Morgunblaðið - 22.06.1984, Blaðsíða 10

42
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. JÚNÍ 1984
„SkáMskapurinn,
or heimur þagnar“
Vidtal vid Steinar Sigurjónsson
Veraldargengi listamanna viröist ekki alltaf í samræmi við innihald
verka þeirra. Enda er algengt þegar flett er sögunni aö sjá þá sem af
mestum verðleikum er minnst hafa notið í besta falli kulda og
afskiptaleysis samtlöar sinnar drýgstan hluta starfsaldursins.
Kannski myndu margir vilja þreyta gangi þess liðna ef þeir mættu
rísa úr gröfum sinum, og þá sæjum viö hreppsnefnd Akrahrepps
sæma mektarbóndann Hjálmar Jónsson frá Bólu heiðursborgaratign
(tilefni sjötugsafmælisins.
Steinar Sigurjónsson hefur verið starfandi rithöfundur I um þaö
bil þrjá áratugi. A þeim tíma hafa komið út eftir hann tólf bækur, þar
af sjö skáldsögur, sem þann mun líklega vera kunnastur fyrir. Þær
eru (skv. útgáfuröð): Ástarsaga, Hamíngjuskipti, Skipin sigla
(undir dulnefninu Bugöi Beygluson), Blandaö í svartan dauð-
ann, Farðu burt skuggi, Djúpiö og Siglíng. Margir minnast frá-
bærs lestrar Karls Guðmundssonar á tveimur þessara bóka I útvarpi
fyrir nokkrum árum, en þar að auki mun saga „Síngan Rí“ (sem enn
er óútgefin) hafa verið lesin sem framhaldssaga í útvarpinu ekki fyrir
ýkja löngu.
Ég hitti Steinar fyrir ( kjallara fyrir utan bæinn, í litlu herbergi sem
upphaflega mun hafa veriö miðstöðvarkompa, en síöar standsett
sem iverustaöur skáldsins. Þar rúmast beddi, vænir staflar af bókum
og borð með þeirri mestu forláta ritvél sem ég hef augum litiö. Þetta
er nýtísku sigurverk, og greinilega i stanslausri notkun.
Fyrstu skáldsögur Steinars voru mjög nýstárlegar í formi og efnist-
ökum, bera vitni þeirri nýjungagrósku sem var í íslenskri skáldsagn-
aritun, ekki síst á 7. áratugnum, og þeir Guðþergur Bergsson og
Thor Vilhjálmsson munu vera þekktastir fulltrúar fyrir. Það er sjald-
gæft aö byltingarmenn og brautryðjendur nýjunga njóti samstundis
alþýðuhylli fyrir verk sin, og víst mun það hafa gilt um módernistana
I Islenskri skáldsagnagerð að verk þeirra náðu ekki aö keppa viö
heföþundnar ævisögur og átthagafróöleik á metsölulistum jólabóka-
vertlð þessara ára. En kannski skilur þar á milli Steinars og hinna
nýjungahöfundanna að verk hans virtust heldur ekki ná mikilli athygli
gagnrýnenda og bókmenntafræðinga. Það var ekki einu sinni svo að
verk hans væru rifin niður, heldur var þeim oft á tíðum mætt meö
þögn og afskiftaleysi. Um fyrstu skáldsögu Steinars (Astarsögu útg.
1958; hana má kannski telja fyrstu módernísku skáldsöguna á
íslensku) birtist t.a.m. aöeins einn ritdómur, og hann ekki fyrren heilu
ári eftir útkomu bókarinnar (þennan dóm skrifaði Sigurður A. Magn-
ússon í Morgunblaðið, og hann var reyndar mjög lofsamlegur).
Líklega hafa þessar bækur notið mestrar hylli meðal ungs fólks
gegnum árin, og mætti segja mér að sú hylli fari brátt aö skila sér í
aukinni athygli á verkum þessa höfundar. Strax næstkomandi
sunnudag mun veröa dagskrá helguð Steinari og bókum hans (
útvarpinu, og ýmsar fleiri blikur eru á lofti, t.d. hefur heyrst að
Stúdentaleikhúsiö hyggi á uppfærslu á einhverju úr verkum hans
með haustinu.
Þaö gekk litiö að yfirheyra Steinar um þessar gömlu bækur hans.
Þær voru honum einhver löngu liðinn tími; nú er hann að skrifa önnur
og annarskonar verk sem eiga hug hans allan. Allra síst nennir hann
að tala um fyrstu bækurnar, sem gerast á uppeldisslóðum hans á
Akranesi og draga upp mjög dimma og afkáralega mynd af þorps-
lífinu þar. Steinar segist ekki mega sjá þær eða heyra á þær minnst,
finnur þeim ýmislegt til foráttu, og spyrjandi er honum hjartanlega
ósammála.
9 er sem betur fer oröinn
Lp þaö kalkaöur aö ég man lítiö
eftir þessum skruddum.
Þæ^ilheyra liöinni tíö, og þaö fer í
taugar mínar aö sjá þær í skápum
hjá fólki sem ég heimsæki, og reyni
aö dreifa því ( tali ef þaö fer aö
minnast á þær.
— En formnýjungar, eins og þú
ert með hér á landi fyrir u.þ.b. ald-
arfjórðungi; venjulega tengjast
þær einhverskonar framúrstefnu-
eða avant-garde-hreyfingum?
— í þennan tíma geröi ég mér
far um aö fylgjast meö erlendum
tímaritum sem eltu uppi avantgard-
isma, og því miöur, því ég læröi lítið
á þessu fyrir þær sakir aö ég var
ekki búinn aö finna sjálfan mig. Þó
má eitthvaö hafa síast inní mig, en
líklega var þetta umfram allt hvetj-
andi. Ég var kannski nógu vitlaus til
aö hrífast af ýmsum stælum einsog
úngum mönnum er tamt, en þaö
náöi ekki lengra. Ég sat sjálfur á
sama staö, því ég var allan tímann
aö leita að sjálfum mór án þess aö
vita þaö.
— Manstu hvað þetta var helst
sem þú varst að lesa?
— Mig minnir aö ég hafi byrjaö
aö glugga í James Joyce á ofan-
veröum sjötta áratugnum, og því er
engin furöa þótt ég hafi leitaö til
avantgardisma strax, upp úr '58,
því mig minnir aö ég hafi eignast
Ulysses þegar ég var á Reykjalundi,
eöa jafnvel nokkru fyrr, á Vífilsstöö-
um. Joyce var mér alger opinberun.
Frá þeim tíma var óhugsandi aö ég
gæti fariö aö lesa einhverja trausta
Jóna.
— Margt af því sem þú ert að
gera á þessum tíma finnst manni
skylt því sem Guðbergur gerir um
svipað leyti, eða aðeins seinna.
T.d. þorpslýsingin. Var eitthvað
samband ykkar á milli?
— Alls ekki. Ja, hvor skrifar
náttúrlega um sitt þorp, sem er
eölilegt. Ég var húsnæöisiaus um
þaö leyti sem Tómas Jónsson kom
út, keypti bókina af tilviljun og las
hana inná Landsbókasafni, en aö
ég skyldi hafa þraukaö þarna löng-
um stundum viö lestur, þaö er
Tomma sök. Ég hugsaöi meö sjálf-
um mér: hann er ekkert of góöur til
aö skrifa sæmilega aö hafa alist
upp í svona helgráu þorpi. Og ég
þykist þess viss aö eyöimörkin sé
hinn eini staöur þar sem von er til
þess aö veröi til skapandi menn.
Viö eigum þetta sameiginlegt aö
vera fæddir á eyöimörk. Eyöimörk,
himinn, haf, þessi eliment hafa
skotist fram úr móskunni og birst í
bókum mínum í seinni tíö.
— Þú nefnir Joyce. Menn hafa
þóst greina áhrif frá honum í þín-
um bókum.
— Satt er þaö. Ég lá árum sam-
an í Joyce, og var þar meö nokkuð
vikiö út af lenskunni. Mér fannst
enginn annar höfundur vera meö
viti í veröldinni, þótt mér finnist
annaö í dag. Hann var mér erfiöur,
Sigrún Ólafsdóttir Flóvenz:
„Videoið gjör-
breytti útlánunum“
w
Eg atti eldri systur, sem var
byrjuö aö vinna fyrir Kvenna-
deildina, og ég vildi gjarnan
byrja aö vinna því að börnin voru
vaxin úr grasi, og ég haföi því meiri
tíma en áöur.“ Þetta voru orö Sig-
rúnar Flóventz þegar blaöamaöur
spuröi hana um tildrög þess aö
hún kom til starfa hjá Kvennadeild
Rauða kross islands.
„Hvernig stóö á því aö þú valdir
aö starfa á bókasafni Landspítal-
ans?"
„Ég hef alltaf haft áhuga á bók-
um, og mér finnst skemmtilegt aö
vera innan um bækur. Ég hafði
aldrei unnið á bókasafni, en bækur
voru eitthvað, sem mig langaöi aö
vinna viö.“
„Þetta bókasafn i sér ákvedna
sögu.“
„Já, þaö byrjaöi með því aö frú
Ágústa Sigfússon gaf 500 eintök af
bókum til Landspítalans, og bauð
um leið fram starfskrafta sína. Hún
var hér í 18 ár viö safnið, og aö-
staöan var sannarlega ekki alltaf
góð. Þegar frá leið og Ágústa
geröist lúin komst hún í kynni viö
Sigríöi Thoroddsen, og þær
Kvennadeildarkonur buðust til aö
taka þetta aö sér. Sigríður Thor-
oddsen, sem er einstaklega dugleg
manneskja, beitti sér fyrir því aö
safniö var endurskipulagt, bæk-
urnar plastaöar og skráöar eins og
tíökast á bókasöfnum. Umfang
safnsins hefur vaxiö stig af stigi og
nú starfa 30—38 konur viö útlánin.
Þær eru hér 3—4 klst. í senn.
Nokkuð er misjafnt hversu oft þær
koma Aö auki eru allar bækurnar
hreinsaöar einu sinni á ári.“
„Er þaó konum eiginlegra en
körlum aö vinna aö líknarmil-
um?“
„Þaö hefur alltaf veriö sagt, en
þaö skapast e.t.v. mest af þvi aö
hún hefur verið ööruvísi sett í þjóö-
félaginu. Hún hefur sinnt meira
svokölluöum mjúkum málum eins
og þær kvennalistakonur segja.
Konur hafa mikla þörf fyrir að láta
gott af sér leiöa, og þær leita
þangað, sem þeim finnst þær gera
gagn. Konurnar, sem komiö hafa
til starfa hér, eru margar í störfum
utan heimilis, hálfan eöa allan dag-
inn. Aörar koma hingaö, og fara
jafnvel síöar út á vinnumarkaðinn.“
„Fer þetta safn ekki í framtíö-
inni inn í kerfið ?“
„Þaö getur nú allt gerst. Sam-
kvæmt lögum á ríkið aö hafa
bókasafn í hverju sjúkrahúsi. Þeir
er auðvitað dauöfegnir aö Kvenna-
deildarkonur taki þennan rekstur
aö sér. Safnið fékk þó alltaf ré til
bókakaupa, um 20% af bókakaup-
unum, Kvennadeildarkonur öfluöu
Sigríður Helgadóttir hefur starfað við sölubúöina í
Landakotsspítala frá opnun.
Sæbjörg ísleifsdóttir í Múlabæ. Húsgögnin í Múla-
bæ eru gjöf frá Kvennadeildinni.