vinna er í þau lögð en
efnið er ekki meira, heldur jafn-
vel minna. Við leggjum upp úr
því að fá meira út úr efninu
og við leggjum meiri áherzlu á
að fá ýmsa persónulega þjón-
aistu.
Framleiðniaukningin í at-
vinnuflokkunum er einnig mjög
mismunandi. Framleiðnin eykst
mest í grundvallargreinunum t.
d. alveg sérstaklega í fiskveið-
unum hjá okkur. Framleiðnin í
úrvinnslunni eykst einnig mikið
en þó ekki eins mikið og í frum-
greinunum en framleiðniaukning
in er minnst í þjónuatugreinum.
Við getum gert okkur betur
grein fyrir þessu með því að at-
huga tölur frá Efnahagssamvinn
stofnuninni, sem gefa glögga
mynd af þróun atvinnuskipting-
ar í aðildarríkjum stofnunarinn-
ar. Þessum löndum er skipt í
fjóra flokka. í fyrsta flokkn-
um eru þau lönd, sem eru
skemmst á veg komin í iðnþró-
un (Spánn, Portúgal, Grikk-
land, ítalía og Tyrkland) en þar
stunduðu 56% frumgreinarnar,
23% úrvinnslu og 21% þjón-
ustugreinar. Þetta er nokkurn
veginn sama skipting og á ís-
landi 1920 og sýnir, að þessi
lönd eru á svipuðu þróunar-
stigi og við þó. Á því ári voru
hlutfallstölurnar hjá okkur þess
ar: frumgreinar 58%, úrvinnsla
21% og þjónusta 21%. Sennilega
eru tekjur á mann í þessum
löndum einnig svipaðar og á
íslandi 1920.
í öðrum flokknum eru iðn-
þróuð lönd V-Evrópu svo sem
Beneluxlöndin, Svíþjóð, Sviss
V.-Þýzkaland Bretland. Þar
stunduðu frumgreinar 9%, úr-
vinnslu 52% og þjónustu 39%.
f þriðja flokknum er svo þau
lönd sem lengst eru komin í
iðnþróun, þar sem framleiðni-
aukning í iðnaði hefur orðið
mest og aukning atvinnu mest í
þjónustugreinum. Þetta eru
Bandaríkin og Kanada. Þar stund
uðu frumgreinar um 9%, úr-
vinnslu 38% (Kanada 42%) og
þjónustu 54% (Kanada 46%).
Loks er svo fjórði flokkurinn
sem er nokkuð sérstæður en í
honum er ísland, Frakkland og
Noregur. Þessi lönd einkennast
af því, að nokkru fleiri stunda
frumgreinar en hjá hinum iðn-
þróuðu þjóðum V-Evrópu og
nokkru færri þjónustugreinar.
Meðaltalið hjá þessum þjóðum
er 22% í frumgreinum, 47% í
úrvinnslu og 31% í þjónustugrein
um. Þessar þjóðir hafa langtum
betri skilyrði í frumgr. en aðrar
þjóðir, íslendingar í fiskveiðum,
Norðmenn í fiskveiðum og skóg
arhöggi, Frakkar í landbúnaði.
Samfara iðnþróunimni hefur einn
ig orðið meiri aukning alþjóða-
viðskipta, sem hafa aukizt miklu
meira en sem svarar aukningu
framleiðslunnar. Hjá V-Evrópu-
þjóðunum hefur framleiðsla imd
angengin ár aukizt um 5% á ári
að meðaltali og iðnaðarfram-
leiðsla 7-8% en útflutningurinn
hefur aukizt um 10%. Á árabil-
inu 1959-1966 jókst þjóðarfram-
leiðsla okkar um 5% á ári en út
flutningur vöru og þjónustu um
10% og innflutningur um svip-
að. Það er ljóst, að við getum
ekki náð nægilegri aukningu í
'hagvexti nema með mikilli aukn
ingu í alþjóðaviðskiptum.
Jónas Haralz vék síðan að
framtíðarhorfum og sagði, að
Efnahagsstofnunin væri að reyna
að gera sér grein fyrir þróun-
inni 20 ár fram í tímann eða til
ártsins 1985. Ljóst væri a’ð á þessu
tímabili yrði mikil aukning á
fólki á atvinnualdri, mun örari
aukning en áður. Á þessu tíma-
bili mundu 34.000 manns koma
á vinnumarkaðinn og væri það
45% aukning. Á árunum 1945
—1965 hefði þessi aukning num-
ið um 20 þúsund manns eða 37%
og á árunum 1925—1945 um 10
þúsund manns eða 31%. Það er
því áberandi meiri fjöldi en áð-
ur sem kemur á vinnumarkað-
inn og þetta atriði mun hafa
mikla þýðingu fyrir þróun al-
mennra efnahags- og atvinnu-
mála. En hvernig getum við bú-
izt við, að skipting verði milli
atvinnugreina á þessu tímabili.
Það er alltaf erfitt að spá en
við getum þó sagt þetta: Ef á
að verða ámóta aukning á vel-
megun og hefur verið í öðrum
löndum og við höfum vanizt að
gera okkur vonir um, verður að
verða hlutfallsleg aukning í úr-
vinnslugreinunum samhliða enn
meiri aukning í þjónustugrein-
unum en hlutfallslega fækkun
í frumgreinunum. Ef þetta verð-
ur ekki mun skapast hér svipað
ástand og var 1930—1940 þegar
hagVöxtur var mjög hægur og
atvinnuleysi var landlægt. Á
þeim árum jókst fjöldi starfandi
manna í þjónustugreinunum svo
til ekkert, úrvinnslugreinarnar
lítillega og í frumgreinum fækk-
aði aðeins úr 49,6% í 46,4%.
Það má gera sér í hugarlund,
Skálholti, 26. apríl
UNGMENNAFÉLAG Biskups-
tungna er 60 ára um þessar
mundir, eins og fleiri ungmenna
félög í Árnessýslu. Það var stofn
að á Vatnsleysu á sumardaginn
fyrsta 23. apríl 1908, en áður
höfðu að vísu tvö unglingafélög
verið starfandi í sveitinni um
skamma hríð. Afmælisins er
minnst með veglegum hátíða-
höldum.
í gær á fyrsta sumardegi var
efnt til samsætis í Aratungu.
Hófst það gl. 10,30 síðdegis. Áð-
ur en sezt var undir borð söfn-
uðust gestir saman úti fyrir dyr
um félagsheimilisins og og var
þar afhjúpuð mynd eftir Ásmund
Sveinsson, myndhöggvara. Mynd
þessa, er listamaðurinn nefnir:
Ekki verður bókvitið í askana
látið, hefur ungmennafélagið
keypt og afhenti formaður há-
tíðarnefndar félagsins, Sveinn
Erlendsson, Dalsmynni eigenda-
nefnd Aratungu myndina að gjöf
við þetta tækifæri.
Hófið sjálft setti formaður há-
tíðarnefndarinnar með snjöllu á
varpi, en veizlustjóri var Sigurð
ur Erlendsson, Vatnsleysu, vara-
formaður félagsins. Formaður
UMF er Björn Sigurðsson í Út-
hlíð, en hann var því miður fjar
verandi vegna alvarlegra veik-
inda. Aðrir í stjórn eru Gunnar
Ingvarsson, Efri-Reykjum og
Guðni Lýðsson, Gígjarhóli.
Félagar UMF skemmtu sam-
komugestum undir borðum með
upplestri, söng og myndasýning-
Hestarnir
voru í Viðey
ÞAU mistök urðu á fimmtudag-
inn, þar sem greint var frá för
út í Engey í því skyni að kanna
ástand hestanna, sem þar eru, að
mynd var birt með greininni
og látið að því liggja að hún
væri af hestunum í Engey. Til
að fyrirbyggja misskilning skai
þess getið, að myndin var tek-
in af hestunum, sem eru nú úti
í Viðey.
að á árunum fram til 1985 muni
fjöldinn við fiskveiðar standa í
stað eða vera um 5000 manns,
í landbúnaði muni verða lítils-
háttar fækkun fjölda og mikil
hlutfallsleg lækkun eða úr 19%
1965 í 13% 1985. Jafnhliða muni
verða nokkur aukning í úrvinnsl
greinunum eða úr 49% í 50%
en það þýðir mikla aukningu
í beinum tölum, úr 37.000 í
55.000, eða 18.000 manna aukn-
ingu. Þjónustugreinarnar mundu
taka mesta aukningu úr 31,5%
í 37% eða úr 23 þúsundum í 40
þúsund en það þýðir 17 þúsund
manns. Ef þróunin yrði þessi
mundum við 1985 verða komin
nálægt þeirri atvinnuskiptingu,
sem nú er í þróuðustu löndum
V-Evrópu. Þetta er ekki hugsað
sem spádómur heldur til þess að
gefa nokkra mynd af því sem
búast má við, ef okkur tekst
að ná þeirri aukningu í hag-
vexti sem telja mætti eðlilega.
Það er svo enn meira álitamál,
hvernig þessi fjölgun muni skipt
ast á einstakar atvinnugreinar.
Við verðum þá að gera ráð fyr-
ir að hinn almenni iðnaður verði
að taka a.m.k. 8000 manns, fisk-
iðnaðurinn taki varla meira en
1000—2000 manns og byggingar-
starfsemi 3000—4000 manns.
En hvernig á þetta að gerast
Hvaða greinar iðnaðarins eru
liklegastar til vaxtar? Margir
leggja höfuðáherzlu á fiskvinnsliu
Þeir segja, að við eigum ein-
stök tækifæri til frekari vinnslu
fisks, sem við flytjum nú út
lítið unnin.' Ég gerði þetta mál
að umræðuefni á ráðstefnu Verk
fræðingafélagsins og skal hér
aðeins geta þess hverjar mínar
niðurstöður voru. Ég sagði, að
það gæti margt verið rétt í því,
að við ættum að leggja áherzlu
á meiri vinnslu fisks, en þeir
sem héldu þessu fram gleymdu
um. Fjölmargar ræður voru flutt
ar og bárust félaginu margar
kveðjur og rausnarlegar gjafir.
Var samkoman öll með miklum
menningar- og myndarbrag.
Næsta sunnudag hinn 28. apríl
gengst félagið fyrir barnasam-
komu í Aratungu og hefst hún
með guðsþjónustu kl. 2 síðdegis.
Afmælishátíðinni lýkur síðan á
Gísli Magnússon
því, að við höfum engar sér-
stakar aðstæður umfram aðra til
fullvinnslu sjávarafurða. Það er
ekki hægt að færa nein rök fyr-
ir því, að slík fullvinnsla sé ein
hver sérstök gull náma fyrir okk
ur, og það er vafalaust engin
tilviljun hve lítið þessar grein-
ar hafa þróazt hér.
Aðrir svara því til, að við
eigum að leggja áherzlu á að
nýta ódýra orku fallvatnanna
og byggja hér upp orkufrekan
iðnað. Og einmitt þetta hefur
verið gert í sambandi við Búr-
fell og Straumsvík. Það má segja
það saima um þessa lausn
og hina fyrstu. Það er erfitt að
sjá, að við höfum yfirburði í
þessum efnum fram yfir aðrar
þjóðir sem skipti megin máli.
Og þeir yfirburðir sem við höf-
um fara minnkandi.
Þá komum við að þriðja svar-
inu. Af hverju þurfum við endi-
lega að byggja á hráefni eða
orku sem fyrir er í landinu, til
þess að efla iðnað. Getum við
ekki byggt á hugkvæmni, dugn-
aði og menntun fólksins í land-
inu. Getum við ekki hagnýtt j
okkur yfirburði í þessum efnum
eins og t.d. Svisslendingar og
Danir. Mín skoðun er sú að
þarna liggi aðalsvarið. Ef við
eigum að geta náð þessu marki
miklum hagvexti og aukningu
velmegunar verður þetta að ger-
ast jafnhliða aukinni fiskvinnslu
og uppbyggingu orkufreks iðn-
a’ðar.
Annað mál er það, að ekki er
hægt að gefa neina forskrifc
fyrir slíkri þróun. Iðnþróunin í
öðrum löndum hefur orðið á 1
grundvelli framtaks einstaklinga
og félaga með fyrirgreiðslu rík-
iBvaldsim sem hefur byggzt
á því að skapa réttar aðstæður
og skilyrði. Þetta verður einn-
ig að gerast hér. Ef ríkisvaldið
þriðjudagskvöld 30. apríl og verð
ur þá haldin kvöldvaka í Ara-
tungu, er Ijúka mun með dans-
leik. Verður ungmennafélögum
úr næstu grannsveitum boðið til
þeirrar kvöldvöku. Á afmælis-
daginn kom blað UMF Bergþór
út. Er þar rakin ítarlega saga
félagsins af Arnóri Karlssyni,
Bóli. — BJE.
Stefán Edelstein
sjálft á að taka forustuna mun
þróuninni verða beint fyrst og
fremst að stóriðnaði eins og ál-
inu.
Því miður hefur efnahagsþró-
unin undanfarin ár beinzt inn
á brautir, sem ekki er varan-
legur grundvöllur fyrir. Við höf-
um lent í enn einu síldarævin-
týrinu, sem nú torveldar okkur
vöxt á traustari grundvelli. Við
höfum einbeitt okkur að síldar-
gróða en jafnhliða vanrækt aðra
þætti atvinnulífsins. Meginverk
efni næstu ára er að s kapa
grundvöll fyrir alhliða þróun,
en ekki sé einungis miðað við
innlendan markað heldur einnig
miðað við útflutning. Reynslan
segir okkur, að án þess að út-
flutningur aukist náist ekki ör
hagvöxtur.
Ekkert af þessu getur þó orð-
ið nema með þátttöku okkar í
viðskiptasamvinnu landanna í
kringum okkur. Þess vegna eig-
um við nú að hugsa til þátt-
töku í EFTA. Við getum hvorki
aukið fiskvinnslu, orkufrefcan
iðnað né annan iðnað til útflutn-
j ings nema með slíkri þátttöku.
Ef við stöndum utan við slíka
samvinnu, þýðir það viðskipta-
lega og efnahagslega einangrun,
,sem aftur þýðir stöðnun eða
,beina afturför. Ég vil ekki gera
•lítið úr þeim erfiðleikum. sem
fylgja slíkri þátttöku, svo sem
,tollvernd iðnaðarins og aðstöðu
erlendra fyrirtækja til atvinnu-
•starfsemi hér á landi. En allt
þetta er þó tiltölulega smávægi-
legt saman borið við þau megin
atriði, sem ég hefi hér reynt a’ð
draga upp mynd af varðanr1i
þróunina hérlendis næstu 20 ár-
in. Vonir fólksins í landinu um
aukna velmegun á næstu árum
,og áratugum munu ekki geta
rætzt nema í sambandi við slíkt
■viðskiptalegt samstarf.
Tónleikor Tónlistnriélogsins
ÞRIÐJU tónleikar Tónlistarfe-
lagsins á þessu ári, verða næst-
komandi mánudag og þriðjudag,
29. og 30. apríl kliukkan 7 í Aust-
urbæjarbíói.
Þetta eru píanótónleikar fyrir
tvo flygla. Leika þeir Stefán
Edelstein og Gísli Magnússon
verk eftir Bach, Brahms, Mozart
og Milhaud.
Þeir Gísli og Stefán hafa áð-
ur leikið saman á tvo flýgla í
útvarp og með Sinfóníuhljóm-
sveit íslands í marz sl. ár, en
þar léku þeir konsert fynir tvö
píanó eftir Mozart.
Gísli hefur nokkrum sinnum
áður komi® frarn á vegum Tón-
listarfélagsins og einnig nokkr-
um sinnum leikið með Sinfóníu-
hljómsveitinni. Stefán kemur
nú í fyrsta sinn fram á vegum
Tónlistarfélagsins.
briigði sín yfir stef eftir Haydn
upphaflega fyrir hljómsveit.
Það var ekki fyrr en síðar að
hann skrifaði verkið í heild fyr-
ir tvö píanó og þykir það njóta
sín þannig með afbrigðum vel.
Alkunnur er pínókonsert Moz-
arts fyrir tvö píanó og hljóm-
sveit. En hann samdi einnig
annað stórverk fyrir tvö píanó,
sónötuna í D-dúr, sem þeir
Gísli og Stefán leika hér núna.
C dúr konsert Bach er einn
af þremur konsertum er Bach
samdi fyrir tvö píanó, en sá eini
sem er upprunalega saminn fyr-
ir tvö hljóðfæri.
Darius Milhaud er Frakki. 1
þessu verki hans, Scalamouche,
eru mjög greinileg áhrif frá
dvöl hans í Brasilíu, en þar
dvaldist hann um skefð sem
sendiráðsritari.