Tíminn - 19.09.1965, Page 5

SUNNUDAGUR 19. september 1965
Útgefandl: FRAMSÓKNARFLOKKURINN
Framkvæmdastjóri: Kristján Benediktsson Ritstjórar: Þórarinn
Þórarinsson (áb), Andrés Kristjánsson. Jón Helgasori og Indriði
G. Þorsteinsson. Fulltrúi ritstjómar: Tómas Karlsson Aug-
lýsingastj,: Steingrímur Gíslason. Ritstj.skrifstofur i Eddu-
húsinu, símar 18300—18305 Skrifstofur, Bankastræti 7 Af-
greiðslusími 12323, Auglýsingasimi 19523 AðraT skrifstofur,
sími 18300. Áskriftargjald kr. 90.00 á mán. lnnanlands — í
lausasölu kr. 5.00 eint. — Prentsmiðjan EDDA h.f.
60 stunda vinnuvika
í nýútkomnu fréttabréfi kjararannsóknarnefndar er
að finna ýmsar athyglisverðar upplýsingar um laun,
vinnutíma og fleira á árunum 1963 og 1964. Eru þar
crækar tölur um það, hve geysilangan vinnudag þjóðin
hefur og verður að vinna til þess að sjá sér farborða.
Kemur þar í ljós, að bæði þessi ár hefur vinnuvika helztu
verkalýðsstétta, svo sem verkamanna, ófaglærðs iðnað-
arfólks og bifreiðarstjóra, verið nær 60 stundir og
svipuð bæði árin.
Þetta sýnir, gerla, að það er ekki ofmælt, að þjóðin
hafi síðustu árin búið við raunverulega vinnuþrælkun,
sem beinlínis var innleidd með efnahagsráðstöfunum
„viðreisnar“-stjórnarinnar. Þá kjararýrnun, sem dýrtíð-
ar- og kjaraskerðingarstefna ríkisstjórnarinnar hafði
í för með sér, hefur almenningur orðið að bæta upp með
þessum hætti. Efalaust er það, að engin þjóð í Norð-
urálfu hefur svona langan vinnudag. Þessi vinnuþrælkun
árum saman hlýtur að draga mjög hættulegan dilk
á eftir sér og koma niður á þjóðinni síðar.
Þessi óhóflega langi vinnudagur hlýtur í senn að
valda þreytu, sem styttir starfsaldur manna og dregur
úr eðlilegum starfsafköstum. Hann skerðir mjög frí-
stundir manna, eihkum þeirra, sem þurfa þeirra með,
svo að þeir geta ekki sinnt sem skyldi heimilum sínum
og uppeldi barna og hann dregur úr viðhaldsmenntun
manna og tómstundaiðju, sem er einstaklingum jafnt
sem þjóðinni allri heillavænleg.
Af þessu öllu saman mun þjóðin súpa seyðið síðar,
og þarf varla að rökstyðja það. Það ætti að vera heppi-
legt umhugsunarefni á hvíldardaginn, hvemig unnt sé
að snúa við þessari hættulegu öfugþróun. — ef menn
eru þá ekki að vinna.
Gróðurverndin
Um þessar mundir eiga sér stað þáttaskil í land-
græðslustarfinu. í þeim málum hefur á liðnum áratugum
verið unnið merkilegt starf, að mestu af ósérplægnum
hugsjónamönnum með nokkrum stuðningi hins opin-
bera. Mikið hefur áunnizt, og stendur þjóðin öll 1 mik-
illi þakkarskuld við þessa brautryðjendur, allt frá frum-
herjunum í sandgræðslunni og skógræktinni. En stund-
um hefur kennt of lítils skipulags í þessu starfi, eins og
von er, þar sem vegvísar löggjafans hafa verið strjálir.
Nú verða þáttaskil í þessum efnum, og gerzt hefur
saga, sem mjög er til fyrirmyndar um stuðning við
mestu framtíðarmál landsins. Undir leiðsögn vísinda.
manna þjóðarinnar í þessum efnum hafa allir flokkar
löggjafarþingsins tekið höndum saman um að koma á
hagkvæmu og virkára skipulagi 1 gróðurvernd og land-
græðslu. Málið var undirbúið sameiginlega.
Nú eru komin til framkvæmda ný lög um landgræðsl-
una og breytt skipan í samræmi við þau og hugað betur
en fyrr að veigamiklum þætti e.t.v. hinum veigamesta
— vemd jarðvegsins og gróðursins. Tveim mönnum,
sem þjóðin væntir mikils af og búa bæði yfir mikilli
reynslu og kunnáttu, hefur verið falin forsjá þessara
mála, Páli Sveinssyni, sandgræðslustjóra, sem nú verð-
ur landgræðslustjóri, og Ingva Þorsteinssyni, ágætum
sérfræðingi um gróðurfar landsins, sem verður fulltrúi
hans og mun sérstaklega verða falinn þáttur gróður-
verndunarinnar. Þjóðin á mikið undir starfi þessara
ágætismanna og annarra þeirra, sem leggja hönd að
með þeim.
TÍMINN

Walter Lippmann ritar um alþjóðamál:
Brýn nauðsyn endurbóta á
störfum manna og lífsháttum
Afkomendum þrælanna verður að tryggja raun
verulegt frelsi og gæða stórborgirnar öryggi og
menningarblæ.
Walter Lippmann hefur
gert hlé á ritstörfum um nokk-
urt skeið, eins og fram kemur
í upphafi greinarinnar, sem hér
fer á eftir. Þegar hann hefst
að nýju handa að leyfi loknu
verður honum fyrst fyrir að
ræða óeirðimar í Los Angeles
og meinin, sem þær rekja ræt-
ur sínar til.
Viðhorf Lippmanns eru að
sjálfsögðu næ-sta áþekk því, sem
fram kom í greininni, sem ný-
búið er að birta hér úr brezka
ritinu The Economist. Rétt
þótti engu að síður að birta
greinina, enda fróðlegt að sjá,
hverjum augum Bandaríkja-
maður lítur á málin. Heima-
manni ætti að geta verið ljós-
ara en öðmm út í frá, hvar
skórinn kreppir. Og Lippmann
er hvorki gefinn fyrir úrtölur,
né myrkur í máli.
Walter Lippmann:
ÉG hef ekkert sérstakt haft
fyrir stafni undangenginn mán
uð, en ekki getað látiS vera að
lesa blöðin og fylgjast með því,
sem er að gerast. Og allþungar
áhyggjur hafa á mig sótt.
Áhyggjuefni mitt hefur eink
um verið fjöldi og umfang
þeirra vandamála, sem úrlausn
ar okkar bíða, og hvernig við
eigum að fara að því að gefa
okkur tíma, athygli og elju til
þess að fást við þau. Ég hef
ekki einungis hugsað um Viet-
nam, sem virðist valda óleysan
legum vandræðum eins og sak-
ir standa, heldur einnig og öllu
fremur um þær miklu og marg-
slungnu kröfur, sem óeirðirn-
ar í Los Angeles leiddu í ljós
að til okkar verða' gerðar í
sambandi við lausn negravanda
málsins.
Við erum neyddir til að
finna og koma fram á eigin
ábyrgð lausn á samskiptavand-
anum milli Asíubúa og Vest-
urveldanna í Asíu. Sú lausn
mun marka tímamót í mann-
kynssögunni. En samtímis verð-
ur sami forseti, sama þing og
sömu kjósendur neyddir til að
móta og framkvæma mun meiri
breytingar í þjóðfélaginu en
nokkurn tíma var gert ráð fyr-
ir, þegar Johnson forseti var
að mælast til þjóðareiningar
um mótun „hins mikla þjöð-
félags."
í LOS ANGELES sáum við
svart á hvítu, hve eldfim
óánægja negranna getur orðið
þegar umhverfið er stórborg.
Bandaríkjamenn hafa komið
mörgu miklu og góðu til leið-
ar á liðinni öld. En tvær mjög
stórvægilegar skyssur hafa, dreg
ið úr framförunum. Önn-
ur skyssan er, að láta undir
höfuð leggjast að gera niðja
leysingjanná, sem leystir voru
úr ánauð, að raunverulega
frjálsum mönnum. Hin skyssan
liggur í þvi, að vanrækja að
gæða borgir okkar, sem hljóta
óhjákvæmilega að verða heim-
kynni megiriþorra bandarísku
þjóðarinnar, menningarblæ og
öryggi
Varla fer á milli mála, aS
Lippmann hafi á undanförnum
árum boriS mjög af flestum
þeim, sem ritaS hafa um heims-
málin f heimsblöðin. Hann er
nú tekinn mjög að eidast, en
heldur þó skýrri dómgreind vel
og kryfur til mergjar af hlut-
lægri skarpskyggni. Síðustu sex
vikurnar hefur Lippmann veriS
í sumarfríl, og margir hafa sakn
aS álits hans á þeim mörgu ör-
lagariku viðburðum, sem gerzt
hafa síðustu vikur. En nú er
Lippmann byrjaður að skrifa aft
ur, og því munu margir fagna.
★
í fátækrahverfum Los Ange-
les og annarra stórborga búa
fátæklingar negrakj'nþáttarins,
ómenntaðir, án þjálfunar til
þátttöku í nútíma iðnaði, og
hafa með öllu verið eftir skild-
ir í menningarframsókn þjóð-
arinnar. Þeir eru uppaldir á
misheppnuðum, vanmáttugum
heimilum og brestur aila for-
ustu síns kynþáttar. Þeir hafa
engar, samræmdar kröfur fram
að bera, en leita sér við og
við fróunar í uppþotaæði og
brenna þá og brjóta, drepa og
hata.
SENNILEGT má telja — og
raunar nálega fullvíst, — að
einhverjir okkar einhvers stað
ar búi yfir nægilegri vitneskju
til að bæta úr brestunum og
lina þjáningarnar. En örlaga-
rikt getur orðið, að þessu
mikla og víðtæka vérkefni
verða ekki gerð viðhlítandi skil
í skjótri svipan. Mikil bjart-
sýni væri að halda, að unnt
sé á einum mannsaldri að bæta
úr uppeldis- og félagslegum
ágöllum og vanmenntun, sem
gerir svo marga að atvinnu-
lausum og örvæntandi olnboga-
börnum.
Heiðarlegar undanfeknmgar
eru að vísu alltaf fyrir hendi,
en þorri hinna ungu óróseggja
er ákaflega næni því að vera
of langt leiddur til þess að
honum verði bjargað úr þessu.
Við hljótum því að taka til
úrlausnar þá miklu og erfiðu
spurningu, með hverjum hætti
eigi að fá þá til að láta sér
hægt, meðan verið er að koma
fram með hæggengni lýðræðis-
ins þeim óhjákvæmilegu um-
bótum, sem borgið fái hinum
negrunum. Afleiðingar þræla-
haldsins og hálffrelsisins, sem
fylgdi í kjölfar þess, verða
ekki afmáðar með sitjandi sæld
inni.
HIN stóra skyssa, — að gæða
borgirnar efcki menningarblæ
og gera þær ekki örugga
dvalarstaði fjöldans, sem
hefur verið að flytja til þeirra,
— knýr okkur til að áætla að
nýju og endurbyggja, og end-
urskipuleggja meginhlutann af
störfum og lífsháttum sístækk-
andi hluta þjóðarinnar. Við get
um ekki hjá þessu komizt, þó
að opinberar stofnanir fylkj-
anna, sveitarfélaganna, bæj-
arfélaganna og meira að segja
samríkisstjórnin sjálf, hlytu
sína mótun á átjándu öld, með
an megin þorri þjóðarinnar
átti heima í sveit eða smáborg-
um. Bandaríska stjórnmálakerf
ið allt er frá þeim tíma, þegar
vandamál borga voru enn ekki
orðin til.
Endur-gerð stórborganna er
miklum mun meira verk en
landsmönnum hefur enn skil-
izt. En undan því verður ekki
komizt að taka til höndum við
þetta verk. Þjóð, sem býr í
borgum, verður að eiga kost á
borgum, sem hæfar eru til bú-
setu (og forsetinn hefur látið
svo um mælt, að um aldamótin
verði fjórir fimmtu hlutar þjóð
arinnar búsettir í borgum).
ÉG VÍK þá aftur að áhyggj-
um mínum og kvíða. Ég hef
ekki áhyggjur af þeim feiki
mikla kostnaði, sem óhjákvæmi
legar aðgerðir hafa í för með
sér. Við getum aflað fjárins.
Ég hef heldur ekki áhyggjur
af truflun á hag manna og
hróflun við hefðbundnum hags
munum. Slíkt og þvílíkt hlýtur
að verða umliðið og yfirstig-
ið méðal þjóðar, sem er jafn
vel megandi og bandaríska
þjóðin er yfirleitt.
Ég er áhyggjufullur vegna
stjórnmálamannanna, opin-
berra starfsmanna og kjósehd-
anna, sem verða að fram-
kvæma þetta umfangs mikla og
margbrotna verk. Allir eru
þeir langtum of önnum kafn-
ir fyrir og torvelt að gera sér í
hugarlund, hvernig þeim eigi
að takast að leggja fram ferska
orku og eljusemi til lausnar
þessa nýja viðfangsefnis.
Manni eykst traust og bjart-
sýni við að hugsa til þess, hve
vel Johnson forseta hefur lán-
ast að koma fram áformuðum
lagabreytingum. Það sýnir vel,
að takast má að láta stjórn-
málakerfi okkar starfa. Og þó
verður manni Ijóst, þegar litið
er yfir nýju löggjöfina, — heil
brigðismál, menningarmál og
Framhalö á bls. 14