Alþýðublaðið - 05.04.1932, Blaðsíða 5

I
I
s
Þriðjudaginn 5. april 1932.
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Kj ör dæma skipunar má
fyrri ræða Jóns Baldvinssonai í alþingi í gær.
Eftir ákvæðum stjórnarskrárinu-
«r og kos.ningalaganna má ætia,
*ð hér sé jafn og almennur kosn-
Kngarréttur allra kvenna og karla,
aem eru 25 ára að aldri. Að vísu
er aldurstakmarkið hærra hjá oss
íslentíingum en hjá f'csíum öðr m
pjóðum, en nú virðist loks orðið
samkomulag um þá kröfu, að aðr-
ar takmarkanir séu burtu feldar,
sem Alþýðuflokkurinn hefir haft
lorgöngu í baráttunni fyrir um-
liðin 16 ár. En er nú kosningar-
rétturinn jafn og almennur prátt
fyrir ákvæði kosningalaga og
stjórnarskrár? Nei, sannarlega
•«kki. Kosningarrétturinn er, fyrlr
«tan aðrar takmarkanir, misjafn
•eftir þvi, hvar menn búa á laftid-
inu. Vald kjósendanna til pess að
íiafa áhrif á skipun alþingis er
tnisjafnlega mikið, eftir þvi hvar
þeir eru búsettir. Kosningarréttur-
Snn er bundinn við landamerki.
1366 kjósendur í Norður-Múla-
sýslu eiga rétt á því, að kjósa 2
alþingismenn fyrir kjördæmið,
jafnmarga og 3320 kjósendur í
Eyjafjarðarsýslu, sem líka eiga
rrétt á að kjósa 2 þingmenn. En
1958 kjósendur í S'uöur-Pingeyjar-
sýslu kjósa að eins einn þing-
mann. 492 kjóaendur á Seyðáfefirði
«iga rétt á því að kjósa einn þing-
mann, og 2042 kjósendur á Akur-
©yri, 2223 kjósendur í Gullbringu-
og Kjósar-sýshi og 1028 kjósend-
wr í Vestur-lsafjarðarsýslu eiga
rétt á þvi, að kjósa að eins einn
-alþingismann.
En allir erum vér böm hjá
Boga. Þessi 7 kjördæmt, sem tek-
in eru nokkuð af handahófi út úr
skýrslum hagstofunnar frá kosn-
iingunum 1931, hafa samtals 12 429
kjósendur. En í Reykjavíkurkaup-
«tað, þar sem kosnir eru að eins
4 alþingismenn, er tala kjósenda
.12 473, eða nokkru fleiri en sam-
tals í áðurnefndum 7 kjördæm-
wm, sem þó kjósa 9 alþingismenn.
En séu valin úr 12 fámennustu
kjördæmin, svo
Seyðisfjcrður
Norður-Múlas.
Norður-Þing.
Skagafjaröa s.
Vestur-Húnav.
Strandas.
Vestur-ísafj.
Dalasýsla
Mýrasýsla
V.-Skaftafelss.
A.-Skaftafelss.
Sang.
sem:
492 kjóisa 1 alþm.
1366 — 2 —
683 — 1 —
1963 — 2 —
819 — 1 —
822 — 1 —
1028 1 —
867 — 1 —
970 — 1 —
906 — 1 —
649 — 1 —
1766 — 2 —
aem hafa samtals 12 331 kjósanda
<og velja 15 alþingismenn, verður
mnglætið gagnvart Reykjavík enn
augljósara og eigi að undra, þótt
krafan uin breytta kjördæmaskip-
an eigi þar ríkt. og eindregið fylgi.
Lögin um koshingar ti-1 alþiingis
veru sett 1877, og tala þnr. ákveð-
jkt 30, og skyldi hver sýsla í lahd-
inu vera eitt kjördæmi, fólu vitan-
Jega í sér það ranglæti, sern síð-
ar hefir svo margfaldast nreð
breyttum þjóðarhöigum. En á
þeim tíma befir þetta eigi verið
áberandi. Meginhluti þjóðariinnar
bjó þá í sveit og landbúnaðuriinn
sá atvinnuvegurinn, sem langflest-
ir lands.menn höfðu lífsuppeidi
sitt af. Líklega hefir þá eigi meira
en liðl. 5% landsmanna búið í
kaupstöðum. En 1928 býr meira
en helmingur þjóðarinnar í bæj-
um, eða 53 þúsund, en í sveit er
talið búa 51 þúsund, þó er við
það að athuga, að af þeirri tölú
búa yfir 4000 mannis í verzlunar-
stöðum og þorpunr, siem hafa 300
íbúa og færri.
Þessum flutniingi fólks úr sveit-
inni til sjávarþorpanna hefix vit-
anlega fylgt stórfeld breyting á
atvinnuháttumi, en þrátt fyrix það
hefir engin tilsvarandi, breyting
orðið á skipan alþingis. Að vísu
hefir einstaka kjördæmi vcr:ó
skift og laust eftir aldamótin, eða
1903, var bætt við 1 þingmanni í
Reýkjavík, og tsafjörður, Akur-
eyri og Seyðisfjörður voru gerð
a'ð sérstökum kjördæmum og
skyldi hvert kjósa einn alþingis-
mann.
1921 var svo fjölgað um 2 i
Reykjavík.
Siðan 1877 hefiir sú breytni á
orðið, að nú býr rneir en 50°/o
þjóðarinnar i bæjum, á móti 5<Vo
þá, en fjölgað hefix verið um sex
kjördæmakosna þingmenn á siama
tíma hjá þessu fólki, sem til sjáv-
arplássanna flutti. En nú er kom-
ið að þvi, að sá meirihluti þjóð-
arinnar, sem býr við lítinn rétt
til áhrifa á skipun alþingis, heimt-
ar réttláta kjördæmiaskipun, sem
á borði veiti öllurn landsmönin-
um jafnan koisningarrétt, hvar á
landinu sem þeir eru búsettir.
Það var til þesis að semja tillög-
ur um þetta, að kjördæmanefndin
var skipuð. Og stjórnarskrár-
frumvarpið, sem hér liggur fyrir
iai umræðu, er fyrsta sporið á
þeirri leið. Eftiir þvi á að gera
öllum stjórnmálasfcoðunum jafní
undir höfði. En það er þó ekki
kjördæmaskipunin sjálf, en það er
nauðsyn að breyta stjómarskránni
í þessa átt til þess, að hægt sé að
fá viðunandi lausín á kjördæma-
skipunina.
Og það er af þessum ástæðum
að ég, af hálfu Alþýöui'iokksins,
hefi gerst flutningsmaður þessa
frv. með fulltrúum Sjálfstæðis-
flokksins í kjördæmaskipunar-
nefndinni.
Það er þó engan veginn svo, að
Alþýðuflokkurinn telji þessar
breytingar á stjómarskránni full-
nægjandi, þótt við þær megi una,
að því er til þesis tekur, að koma,
fram breyttri k jör d æmaskip un.
«
Margar og stórfeldar breytingar
viill Aiþýðufloikkurinn gera á
stjórnarskránni, og. hefir sýnt
sumar sliíkar breylinganillögur
á'ður á þingi. En við þessa um-
ræðu liggja ekki fyrir tdlögur
til breytinga frá mér, en má vsra
að þæx komi fram við 3ju um-
ræðu málsins, eftir því, sem þá
sýnist tiltækilegt. Af því ég sam-
kvæmt framansögðu eigi ber fram
neinar breytingartillögar við frv.
við þessa umræöu, þá þarf ég eigi
að ræða frv. i einstökum atrið-
um nema 4. grein þess, sem ræð-
ir um kosningarrétt til alþingis.
I þeirri grein eru tvö atriði,
sem eru stefnuskrármál Alþýðu-
flokksins, hið fyrra er þaö, að
veita ungu fólki, 21 árs eða eldri,
fullan kosningarrétt.
Hið síðara fer fraim á að afmá
þann óvirðingarblett úr núgild-
andi stjórnarskrá, að svifta menn
kosningai'rétti þótt þeir hafi þurft
vegna fátæktar að þiggja styrk
af sveítarféliagi sínu.
Um, þetta hvorttveggja virðasit
nú aEir sammála, svo sem sést
af nefndarálitununii, bæði meiri
og minni hlutans.
Fyrir forgöngu Alþýðuilokksins
er nú búið að lögtaka bæð! þeissi
atriði við kosniíngar tjl bæjar-
stjórna og nú virðist svo, sem
þetta komist einnig fram sem
breyting á stjómarskránni.
Það er engin ástæða til þess að
hælast um, þótt þessi viðurkenn-
ing sé fengin, og að að eins vianti
lögfestingu á kosningarrétti unga
fólksins og hinu, að láta eigi veitt-
an sveitarsityrk varða réttinda-
missd, og heidur engin ástæða til
þiesis að fara út í ýfingar, þótt
ýmsir þeir, sem nú vilja vedta
þessu fylgi — að visu þegar það
er orðdð alrnent viðurkent — hafj
5—6 sinnum síðustu 10 árin talað
og greitt atkvæði á þingi á mótj
þessumi réttarbótaíillögum Al-
þýðúflokksins.
Ég get þá Látið úírætt um ein-
stakar greinar stjórnarskrárfrv.
eg vil þá snúa m.ér að tillögu»
þeim, sem fram hafa komið í
kjördæmaskipunarmálinu, og «ew
er annar aðalþátturinn í þesstt
máli', og mun ég þá eininig I
stuttu máli ræða tillögiirnar i
kjördæmaskipunannálinu frá AÞ-
þýðufloíkknum og Sjálfstæðitt-
flokknum, þótt þær ekki liggi nú
fyrir, sem breytingartillögur vi8
frv. eins og tillögur Framsóknttr-
flokksins. Ég nnun þá taka íyrst
til athugunar tillögur Sjálfstæðis-
flokksins, sein prentaðar eru sens
fylgilskjal aftan við stjómarskrár-
frv.
í mínum augum eru tveit höi-
uðókostir við tillögur Sjálfstæð-
isflokksins. Hinn fyrri, og þé
minni ókosturinn er það, að már
virðast þær nokkuð flóknar r
framkvæmd. Sérstalilega virðisí
miér sem allmikill ruglingar
mundi verða á framboðunum. £
tillögunum er beinlínis ýtt undir
það, að margir verði í kjöri af
sama flokki, mundi það gem
kosninguna talsvert flóknari, og
vafasamt hvort kjóisendur mundu
í fyrstu átta sig á þessu við kosn-
inguna.
Um þetta segix svo i tillögunini.:
„2. 1 framhoði getur hver sá
maður verið, sem er kjörgiengtir
og fær hæíilega t _ lu meðmælendet,
t. d. 25. Hverjum frambjóðanda m
skylt að skýra í friamboðdhu frá
flokksafstöðu sinni, þ. e. hvort
hann telst til einhvers viðurkends
landsmálaflokks, eða styður ein-
hvern landsmálaflokk, eða er ut-
an flokka. Taía frambjóðenda af
sama flokld er ekki í neinu kjör-
dcemi öðrum takmörkum bundío
en þeim, sem leiðir af kjörgeng-
isskilyrðum og meðmælenda-
fjölda.“
Þótt mönnum sé gerí að sikyMii
að sikýra í framboðinu frá flokkiÞ-
afstöðu sinni, þá gæti sjálfsagt
oft bmgðið 111 beggja vona, að
slíkt yrði svo skýrt, að ekki þyrfti
um að villast.
Ég álít þetta þó eigi miklð
flóknara en núverandi kosningap
fyrirkomulag, en það er nú, efti»
margra ára framkvæmd, orðlð
nokkuð fast j formium, þótt ávall
komi fram við hverjar kosnimgap
nokkrir ágallar.
En höfuðókosturiinn við tillögte
Sjálfstæðisimanna er þó það, «8
þeir vilja að „skifting landsins 1
kjördæmi haldist óbreytt sú, sem
nú er“. Otg i þessu höfuðatriðí esm
þeir algerlega sammála FrBitt-
sóknarflokknum, sem segíst víij«
halda f.ast í „fulltrúa héraðanna"
eins og það hefir verið og verðu*
orðað.
En kosturinn við ttllögiir þeiirm
er sá, að þeir vilja veita ótafc-
markaða tölu uppbótarsæta, svp
að það náist, sem segir í 1. jgps.
stjórnarskrárfrv., „að hver þtng-
flokkur hafi þingsæti í samræná
við atkvæðatölu þá, sem greídá
er frambjóðendum flokksins san»-
tals við almennar kosníngar“.
Að vísu verður þingmannat«Ia«