Morgunblaðið - 01.04.1969, Síða 13

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 1. APRÍL 1969
13
70 ára:
Ásgeir Bjornþórsson
ÁSGRIR Bjarnþórsson listmálari
er sjötugur í dag.
Hann fæddist að Grenjum í
Álftaneshreppi, þar sem foreldr-
ar hans, Sesselja Soffía Níels-
dóttir og Bjarnþór Bjarnason,
bjuggu þá.
Enda þótt fróðlegt væri að
rekja marga ágæta e'ðliskosti
Ásgeirs til forfeðra hans, þá tel
ég það utan afmarkana afmæl-
iskveðju, en þó er þess skylt að
geta, að Ásgeir stökk ekki einn
síns liðs utan úr myrkri ókynn-
is inn í sviðsljós samtíðarinn-
ar. Hann átti heimanmund góðra
ætta og hefir það veganesti enzt
honum vel.
Eftir að augljóst varð, að list-
hneigð yrði ö'ðrum hæfileikum
Ásgeirs ráðríkari, þá hóf hann
nám hér í Reykjavík, og naut
hann þá m.a. ágætrar leiðsagn-
ar Ríkarðs Jónssonar og annarra
góðra kennara. Ásgeir fór svo
utan. Hann leitaði víða fanga og
aflaði sér þekkingar hjá góð-
kunnum lærimeisturum í Dan-
mörku og Þýzkalandi. Þá dvald-
ist hann einnig í Frakklandi og
á ítalíu. Á þessum námsferli
átti hann alllanga viðdvöl og
eftirminnilega í klaustri því, er
munkar heilags Benedikts hafa
reist sér í Clervaux í Luxem-
borg, en þar kenndi honum
munkurinn Nodka, sem Ásgeir
minnist jafnan mjög þakksam-
lega.
Þrjátíu og þriggja ára gamall
er Ásgeir aftur kominn heim.
Síðan hefir hann verið búsettur
hér í Reykjavík. Á þeim tæpu
fjóru áratugum, sem liðnir eru
frá því er námsferlinum lauk
hefir Ásgeir skapáð þau lista-
verk, sem góðkunn eru, m.a. frá
sýningum hans hér heima og er-
lendis, og kær þeim, er njóta
þeirra nú í einkasöfnum sínum.
Það er ákaflega örðugt — og
e.t.v. mjög óskynsamlegt — að
reyna að raða í sínum hugar-
heimi listamönnum samtíðarinn-
ar eins og goðum á stalla, þar
sem einn ber hæst í hverri grein,
en aðrir skipa lægri þrep. Það
er einnig mjög erfitt að gera því
skynsamlega skóna hvað það
muni verða, sem eftir lifir til
vitnisburðar um listsköpun sam-
tíðar okkar, þegar vi'ð erum
löngu horfin héðan, en það verð-
ur trúlega ekki mikið að vöxt-
um. Flest týnist með okkur,
gleymist að eilífu. „Maðurinn er
eins og vindblær, dagar hans sem
hverfandi skuggi“. En ég er nú
alveg sannfærður um, að í hópi
þeirra fáu litmynda, sem birtar
verða í listaverkabókum fram-
tíðarinnar af málverkum samtíð-
armanna okkar, þá muni þar
mega finna allmargar manna-
myndir Ásgeirs Bjamþórssonar,
og e.t.v. einnig einhverjar lands-
lagsmynda hans. Ég er fullviss
þess, að þegar Ásgeir er í ess-
inu sínu, þar sem hann hefir af-
markað sér svi'ð, þá kemst þar
enginn me'ð tær sem hann hefir
hæla. Þar er hann hinn mikli og
óviðjafnanlegi meistari. En, eins
og ég sagði í upphafi: Þannig er
e.t.v. óskynsamlegt að reyna að
flokka listamenn, þar sem hörp-
urnar, sem þeir slá, eru svo fjöl-
breytilegar, og endurómar
þeirra í brjóstum okkar ná yfir
afmörkuð svið, sem lúta sínum
eigin lögum, veita gleði, vekja
hryggð, auka skilning á sjálfum
okkur og samferðamönnunum.
Það hefir Ásgeir Bjarnþórsson
áreiðanlega gert, og fyrir það
ber að þakka honum í dag, án
þess að listbræ’ður hans verði í
nokkru af því minnkaðir.
Á þessum heiðursdegi er
ástæðulaust að fjölyrða mjög
um baráttu Ásgeirs gegn öllum
þeim tízkufyrirbærum málara-
listarinnar, sem hann telur öfug-
þróun tóma, en rétt er þó að
minna á hana til skýringar því,
að Ásgeir hefir oft staðið einn
uppi með brugðinn brand og
sveiflað honum fimlega í skel-
eggum blaðareinum. Það hefir
sjaldan orðfð mjög ábatasamlegt
að binda ekki srna bagga sömu
hnútum og samferðamenn, og
mun Ásgeir hafa sannprófað
það. En ég held, að enda þótt
Ásgeir viti, að hann hefir enn
ekki notið þeirrar almennu við-
urkenningar hér á landi, sem
honum ber að fá, þá megi hann
þó allvel við una. Hér á hann
traustan hóp aðdáenda og vina,
sem meta list hans mikils. Um-
mæli erlendra listdómara, kjör
hans til heiðursfélaga í mest
metna listmálaraklúbbi Lund-
úna, fullvissa fjölmargra um
það, að mörg verka hans muni
lengi lifa eftir að önnur, sem nú
ber hærra, eru týnd og gleymd;
allt þetta veldur því, a'ð ég held
að Ásgeir megi vera ánægður
með það sem að baki er og horfa
glaður til þess að fá vonandi
lengi enn að lifa, fullþroskaður,
til mótunar á nýjum og e.t.v.
miklu unaðslegri listaverkum en
þeim, sem hann er nú búinn að
gefa okkur. Við megum vera
þakklát fyrir að Ásgeiri auðn-
aðist a'ð ganga þá götu, sem ein
samrímdist hæfileikum hans —
þakklát fyrir að eiga í okkar
hópi þann ágæta listamann, sem
sjötugur er í dag.
Sennilega er það óviðkvæmi-
legt á þessum heiðursdegi, en þó
er mér, sannleikans vegna ó-
mögulegt annað en að játa, að í
áratuga löngum kynnum mínum
af Ásgeiri Bjarnþórssyni hefir
hann oftast verið í vitund minni
margt annað fremur en sá ágæti
listmálari, sem hylltur verður
vegna sinna verka í dag. Hann
hefir, satt að segja, öllu heldur
verið mér sá mikli lífslistamað-
ur, sem gaman hefir verið áð
njóta með samvista vegna þeirr-
ar fjölhæfni, sem honum er gef-
in. Hann er ljómanndi miúsik-
alskur, prýðilega skáldmæltur,
söguglaður og sögufróður, nátt-
úrubarn og þó mikill heimspek-
ingur. Ég nefni það síðast, e.t.v.
þó ekki sízt, að hann er einnig
hinn ágætasti matgerðarmaður,
en það sannreyndi ég fyrir þrem
áratugum er við bjuggum tveir
einir í kofa í nokkra sólarhringa
vestur við Baulárvallavatn og
„lifðum á landinu", veiddum
fisk eða skutum fugl okkur til
brýnustu lífsframfærslu, en áð
öðru leyti nutum við þess að
horfa á sporðaköst fiskanna,
fylgjast með ferðum himbrima,
stokkanda og annarra þeirra,
sem einnig gistu þetta fjalla-
vatn. Svo sögðum við sögur,
glímdum við gátur jarðlífsins og
eilífðarinnar. Það voru dýrlegir
dagar þeirrar lífslistar, sem allt-
af er svo gott og gaman að mega
njóta með Ásgeiri.
Og nú, þegar ég horfi um öxl
til allra þeirra mörgu unáðs-
stunda, sem ég hefi átt með
Ásgeiri Bjamþórssyni, þá er ég
honum svo þakklátur fyrir göm-
ul og ný góðkynni, að ég varð
að rita nokkur orð til þess að
árna honum heilla á afmælis-
daginn. Margir munu taka und-
ir þær heillaóskir, að því er ég
bezt veit allir þeir, sem átt hafa
Framhald á bls. 24
jslenzka ullin er skemmtilegt viöfangsefni1
Spjallað við Evu Vilhelmsdóttur, sem
teiknað hefur íslenzkan tízkufatnað
íslenzki kvenfatnaðurinn,
sem sýndur var á Norrænu
fatakaupstefnunni, sem hald-
in var í Kaupmannahöfn í síð
ustu viku vakti mikla athygli
erlendra kaupenda og hefur
eitthvað verið pantað af ís-
lenzkum fötum til útflutnings,
m.a. gærupelsar. Á mynd, sem
birtist í Mbl. nýlega var sýn
ingarstúlka í gæruvesti með
breiðu belti, en sá sem átti
hugmyndina að þessu vesti er
ung stúlka, Eva Villhelmsdótt
ir. Hún tei'knaði þetta vesti
ásamt fleiri flíkum fyrir Mo-
delmagasín og einnig teikn-
aði hún köflótta hettuúlpu
fyrir Solido. Áður en úlpan
fór utan á sýninguna hafði
þegar verið pantað nokkurt
magn af slíkum úlpum á Banda
rikjamarkað.
Eva hefur ýmsar hugmynd-
ir um hvernig vinna má tízku
fatnað og tízkuvörur úr ís-
lenzkum efnum og hafa fata-
teikningar hennar vakið at-
'hygli hjá fataframleiðendum.
Mbl. hitti Evu að máli og
spjallaði stundarkorn við hana
um hennar stutta feril sem
tízkuteiknara.
— Ég hef alltaf haft gam-
an af að teikna og það er
langt síðan ég fór að teikna
o? sauma öll mín föt sjálf,
sagði Eva. Eftir að hafa tekið
stutt námskeið í módelteikn-
ingu hér langaði mig til að
læra meira og fór út til Kaup
mannahafnar og innritaðist í
Listiðnaðarskólann þar. Hann
er fjögur ár, en eftir fyrsta
árið missti ég eiginlega kjark
inn. Ég vissi ekkr hvort ég
myndi fá nokkuð að gera í
þessu starfi hér heima og
fannst því allt of mikið að
eyða fjórum árum í dýrt nám.
Skólinn sjálfur var að vísu
ekki dýr, en uppihaldið kost-
ar svo mikið. Ég sótti um
styrk til Menntamálaráðuneyt
isins, en fékk hann ekki svo
að í lok fyrsta ársins fékk
ég mér bara vinnu og vann
í eitt ár í Kaupmannahöfn
og skoðaði mig um.
— En finnst þér ekki vera
að vakna áhugi hér á að
gera alíslenzkan tizkufatnað?
Eva hefur gert margar teikningar af pelsum, og þennan hálf-
síða pels hugsar hún sér saumaðan úr gærum og svörtu nappa
skinni.
Hann hafði mikinn áhuga á að
reyna að gera pels úr gæru
skinnum og ég gerði nokkrar
pelsateikningar. Hann hafði
sérstaklega áhuga á einum,
hálfsíðum, úr gæru og nappa-
skinni, en þegar til kom reynd
ist þetta allt of dýrt til fjölda
framleiðslu.
— Finnst þér gaman að
vinna úr íslenzkri uil og gæru?
Gæruvestið er heilt að aftan,
en kemur í kross að framan.
— Jú, þetta er afskaplega
mikið að breytast. Ég held
að áður fyrr hafi fataframleið
endur að mestu látið sér nægja
að fá fatamódelin erlendis frá,
sprett þeim í sundur og snið-
ið eftir þeim. En nú er kom-
inn meiri áhugi á að reyna
að finna einhver sér-íslenzk
snið, sem hæfa vel þeim efn-
um, sem hér eru framleidd.
Þegar ég var nýkomin heim
fyrir jólin sá ég auglýsingu
frá Félagi íslenzkra iðnrek-
enda, þar sem þeir óskuðu
eftir að komast í samband við
fólk með áhuga á fatateikning
um. Ég gaf mig fram og lagði
síðar fram teikningar að alls
konar fatnaði, Sem ég hugsaði
mér unninn úr þeim efnum,
sem íslenzkir fataframleiðend
ur nota. Upp úr þessu teikn
aði ég úlpuna, sem Solido
sendi til Danmerkur og réði
mig í tveggja mánaða vinnu
til Modelmagasín, til að hjálpa
forstjóranum í sambandi við
sýninguna úti. Ég teiknaði
fyrir hann tvenns konar gæru
vesti, gæruhettu og gæru-
tösku, sem allt var sent út.
— Gæran og ullin 'eru af-
skaplega skemmtileg viðfangs
efni. En það þarf að finna
leiðir til þess að vinna gær-
una þannig að hún verði ó-
dýrari en hún ef núna. Það
þarf einnig að vinna ullina
og pllarefnin á fleiri vegu en
nú er gert svo að fatafram-
leiðslan geti orðið fjölbreytt-
ari. Ég hef mikinn áhuga á
öllu því, sem íslenzkt er og
langar til að kynna mér betur
hvað hægt er að gera úr
því. Það sem einkum háir mér
er að ég hef ekki lært nóg
Framhald á bls. 5
Hér er Eva í gæruvesti, sem hún teiknaði. Það er eins og
annað vestið sem fór á sýninguna í Kaupmannahö.fn.í hend-
inni heldur hún á einni af töskunum, sem hún hefur saum-
að úr gæru og nappaskinni.
(Ljósm. Mbl. Kristinn Benediktsson.