Morgunblaðið - 22.06.1984, Blaðsíða 12

MOftGÍjN'BLÁÐlÐ, FOkTUtiÁÍGÚft JÚN! Í9&'
Lúxusheimsreisur
•11* /
Kvöldverdarbod hjá prinsi á Baii innitaiiö í veröinu
Ferðalög
Agnes Bragadóttir
Hvarvetna í heiminum er sam-
keppnin um ferðamanninn
geysilega hörö, þaö þekkja
íslendingar sem aörir. Tvær þýskar
feröaskrifstofur, Hanseatic Tours
sem hefur aösetur sitt í Hamborg,
og Airtours International, sem hef-
ur aösetur í Frankfurt, keppa til
dæmis ákaft um þessar mundir um
mög afmarkaöan hóp feröamanna,
þ.e. þann hóp feröamanna, sem
hyggst fara í lúxusheimsreisur meö
haustinu, feröast flugleiöis á lúx-
usfarrýmri og njóta lúxusviöur-
gjörnings.
Lesendum til fróöleiks og von-
andi einnig til skemmtunar ætla ég
að greina örlítiö frá þesum tveimur
mismunandi heimsreisum: Báöar
feröaskrifstofurnar munu bjóöa
farþegum sínum upp á aö feröast í
Lufthansavélum af Boeing 707
gerðinni, sem hafa veriö innréttað-
ar á nýjan leik, þannig aö hvor vél
tekur einungis 80 farþega, alla á
fyrsta farrými aö sjálfsögöu. (Alla
jafna taka þessar vélar 144 far-
þega.)
Hanseatic-ferdin
Hanseatic-feröin veröur meö
þessum hætti: Hún stendur frá 5.
til 26. október og hefst hún meö
flugi í vesturátt frá Frankfurt. Gist
verður á hverjum staö í þrjár næt-
ur í senn, á lúxushótelum og eru
viökomustaöirnir San Francisco,
Hawaii, Papete, Auckland, Sidney,
Bali og Singapore, en þaöan verö-
ur svo flogiö beint til Frankfurt. All-
„Skáldskapurinn
er heimur þagnar“
ekkert nema ragn og ískrandi víra-
söng.
Ég var ekki mikið á sjó, en eitt-
hvaö var ég látinn vinna viö hafnar-
gerð á Akranesi. Þá var óg kallaöur
Árvakur fyrir þaö aö ég kom seint til
vinnu og sleppti stundum dögum
úr. En eins og ég sagöi áöan, þá
kom ég aö vestan, og þaö var ekk-
ert grín aö koma til Akraness í þá
daga og þaö sonur skipstjóra! Ég
fór ílla á taugum og sálarlífið varö
eitthvaö flækjukennt. Komi fram
húmor í því sem ég skrifa þá hef g
borgaö hann meö fjallþúngri sálar-
angist. Ég hef kvalist líklega ekki
ósvipaö og Kafka, en einhvern veg-
inn tekist aö láta penna Ijúga af mér
hrollinn, eða talaö þvert um hug, og
þaö er heilt kraftaverk. En ég er
feginn því aö hafa ekki sökkt mér
öllum í myrkriö, og ég þakka þaö af
heilum hug aö ég gat þó blekkt mig
meö því aö blekkja mig! Ég var
framúrskarandi hallærislegur og
náöi ekki jafnvægi um áratugi, og
ég hugga mig í dag viö þaö aö þaö
vonda er kannski engu verra en hiö
góöa. Ég er jafnvel oröinn hálfsiö-
laus, og fjandakorniö ef ég tortryggi
ekki sjálfa mannúöina.
— Samt finnst mér aö iesand-
inn skynji alltaf ... ekki kannski
væntumþykju, en þó skilning,
samúð meö þessum köllum í
Skagasögunum þínum. Aö þeir
séu alltaf mannlegir, hversu
hroöalegir og ódémslegir þeir eru
aö ööru leyti?
— Nú, finnst þér þaö? Já, ég
gæti kannski hafa blandaö einni
reynslu viö aöra og hrært eitthvaö
upp í ýmsu. Þaö var fátt upphafiö i
lífi þessara manna, ekki einu sinni
smáskrítni. Lif á sjónum var eins og
líf bjarndýrs á noröurpólnum, hugs-
aöi ég. Aö vera á bát, þaö var mér
eins og þaö aö hverfa aftur í ein-
hverja ísöld nátttrölla fremur en
manna. Ég fékk vissulega tíma til
þess aö ógleöjast þann stutta tima
sem ég var á sjó!
— En þú veist þé ekkert um
hvernig þorpsbúum hefur líkaö
viö þessa mynd sem þú varst aö
draga upp af þeim?
— Ég mundi álíta aö þeir væru
illa úrkynjaöir ef þeir væru aö lesa
þaö sem ég var aö setja saman.
Lífiö er lángtum merkilegra en slík
ytri hugleiöíng um hlutina og þessar
bækur voru. Ég hitti ágætan fót-
boltamann af Skaganum fyrir
nokkru og viö drukkum eitthvaö
saman. En svo er um mig, aö mér
finnst fótboltinn berá af öllum
íþróttum fyrir þá sök aö þaö er ekki
nokkur leiö aö slá met í fótbolta! En
þar sem viö fórum aö spjalla saman
um fótbolta sagói ég honum í
gamni aö ég hafi skrifaö bók um þá
boltamenn á Skaga, en hann kann-
aöist ekki vió hana, og þaö var
manns bragó af því.
Mér finnst nefnilega ekkert
sjálfsagóara en aö almenníngur
haldi sér nokkuö saklausum af því
aö hnýsast í bækur, því ef svo færi
hvaö yröi þá um sjálft lífiö? Er þaö
ekki fáránlegt aö vera aö froöufella
yfir því aö þjóö skuli ekki lesa bæk-
ur! Þessi krafa ýmsra þessara
hreinþvegnu sorgandi húmanista
og menningarmanna, aö heimta
svo og svo mikiö læsi af þjóöum.
jafngildir þaö ekki kyrkíngi? Getur
annaö af slíku hlotist en úrkynjun?
Þaö má gjarnan vera fjarlægö á
milli manna. Aö vera aö uppfræöa
þjóöir um bókmenntir er blátt
áfram ánalegt. Þaö er til dæmis
misráöiö af rithöfundum aö lesa
pontules*ra úr eigin verkum, oft á
miðjum degi þegar allt er Ijóst og
salirnir innantómir og holir af nú-
tímadauöþrifum og engin baöstofu-
stemníng getur oröiö til.
— Hér ertu meö Borges efst é
borðum og bókarstöflum. Mér hef-
ur skilist aö Guöbergur hafi líka
mikið uppáhald é Borges. Er ein-
hver möguleiki á aö borgesaréhrif
hafi eitthvað réöið því aö þiö Guö-
bergur fóruö úti ekki ósvipaóa
hluti?
— Nei, þaó er ekki lángt síöan
ég byrjaöi aö forvitnast í sögur
Borgesar, og þaö var einmitt fyrir
Suöriö, sem Guöbergur þýddi. Ég
man aö Guóbergur spuröi mig ein-
hvern tíma hvort mér fyndist eitt-
hvaö til Borgesar koma, en ég
sagöi aö mér litist engan veginn á
þann grepp. Þaö kom til fyrir þaö
aö ég byrjaöi aö lesa hann á hlaup-
um, svo aó segja, og pirraöist jafn-
an án þess aö hafa gefiö mér tóm til
aö stööva skvaldriö í sjálfrum mér,
og þar meö var þaö búlö.
En þegar ég sansaöist leist mér
betur á hann en Beckett og Kafka. I
einhverjum formála stendur aö
Borges mundi hafa komiö sínum
Kastala fyrir á tíu síöum. Mér finnst
lag á því! Maöurinn hefur öldum
saman hlustaö á sögur þula, og
þær voru fallegar svo lengi sem
þulurinn fór ekki aö þreytast í tal-
inu. Gott og vel, Borges hefur at-
hugað manninn, hann veit hve löng
sagan á að vera fyrir manninn!
Maöur les Borges, því hann sér
um það, svo aö segja í hverri setn-
ingu, aö glenna upp hugann og gef-
ur honum tilefni til hugleiöinga. En
hvaö um Kafka og Beckett? Hver
nennir að gánga um einhvern enda-
lausan grjótmel eftir einni rúsínu?
Kannski er alveg nóg fyrir okkur
aö lifa í ímynd skáldskaparins.
Hverfa í hana líkt og aö fæöast í
nýtt land eöa nýja álfu, því víst er
vitt þar um aö litast. Þurfa ekki
endilega aö leggja á sig þá pirrun
aö lesa, heldur bara lifa í draum-
kynjuöum þánka um bókina. En aö
því leyti er skáldskapur merkilegur
aö hverjum manni gefst aö lifa í
þessum þánka, ímyndinni sjálfri um
skáldskapinn. Þaö er ágætt aö
þurfa ekki aö lesa ef hitt naegir, því
þaó er lífsfyllíng í sjálfu sér. Á sum-
um stööum, í sumum borgum,
hvelfist yfir mann andi skáldskapar-
ins og maöur lifir og hrærist í því
sem þarna er, ímynd skáldskapar,
þvi nú þurfa bækur ekki aó koma
til. Og ég og þú ... viö fljótum i
draumi, og við látum okkur engu
skipta hvaö hann heitir, hvaö hann
er. Hann er þarna, hann er eitthvaö,
og þaö er okkur nóg. Maöur hefur
ekkert fyrir sér nema ímynd og
manni líöur konunglega í þessu
engu. Skáldskapurinn er dýrlegur
vegna þess aö ímynd hans er til í
veröldinni og lætur mann ekki í
friöi.
Og þaö er alveg nóg aó hafa
bara þögn um skáldskapinn. Hann
er heimur þagnar. Hann er heill í
sjálfum sér og algerlega fullkominn.
Eins og þú vilt hafa hann, þaö fer
allt eftir sjálfum þér. Allt um þaö er
veröldin þín, ef þú vilt.
— Hvaó meö íslendíngasógur?
— Ég býst viö aö þær hafi
opnaö mig meö töfralykli fyrir
löngu. Ég dáöi þær altt um þaö fyrst
allra sagna. En ég hef kynnst írsk-
um fornsögum lítils háttar. Islend-
íngar gætu hafa lært margt af hin-
um írsku sögum; og hvaö voru (jeir
of góöir til þess aö læra af þeim úr
því þeir voru svo duglegir aö
„drekkja" (seim! írarnir voru miklir
töframenn til forna, bjuggu til þykk-
ar þokur á móti sínum andskotum
og margt var nú um ýmis þokkaleg
flögö!
Maöur furöar sig dáldiö á sál-
fræðilegum vángaveltum hinna
fornu nafnleysíngja. Hvaöan kom
sagnamönnum þessi ástríða, aö
fara aö setja sál í persónur sínar?
Nei, ég kann betur viö aö tala um
þjóöina sjálfa, því freistandi er aö
álíta aö sögurnar okkar hafi velkst
mjög til og mótast meö þjóöinni og
einhverjir skrifarar gripiö þær af
vörum manna.
Meiva drottning og Hallgeröur
lángbrók eru harla líkar í sumu lagi.
Og hvaó um Allill kóng? Meiva leik-
ur á hann ekki ósvipað því sem
Hallgerður á sína karla. En Meiva
drottning var uppi mörgum öldum
áöur en sagan um hana var skráö:
og nautin í sögu þeirra íra hafa orö-
iö goökynjuö. irar eru svo aö segja
þurrkaöir út, heil þjóö, vegna þess-
ara tveggja nauta. Melville lét hvíta
hvalinn veröa aö skelfilegum guöi
líkt og írarnir létu nautin veröa, og
loksins stóö aöeins annaö nautiö
eftir, naut og drepin þjóö. Skáld-
skapur, segir maöur. Viö landar
gætum hafa lesiö fornar sögur frá
irlandi. Egill vildi hefna sín á hafinu
eftir son sinn fallinn. Kúlann hugs-
aöi sér ekki aöeins slíka hefnd eftir
fall sonar síns heldur réöst hann
sjálfur gegn þessari höfuöskepnu,
hafinu. Hvaö meir er um þetta aö
segja? Ég get haldiö þessum sög-
um í vissri fjarlægö og þaö flökrar
ekki aö mér aö belgjast út af þjóö-
ernislegum gorgeir af þeirra sökum.
Ég get ekki meö nokkru móti hugs-
aö mér aö betra sé aö vera af írum
kominn en norðmönnum eöa öfugt.
Þaö er bráölifandi hugmyndaflug í
hinum írsku sögum, og Samsa í bók
Kafkas gæti verið forgömul aftur-
gánga úr einhverri írskri sögu. Börn
Lírs er einhver fallegasta saga sem
til er í bókmenntum heimsins.
— Talandi um hafiö, þé hefur
þú alltaf veriö upptekinn af því?
— Ég ólst upp viö hafið og
horföi á þaö daglega af sandinum
fyrstu sjö ár ævinnar. Skáldskapur-
inn krefst þess aö grafa upp úr