Morgunblaðið - 01.04.1969, Síða 17

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 1. APRÍL 1969
17
„Að Inkiim játaðí ég á mig alla
hugsanlega glæpi. Það fliikraði
eltki lengur að mér að taka
framhurð minn aftur síðar; í
sannleika sagt fanw ég hvorki til
blygðuwar né iðrunar yíir þvi að
ég tar að ljúga“. Hér segir dr.
twgene Loebl frá sínnwi þætti i
réttarhölJunum árið 19S2 i
lékkéslévakíu, sem hafa verið
kenwd við Rudolf Sláwsky. Þar
var Jr. Loehl dæmdur til
lifstíðartangelsis.
Byltingin
étur bðrnin sin
Dr. Eugene Loebl
EFTIR að hafa setið þrjú ár í
tékknesku fangelsi, var dr.
Eugene Loebl, áður ráðherra í
kommúnistastjórn landsins,
dæmdur til lífstíðarfangelsis
árið 1952. Með honum komu
fyrir rétt fjórtán aðrir hátt-
settir ráðamenn landsins, þekkt
astir voru þeir Rudolf Slánsky,
aðstoðarforsætisráðherra og
Clementis, utanríkisráðherra.
Allir játuðu sakbomingar á sig
njósnir, iandráð og ýmsa aðra
glæpi: ellefu þeirra, þar á með-
al Slánsky og Clementis, voru
hengdir að réttarhöidunum
loknum.
í langvinnum yfirheyrslum,
sem voru gengnar á undan op-
inberu réttarlialdi, var dr.
Loebl ákærður meðal annars
fyrir að vera Títósinni, vegna
þess, að hann hafði mælt með
því að viðskiptasamningur yrði
gerður við Júgóslavíu, auk
þess fyrir að vera slóvanskur
þjóðernissinni og „þegar ég
hafði gert allar þær játningar,
sem þeir kröfðust af mér, þá
var mér gefið að sök að hafa
verið félagi í Gyðingaklíku
heimsvaldasinnans Rudolf
Slánsky“.
,Eftir sextán mánaða fangels
isvist og nær óslitnar yfir-
heyrslur hafði ég þótzt sann-
færður um, að ekkert gæti
framar komið mér á óvart,
Þeir höfðu aldrei sett sig úr
færi að segja mér, að ég hefði
verið handtekinn samkvæmt
fyrirmælum Slánskys. En nú
kom skyndilega annað hljóð í
strokkinn, Slánsky var ekki
aðeins orðinn hlaupastrákur
heimsvaldasinna, heldur hafði
hann verið vitorðsmaður minn.
Ég vissi ekkert um Slánsky,
meira að segja ekkert, sem ég
hefði getað notað gegn honum.
Ég hafði aldrei verið gestur á
heimili hans og ég hafði ekki
hugmynd um, hvaða fólk hann
umgekkst. AUa mína vizku um
hann hafði ég haft úr dagblöð-
unum. En ég gerði mér fljót-
lega ljóst, að þverskallaðist ég
við að játa, mundi meðferðin
á mér verða enn grimmúð-
legri“.
Svo að hann játaði og verð-
irnir samfögnuðu honum með
að hafa fengið að eiga þátt í
að afhjúpa Slánsky. Þetta gerð
ist í apríl 1951, þremur mánuð-
um áður en fimmtugsafmælis
Slánskys var minnzt með veg-
legum hátíðaliöldum. Þar fóru
þeir báðir, forsetinn og forsæt-
isráðherrann, fögrum orðum
um störf hans og hugsjónir.
Samt sem áður höfðu þeir, eins
og fram kemur af grein dr.
Loebl, undirritað dauðadóm
hans löngu áður.
Flestar frásagnir af réttar-
höldum í kommúnistaríkjun-
um á Stalíns-tímanum og raun
ar §íðar, eru þess efnis, að fang
arnir séu beittir pólitískum
þvingunum til að knýja fram
játningu; viðkomandi fang-
ar eru fullvissaðir um, að játn-
ing þeirra komi flokknum til
góða og með því að játa sig
sekan leggi fanginn flokknum
lið í baráttu hans gegn svik-
samlegum öflum. Stundum er
talað um deyfilyf og líkamleg-
ar pyndingar. En raunveruleik
inn er annar, og aðferðirnar
sem eru notaðar svo einfaldar
í sniðum, að kalla má þær
snilldarlegar.
Mér var bannað að sitja. Ég
varð að standa upp á endann
allan tímann, meðan yfiriheyrsl
ur fóru fram. Mér var heldur
ekki leyft að tylla mér niður á
fletið í klefanum mínum. Yfir-
heyrslurnar stóðu að jafnaði
sextán klukkustundir á hverj-
um sólarhring, síðan varð ég að
standa eða ganga fram og aftur
í klefaborunni minni í tvær
klukkustundir, en sex tímar
voru ætlaðir til svefns. Okkur
var bannað að stinga höndun-
um undir ábreiðurnar. Strang-
ar gætur voru hafðar á hverj-
um klefa, ef fangi varð upp-
vís að því að lauma höndun-
um undir ábreiðuna, dundu á
honum skammir varðanna.
Allt þetta var í sjálfu sér
nægilegt til að ég var í eilífri
spennu. Þar við bættist að í
fyrstu kom mér naumast blund
ur á brá þessar fáu klukku-
stundir, sem ætlaðar voru til
svefns, því að á tíu mínútna
fresti kom vörðurinn, barði
bylmingshögg á dyrnar og þá
varð ég að stökkva á fætur,
standa þráðbeinn og svara:
„Fangi númer 1473. Fjöldi í
klefa: einn. Allt í lagi“. Eftir
að ég hafði verið f'akinn á
þennan hátt reyndist mér óger
legt að sofna aftur. Síðar var
ég svo uppgefinn og úttaugað-
3. c^reLn
ur, að ég steinsofnaði um leið
og ég hafði gefið skýrsluna.
Þannig var ég vakinn allt að
30—40 sinnum á hverri nóttu.
Ef ég vaknaði ekki að bragði
kom vörðurinn æðandi inn í
klefann og hristi mig til, unz
ég vaknaði.
Önnur leið til að veikja mót-
stöðuaflið og lama siðferðis-
þrekið var sulturinn. Maturinn
var óætur, og svo naumt
skammtaður, þótt maður rifi
hann í sig, að sultartilfinning-
in yfirgaf mann aldrei. Oft var
með ráðum gert að yfirheyrsl-
unum var ekki lokið fyrr en
matmálstími var liðinn. Þegar
ég kom í klefann minn, sagði
vörðurinn, að komið hefði ver-
ið með matinn, en hann hefði
verið tekinn aftur, þar sem ég
var ekki inni, og úhugsandi
væri að brjóta fangelsisregl-
urnar bara fyrir mig.
Eftir þriggja vikna fangelsis
vist voru fæturnir á mér orðn-
ir mjög bólgnir og hörundið
svo viðkvæmt að sérhver snert
ing, meira að segja þvottur
olli óhemju sársauka. Við
hvert skref sem ég steig var
eins og ég gengi á glóandi
járni.
Yfirheyrslurnar önnuðust
þrír menn. Þær samanstóðu í
endalausium og taumlausum
rnóðgunum, svívirðingum, hót-
unum og auðmýkingu. Oft
varð ég að standa allan daginn
og snúa andlitinu upp að
veggnum. Þessi kerfisbundna
endurtekning á sömu spurning
unum fór óskaplega illa í taug-
arnar á mér. Þegar ekkert var
á fanganum að græða var hann
,frystur“, það fól í sér, að hann
var látinn afskiptalaus í klefa
sínum allan daginn og það var
jafnvel enn verra.
Mér var sem sagt ekki leyft
að setjast niður. Ég varð að
neyta matar standandi. Ég gat
ekki heldur setið á salerninu,
því að það var ekki annað en
lítil rauf á gólfinu. Að ganga
eða standa í átján stundir á
sólarhring jafngilti allt að
15-20 mílna göngu og á bólgn-
um fótum. Slíkur dagur var
endalaus og fanginn getur
naumast beðið þess, að svefn,
inn komi.
Samt má segja, að meiri
kvölum en nokkuð annað hafi
það valdið mér að liggja út af.
Þrýstingibreytingin var svo
skyndileg, að kvalirnar í fót-
unum mögnuðust um allan
helming og stundum gat ég
ekki varizt því að hljóða. Það
veitti enga fróun heldur, þegar
verðirnir heyrðu það, æptu
þeir til mín að standa upp og
gefa „skýrslu“ og er ég síðan
lagðist útaf aftur jókst enn
taugaþennslan og kvölin.
Öðru hverju heyrðust hljóð,
þegar fangi var dreginn með-
vitundarlaus eftir gólfinu, ein-
hvers staðar nálægt, örvænting
aróp kvenna og karla, se(p
voru beitt pyndingum, öskur
varðanna og grátur fanga sem
var til yfirheyrslu í það og það
skiptið. Sárust af öllu var þó
vitundin um það, að maður
hafði orðið fórnarlamb eigin
flokks, flokks, sem maður
hafði lifað fyrir og fórnað öllu.
Ég eygði enga leið út úr
þessu. Það hafði ekki einu
sinni verið gefin út handtöku-
skipun, sem úrskurðaði mig í
va:ðhald til yfirheyrslu. Ef svo
hefði verið, hefði ég getað kraf
izt réttarrannsóknar innan 24
stunda, Þar sem enginn slíkur
úrskurður hafði verið kveðinn
upp, var ég gersamlega 'hjálp-
arvana. Þegar ég bað um að
fá að senda kvörtun til forseta
Fratuhaid á bls. 21 ,