Morgunblaðið - 08.05.1994, Blaðsíða 14

14 B ' SUNNUDAGUR 8. MAÍ 1994
MORGUNBLAÐIÐ
rryggvi Ólafsson málari í Kaup-
mannahöfn er kominn heim með
stóra sýningu í farteskinu, sem var
opnuð í Listasafni alþýðu í gær,
laugardaginn 7. maí.
Við höfum oft eldað „rautt“ og
grátt silfur, deilt um listir og mann-
lífið en líka verið sammála inn á
milli. Metið að við gáturrr rifist og
slegið í borðið, en samt umborið
hvor annan, jafnvel verið prýðisgóð-
ir ferðafélagar um hálfa Evrópu og
víðar. Að sjálfsögðu heimsótti ég
hann og Freyju hans er leið mín lá
um Höfn í febrúar sl. og fékk þá
hugmynd að taka af honum viðtal
í tilefni væntanlegrar sýningar.
Ekki um sýninguna sjálfa heldur
lífið og listina.
Listamaðurinn hefur ákveðnar
skoðanir og er ómyrkur í máli, enda
tilheyrir hann kynslóð sem varð að
vinna hörðum höndum og skilur síð-
ur barlóm fólks sem þiggur laun frá
ríkinu meðan það er við nám. Hann
er sem kunnugt er frá því alræmda
kommabæli Neskaupstað og var um
árabil togarasjómaður, og þá gjarn-
an pokamaður, en það gat verið
giæfralegt starf á þeim árum og oft
munaði sáralitlu að eitthvað færi
úrskeiðis. í Kaupmannahöfn vann
Tryggvi fyrir sér samhliða náminu
á listakademíunni og var ekki vand-
látur á störfín, því menn urðu að
taka það sem bauðst og aðalatriðið
var að skrimta og geta um leið
stundað sitt nám. Og enn verður
hann að vinna hörðum höndum, en
nú á listavettvangi, og hér er ekki
gefíð eftir, því að mörgu þarf að
sinna dag hvern til að það megi
takast.
Það kemur stundum ferðafiðring-
ur í Tryggva er mig ber að garði,
því hann hefur áhuga á þessari ár-
áttu minni við að rýna í mannlífið,
og hefur stundum hlaupið frá pensli
og litaspjaldi til að fylgja mér eftir.
„Ferðalög segja mér mikið, og
það er einnig alltaf sérstök ánægja
að fara heim, því að þar á ég mínar
rætur. Ég kem austan af fjörðum
og á heimili mínu var mikið bóka-
safn og borin virðing fyrir skáldun-
um; talað um hvernig nýjasta bókin
eftir Tómas eða Kiljan væri. Nú á
dögum koma stundum landar mínir
til Kaupmannahafnar og eru ósköp
stoltir yfir að einhver amerísk
gangstermynd er sýnd í Reykjavík,
áður en hún er komin á tjaldið hér
í Höfn: Þessir drengir opna senni-
lega ekki bók. Að minnsta kosti
minnast þeir aldrei á það. En þeir
ganga gjanian með glerharða
stresstösku og tala í farsíma á
næsta götuhorni, rétt eins og þeir
séu að fá upplýsingar frá aðalstöðv-
unum um það hvort tími sé til að
fara fótgangandi yfir götuna! Ég
hef sem betur fer gott samband við
skáldin og geng ekki með síma á
mér. Mér fínnst það vera mannleg
réttindi að geta skoðað tilveruna í
friði. Að taka ekki afstöðu til lífsins
er að vera ekki til. Smáborgarinn
er normal. Fyrir honum eru allir
hlutir nokkurn veginn jafngóðir.
Þetta fínnst mér ekki. En það er
líka mikið sem ég ekki skil. Það eru
margir hlutir undir sólinni sem þykja
býsna fínir og dýrmætir, sem ég
lofa guð fyrir að vera laus við.
Stundum þegar ég hjóla á vinnu-
stofuna mæti ég heilum halarófum
af smábörnum. Það eru mörg barna-
heimili í nágrenni hennar. En þegar
maður sér dúðuð böm, vaknar sama
tilfínningin og þegar maður verður
ástfanginn. Þá er gott að koma á
stofuna og geta teiknað í nokkra
tíma.“
Mér er kunnugt um að vinnudag-
ur þinn er mjög formfastur og vilt
þú segja þeim er les undan og ofan
af honum?
„Ég vakna klukkan sjö á hveijum
morgni, afgreiði ýmis smáerindi, en
hjóla svo á vinnustofuna fyrir klukk-
an tíu. Þar á ég alltaf lager af dóti
sem er mér uppspretta þess að
teikna eða „variera“ einhveija
mynd. Teikna svo til hádegis eða
lengur. Breyti sömu teikningurmi
margoft, eða legg hana til hliðar
og endurskoða eftir tvo til þijá daga.
Hráefnið er ferðalög og bókagrúsk
og það sem ég finn í blöðum, á
sýningum, söfnum og f rusli. Ég á
ótal vasabókarfrumriss og Ijós-
myndir. Þegar ég er svo búinn að
yfírfæra hugmyndina á léreft byija
ég að prófa litasamsetningarnar.
Þær geta breyst afar mikið, jafnvel
yfír í andstæður sínar í litum.“
Tryggvi situr ekki auðum hönd-
um heima milli 7 og 10, heldur er
hann önnum kafínn við hvers konar
stúss. Fyrst er það kjarngóður
morgunverður við stóra sporöskju-
laga borðið í stofunni og þar hefur
hver sinn stað, konan, sonurinn, til-
fallandi gestur og jafnvel kötturinn!
Þá eru það símhringingar og bréfa-
skriftir, pósturinn athugaður og
flett í Politiken. Allt um kring á
borðum, kistlum og stólum eru
hrúgur af nýjum eða nýlegum ís-
lenzkum bókum, með dönskum í
bland, og umræðuefnin erú óþijót-
andi.
„Það er ekki oft sem ég fullgeri
mynd á einum degi, en það kemur
fyrir. Oft tekur það tvær til þijár
vikur. Myndin verður að ráða. Ef
einhveijum finnst myndin minna á
mig, er það vegna þess að hún hef-
ur verið að Ieita eftir því hvernig
ég er. Þetta er eins konar ferð. Og
málarinn má alls ekki skrökva neinu
á leiðinni. En sumar myndir eru
dauðar frá fæðingu, sumar myndir
eru erfiðar í fæðingu og sumar leika
í lyndi. Svona er þetta áreiðanlega
líka með konur sem eiga mörg börn.
í þessu er líka eitthvað skylt veiði-
mennsku. Maður veit aldrei hvernig
fískast fyrr en maður er kominn út
á bleyðuna. Heppni og óheppni eru
með í spilinu. Svo-er líka gott að
vinna hratt, fínnst mér, alveg eins
og þegar maður er á handfærum.
En þar með er ekki sagt að það
geti ekki verið þolinmæðisverk að
Ijúka mynd.
Einhvern veginn svona líða venju-
legir dagar hjá mér og svo þvæ ég
mér og fer heim og bý til mat handa
fjölskyldunni, og gestum ef þeir
eru. Matargerðin er hvíld frá ein-
beitingu dagsins og skemmtilegt
samtal við gott fólk gefur strax
vonir um góðan vinnudag að
morgni. Að mála er að vera í núinu,
verða tímalaust barn í dálitla stund.
Þetta er eins og í gamla daga þegar
maður sat inni í dimmu torfhúsi,
lokaði augunum og tíminn stóð kyrr,
það er mikil Drottins gjöf að fá að
vinna í friði.“
Eru þessi viðhorf eitthvað í sam-
hengi við heimsmyndina eða tækni-
guðinn?
„Ég hugsa kannski ekki mikið
um fyrrnefndan Drottin, en ég gæti
ímyndað mér að þetta væri eins
konar gælunafn. Kannski er þetta
samnefni fyrir samhengið á hlutun-
um. Hér á árunum voru vísindin
sett í staðinn fyrir Guð. Það hefur
aukið líkurnar á heimsendi. Þeir sem
trúðu þessu - eða trúa enn - þeir
hafa gert það af sér að nú efast
allir um náttúruna og lífíð. Fyrir
mér er hið stóra samhengi hið æðsta
sem fyrirfinnst. Ég virði þetta fyrir
mér og reyni að ná útúr því smá
póesíu. Ég hlusta lítið á hvað fræð-
ingarnir segja. Þeir hafa búið til
þennan hroll sem ég fínn að kominn
er, af því að hið óhugsanlega er
orðið hugsanlegt. Tæknihrokinn er
kuldalegur. í þessari „þróun“ kýs
ég að vera sá sem situr úti á steini
og horfir upp í himininn og raular.
Stundum finnst mér eins og tækni-
þróunin sé notuð til að skilja ekki
heiminn. Tilfinningar mannsins eru
fjandakornið þær sömu, að mestu
leyti. Þess vegna hef ég svo mikinn
áhuga á gamalli list og frumstæðri
list. Hér kemur andi mannsins fram.
Hér eru ekki andlausir tæknimenn
á ferðinni.
Ég fór til sjö borga í Hollandi og
Belgíu í hitteðfyrra. Sá fjölda af
söfnum og kirkjum. Þá fann ég
ákaflega sterkt í hvaða samhengi
ég á heima, hvaðan mín málarahefð
kemur. Ég fæ tár í augun þegar
ég sé Saenredam og Willem Kalf
og Heda og Ruisdael (störfuðu allir
á fyrri hluta sautjándu aldar). Alla
þessa guðdómlegu Niðurlendinga
með einlægnina sína. Það er alltaf
eins og þeir máli til þess að skilja
betur. Og þegar þeir hafa skilið
dásemdina í hversdagslegum hlut-
um skila þeir henni til okkar sem
póesíu í litum og formi. Svona ferð
endist mér alla ævi enda er ég enn
að sjóða súpu úr því efni sem ég
fann í Niðurlöndum.“
Satt segir þú, það er með sanni
undursamleg veizla að ferðast borg
úr borg og skoða kirkjur og söfn,
jafnvel kirkjugarða, blanda sér svo
í iðandi mannlífið og fá sér einn
gráan og annan bláan. Og vegna
þess að þú minnist á guðdóminn,
dettur mér í hug það sem kvik-
myndaleikstjórinn frægi Krzysztof
Kieslowski, sem fær Sonning-verð-
launin í ár, sagði m.a. i viðtali.
„Fyrst og fremst álít ég að kvik-
mynd sé ekki list. Það kemur mjög
sjaldan fyrir, - en þó mjög, mjög
sjaldan. Hægt er að telja það á
fingrum annarrar handar, kannski
báðum höndum. List er eitthvað
háleitara en kvikmynd. Kvikmynd
er frumstætt verkfæri.
Það eru dýpstu tilfinningar
mannsins sem skapa list, og það er
með sömu djúpu tilfinningum sem
við meðtökum hana. Og hvað varðar
miðla er sjálft orðið mikilvægast,
því það er svo sveigjanlegt, það má
móta það, það sigtar frásögnina og
eykur andagiftina. Málaralistin gef-
ur einnig hugarfluginu meiri víddir
en kvikmyndin. Hún opnar fyrir
skilgreiningar. Málarinn hefur sitt
litaspjald, hann hefur sína liti, hann
hefur sinn pensil, hann umformar
veruleikan og gerir hann að sínum
veruleika. Og það hjálpar skoðand-
anum til að setja sig í spor málar-
ans og byggja upp nýjan og per-
sónulegan veruleikaheim."
„Ég bý steinsnar frá Aðaljárn-
brautarstöðinni í Kaupmannahöfn,
og mér finnst það vera mikið og
dásamlegt undur að geta farið yfir
götuna og inn í járnbrautarlest að
kveldi; vakna svo í Achen, fá mér
kaffi, og verið kominn á safnið í
Brúgge fyrir hádegi. Þegar komið
er inn á Memling-safnið blasir við
eikartunna, sem á stendur: „Lichen
islandicus", og útleggst „íslenzk
fjallagrös". Safnhúsið var nefnilega
spítali í nokkrar aldir og þeir þarna „
hafa flutt inn C-vítamín frá Fróni.
Söfnin í Brúgge, Gent, Antwerpen,
Rotterdam, að ógleymdri Amster-
dam, eru ómetanleg. Sonur okkar,
þrettán- ára, hafði líka gaman af
ferðinni. Ég hugsa að hann muni
best eftir Hieronymus Bosch í dag.
Þessir Niðurlendingar voru
breyskir, en líka trúaðir. Þeir mál-
uðu leikaraskap, himnaríki og hel-
víti jöfnum höndum. Þeir mála ekki
i