Morgunblaðið - 31.07.1997, Síða 27

26 FIMMTUDAGUR31. JÚLÍ1997
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ
FIMMTUDAGUR 31. JÚLÍ1997 27
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI: Árvakur hf., Reykjavík.
FRAMKVÆMDASTJÓRI: Hallgrímur B. Geirsson.
RITSTJÓRAR: Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
BANDARIKJA-
FERÐ FORSETA
ÍSLANDS
Bandaríkjaferð forseta íslands, Ólafs Ragnars Grímsson-
ar og eiginkonu hans, frú Guðrúnar Katrínar Þorbergs-
dóttur, hefur vakið verulega athygli hér heima. Hér er
ekki um að ræða opinbera heimsókn forsetahjónanna til
Bandaríkjanna, heldur einkaheimsókn. Hins vegar var þeim
vel tekið í Washington, þau snæddu kvöldverð á heimili
A1 Gore, varaforseta Bandaríkjanna, og eiginkonu hans og
hittu Clinton, forseta, að máli í Hvíta húsinu. Með þessu
er íslenzku þjóðinni sómi sýndur og er undirstrikun á því
nána sambandi sem verið hefur á milli íslands og Banda-
ríkjanna allt frá lýðveldisstofnun og ekki sízt á dimmum
dögum kalda stríðsins. Varnarsamstarf íslands og Banda-
ríkjanna gegndi lykilhlutverki á þeim erfiðu tímum.
I Washington fékk forsetinn tækifæri til að ávarpa banda-
ríska fjölmiðlamenn á heimavelli þeirra og svara spurning-
um. Heimsókn forsetahjónanna til Utah hefur augljóslega
orðið til þess að vekja athygli á þeim fjölmenna hópi af
íslenzkum ættum, sem þar er búsettur. Hvarvetna hefur
forsetahjónunum verið vel tekið og er það ánægjuefni.
Yfirlýsingar forsetans á fundi með fréttamönnum hafa
vakið athygli og vakið upp spurningar um hvar mörkin liggi
á milli forsetaembættisins og annarra stjórnvalda. í sam-
tali við Morgunblaðið hinn 24. júlí sl. sagði Davíð Odds-
son, forsætisráðherra, að forsetinn hefði haft fullt samráð
við sig um fund sinn með Clinton, Bandaríkjaforseta, og
sagði: „Ákvörðun um það hafði ekki verið tekin, þegar
forsetinn fór, en forseti íslands sagði mér að yrði slík
ákvörðun tekin eftir að hann væri kominn til Bandaríkj-
anna mundi hann hafa samband við mig og við mundum
fara yfir þann fund fyrirfram. Það gerðum við í síma í
gærkvöldi. Ég var mjög ánægður með, hvernig forsetinn
okkar hugðist leggja þetta mál fyrir.“
Það kom einnig fram hjá forsætisráðherra, að utanríkis-
ráðherra hefði átt alllangan fund með forseta, þar sem
rætt var um fyrirhugaðan fund með varaforseta Bandaríkj-
anna og þeir hefðu einnig rætt saman í síma eftir að ljóst
varð að forsetinn mundi hitta Clinton að máli.
Um fund forsetans í National Press Club, sem vakið
hefur upp ofangreindar spurningar og ummæli hans þar
sagði Davíð Oddsson, forsætisráðherra: „Hann á tvo kosti,
þegar kemur að spurningum, sem eru pólitískar eða stjórn-
málalegs eðlis. Hann getur neitað að svara slíkum spurning-
um vegna þess, að þær séu pólitískar. Það gera ýmsir þjóð-
höfðingjar, t.d. konungbornir þjóðhöfðingjar, iðulega. Hinn
kosturinn er að gera grein fyrir hinni opinberu stefnu ís-
lands, sem forsetanum er auðvitað kunnug og hann valdi
þann kostinn. Ég get ekki gert athugasemd við það vegna
þess, að ég sé ekki annað en að hann hafi efnislega farið
nákvæmlega rétt með þá stefnu, sem ísland fylgir.“
í samtali við Morgunblaðið í fyrradag sagði Halldór
Ásgrímsson, utanrikisráðherra, hins vegar: „Ég er þeirrar
skoðunar, að sum af svörum forsetans hefði mátt orða með
betri hætti, án þess að ég vilji fara að tíunda það.“ En
jafnframt sagði utanríkisráðherra: „Ég tel, að forsetinn
hafi ekki farið út fyrir sitt hlutverk. Honum ber að koma
fram fyrir hönd þjóðarinnar og svara fyrir hönd íslendinga
í samræmi við stefnu ríkisstjórnar á hveijum tíma. Mér
dettur ekki í hug að ætla að forsetanum hafi gengið neitt
annað til. En það er með svör hans eins og okkar hinna,
að þau þurfa að vera vönduð.“
Varla er um að ræða meira en blæbrigðamun á ummæl-
um forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Hinn síðar-
nefndi gerir athugasemdir við orðaval en Davíð Oddsson
sagði í samtali við Morgunblaðið, að „forsetinn veldi sjálf-
ur þau orð, sem hann notaði og hann vildi ekki tjá sig um
það . . .“
Frá stjórnskipulegu sjónarmiði séð er allt að því grund-
vallarmunur á því, hvort slíkar athugasemdir koma frá
forsætisráðherra eða öðrum ráðherrum. Umræðurnar benda
hins vegar til, að forsetinn hafi í ummælum sínum í Wash-
ington verið á mörkum þess, sem talið er eðlilegt eins og
forsetaembættið hefur þróast á síðustu áratugum. Á at-
hugasemdir utanríkisráðherra má þó líta, sem ábendingu
um að lengra verði ekki gengið án þess að það gæti leitt
til alvarlegra umræðna um stjórnskipulega stöðu forseta-
embættisins.
Hæstiréttur fellir úr gildi úrskurð héraðsdóms um aðgang sakborninga að gögnum máls
Vekur spurningar
um samband verj -
anda o g sakbomings
Hugmyndir um endurlífgun Geysis í Haukadal
Ekki réttlætanleg
áhætta að bora
Morgunblaðið/RAX
GEYSIR hefur sofið værum blundi undanfarin ár. Nú finnst mörg-
um kominn tími til að hann bæri á sér, a.m.k. öðru hverju.
Ekki er að sjá að dómur
Hæstaréttar sé í ósam-
ræmi við dómafram-
kvæmd í Strassborg,
segir Páll Þórhallsson
í grein sinni. Hins vegar
vekur úrskurður hér-
aðsdómarans ýmsar
spumingar um hvort
lögin um meðferð opin-
berra mála þarfnist
ekki endurskoðunar.
HÆSTIRÉTTUR hefur fellt
úr gildi úrskurð Héraðs-
dóms Reykjavíkur um
aðgang sakborninga í
fíkniefnamáli að dómskjölum. Hér-
aðsdómarinn hafði talið að leiða
mætti af Mannréttindasáttmála Evr-
'ópu að ekki yrði lengur beitt ákvæði
íslenskra laga sem takmarkaði að-
gang sakborninga að sakargögnum
í dómsmáli. Hæstiréttur er á öðru
máli, heldur fast við fyrra fordæmi
sitt frá árinu 1994 í sams konar
máli, og segir að ekkert í mannrétt-
indasáttmálanum breyti réttmæti
þeirrar niðurstöðu.
Málavextir eru þeir að fimm ein-
staklingar hafa verið ákærðir fyrir
fíkniefnabrot. Þegar málið var tekið
fyrir í Héraðsdómi Reykjavíkur í
bytjun mánaðarins var gerð krafa
um að sakborningum yrði heimilaður
aðgangur að öllum dómskjölum.
Ákæruvaldið féllst ekki á það, m.a.
vegna þess að misræmi væri í fram-
burði sakborninga hjá lögreglu og
yfirheyra þyrfti þá fyrir dómi áður
en þeir fengju að sjá endurrit fram-
burðar hver annars. Ekki var deilt
um heimild verjandans til að sjá
gögnin. Það lagaákvæði sem meðal
annars var um að tefla er 1. mgr.
43. gr. 1. nr. 19/1991 um meðferð
opinberra mála og hljóðar svo.: Vetj-
andi skal jafnskjótt og unnt er fá
til afnota endurrit af öllum skjölum
sem málið varða, svo og aðstöðu til
að kynna sér önnur gögn sem ekki
verða endurrituð. Ekki má láta sak-
borningi í té eintak af endurriti eða
kynna honum efni þess nema dóm-
ari eða rannsóknari samþykki.
Héraðsdómarinn úrskurðaði að
ákvæði þessu yrði ekki lengur beitt
og fordæmi Hæstaréttar frá 19.
aprí! 1994 væri ekki bindandi vegna
breytinga á stjórnarskránni árið
1995 og lögfestingar Mannréttinda-
sáttmála Evrópu árið áður. Mikils-
verðust er þar 6. gr. mannréttinda-
sáttmálans sem tryggir jafnræði
aðilja máls og nánar til-
tekið í 3. mgr. 6. gr. að
hver sá sem borinn er
sökum um refsiverða
háttsemi skuli án tafar fá
vitneskju í smáatriðum
um eðli og orsök þeirrar ákæru sem
hann sætir. Þá skuli hann fá nægan
tíma og aðstöðu til að undirbúa
vörn sína. Taldi héraðsdómarinn að
skýra yrði þetta svo að sakborning-
ur ætti skilyrðislausan rétt til að
fá afrit af öllum dómskjölum
ákæruvaldsins við þingfestingu
máls.
Hæstiréttur er á öðru máli og
telur ekkert í stjórr.arskránni eða
mannréttindasáttmálanum hnika
viðeigandi ákvæðum laga um með-
ferð opinberra mála. Hæstiréttur
telur að nægileg rök hafi komið fram
fyrir því að kynna ákærðu ekki öll
gögn máls fyrr en þeir hafí gefíð
skýrslu fyrir dómi. Jafnframt segir
að aðgangur verjenda að málsgögn-
um tryggi hagsmuni skjólstæðinga
þeirra nægilega. Úrskurður héraðs-
dómarans var því felldur úr gildi og
sakborningum synjað um aðgang
að endurriti framburða. Rétt er að
taka fram að í kærumáli þessu reyndi
einungis á þennan þátt málsins en
ekki hefur verið dæmt um sekt eða
sýknu sakborninga. Málinu verður
fram haldið í Héraðsdómi Reykjavík-
ur í september.
Mannréttindasáttmáli Evrópu
Nú er það svo að það er ókleift
að átta sig á þýðingu mannréttinda-
sáttmálans með því að lesa ákvæði
hans ein og sér. Sáttmálinn hefur
verið skýrður nánar í fjölmörgum
dómum Mannréttindadómstóls Evr-
ópu og álitsgerðum Mannréttinda-
nefndar Evrópu. Sáttmálinn verður
ekki skilinn nema í ljósi áratuga rétt-
arframkvæmdar í Strassborg. Þess
vegna er eilítið erfitt að ráða í úr-
skurð héraðsdómarans og dóm
Hæstaréttar að þessu leyti. Héraðs-
dómarinn kveður að sáttmálann
verði að skýra á einn veg
en Hæstiréttur er á öðru
máli. Ekki er hins vegar
vitnað til neinna dóma eða
álitsgerða þannig að ekki
er hægt að sjá við hvað
hefur verið stuðst.
Þótt í 6. gr. sáttmálans segi berum
orðum að sakborningur eigi rétt á
að fá vitneskju / smáatriðum um
eðli og orsök þeirrar ákæru sem
hann sætir þá hefur þessu ekki ver-
ið fylgt til hins ýtrasta í framkvæmd
hjá eftirlitsstofnunum í Strassborg
ef marka má fræðirit um sáttmál-
ann. Þannig hefur verið talið heimilt
að takmarka rétt sakbornings til að
kynna sér öll sakargögn ef veiga-
miklar ástæður liggja þar að baki
eins og þörf á að vernda vitni. Enn-
fremur hefur komið fram í tveimur
málum að fullnægjandi sé að veij-
andi fái einn aðgang að gögnum
máls en ekki sakborningur, sbr. svo-
kallað Kamasinski-mál frá 1989 (A
168) sem dómstóllinn dæmdi og Je-
spers-mál frá 1981 sem fór ekki
lengra en til mannréttindanefndar-
innar. Er þetta í anda þess viðhorfs
að meta verði réttarhöldin í heild
þegar dæmt er um hvort þar halli á
annan aðilann og er þá staða veij-
anda og sakbornings lögð að jöfnu.
Samkvæmt þessu verður ekki séð
að niðurstaða Hæstaréttar sé í ósam-
ræmi við réttarframkvæmd í Strass-
borg.
En var úrskurður héraðsdómarans
þá reistur á sandi? Þegar grannt er
skoðað byggist hann á sjónarmiðum
sem eru allrar athygli verð. Úrskurð-
urinn er reistur á því að það séu
mikilvæg réttindi sakborninga að
kynna sér málsgögn óháð rétti veij-
enda til hins sama. í þessu tilviki
hafi verið órökrétt og óþarft að
leggja hömlur á aðgang sakborninga
auk þess sem þar með hefði taumur
ákæruvaldsins verið dreginn um of.
Sjónarmiðin sem að baki búa eru
þau að sakborningar eigi lögvarinn
rétt á að neita að tjá sig og þess
vegna sé órökrétt að takmarka að-
gang þeirra að sakargögnum með
vísan til misræmis í framburði. Einn-
ig sé það óþarft vegna þess að færu
þeir að breyta framburði sínum eða
laga hann að framburði hver annars
yrði ekki tekið á því mark. Ákæru-
og rannsóknarvaldinu hafí loks verið
í lófa lagið að samprófa vitnin á
rannsóknarstigi og eyða þannig mis-
ræmi í framburði í stað þess að láta
það bíða dómsmeðferðar.
Úrskurðurinn er þessu til viðbótar
yfírlýsing dómara, sem hefur mikla
reynslu af sakamálum, um að það
sé ekki hægt að vinna eftir lögunum
um meðferð opinberra mála óbreytt-
um og túlkuðum eins og Hæstiréttur
gerir. Annars vegar sé hlutleysi dóm-
arans, það sem kallað er hæfi á
fræðimáli, í hættu, þar sem honum
sé gert að taka afstöðu til sönnunar-
gagna ákæruvaldsins áður en dómur
fellur. Hins vegar sé erfítt að láta
réttarhöldin ganga snurðulaust. Það
er meginreglan í lögunum um með-
ferð opinberra mála að skýrslutökur
og málflutningur fari fram í einu
lagi. Nú má hugsa sér að sakborn-
ingar geti gert kröfu um að gert
verði hlé eftir skýrslutökur til þess
að þeir geti kynnt sér framburði
annarra og undirbúið vörnina sóma-
samlega og jafnvel að þeim gefíst
kostur á að spyija vitni og aðra sak-
borninga að nýju.
Þess má geta að það var sami
dómari, Guðjón St. Marteinsson, sem
kvað upp úrskurðinn 1994 sem
Hæstiréttur sneri einnig við þá.
Óþægileg staða
En dómur Hæstaréttar leiðir hug-
ann að fleiri atriðum. Lögin um
meðferð opinberra mála gera ráð
fyrir skilyrðislausum aðgangi veij-
enda, þ.e. lögmanna sakborninga,
að sakargögnum. Aðgangur sak-
borninganna sjálfra er hins vegar
takmarkaður. Veijendur kunna því
að vera settir í óþægilega stöðu þeg-
ar þeir við þingfestingu málsins fá
öll gögn afhent og verða
í raun að kynna sér þau
til að gæta hagsmuna
skjólstæðinga sinna en er
jafnframt uppálagt að
halda hluta þeirra leynd-
um fyrir skjólstæðingum sínum.
Þetta getur verið afar erfitt að sam-
rýma trúnaðar- og samningsskyld-
um lögmanns við umbjóðanda sinn.
Á það ekki síst við í máli eins og
því sem hér um ræðir þar sem gögn-
in varða kjarna málatilbúnaðar
ákæruvaldsins. Það má fullyrða að
lögmenn eru ekki á einu máli um
hvernig beri að túlka skyldur þeirra
í stöðu sem þessari.
Það má spyrja hvort ekki væri
eðlilegra að lögmenn sættu að jafn-
aði sömu takmörkunum og skjól-
stæðingar þeirra. Það myndi líka
þýða að fara yrði rækilegar ofan í
nauðsyn þess að halda gögnum
leyndum fyrir sakborningum. Eins
og kerfið er nú er jafnan hægt að
réttlæta slíkar takmarkanir með vís-
an til þess að vetjendurnir gæti hags-
muna skjólstæðinga sinna nægilega.
Það er hins vegar vafasamt vegna
-h
þeirrar óþægilegu stöðu sem veij-
endur eru settir í.
Sumir myndu segja að í núverandi
kerfí eimi eftir af því viðhorfi að
sakborningar séu ófullveðja einstakl-
ingar sem hafí ekki sjálfstæð rétt-
indi. Og að sama skapi séu veijend-
ur starfsmenn ríkisvaldsins og gæti
að hluta til hagsmuna þess í stað
þess að vera eingöngu talsmenn
skjólstæðinga sinna.
Vitað er að lögin um meðferð opin-
berra mála hafa verið til endurskoð-
unar um skeið þótt þau séu ekki
gömul. Við þá endurskoðun hlýtur
að verða að skoða þau sjónarmið sem
hér hafa verið reifuð: 1. Á sakborn-
ingur að hafa sjálfstæðan rétt til að
kynna sér málskjöl ákæruvaldsins
óháð rétti veijenda? 2. Væri æskilegt
að kveða í lögunum sjálfum á um
skilyrði þess að takmarka megi að-
gang sakborninga að málsgögnum
og binda það þá eftir atvikum við
hagsmuni af vitnaleynd og aðrar
brýnar ástæður? 3. Fær það staðist
að ætlast til þess að veijendur haldi
mikilvægum hluta málsgagna leynd-
um fyrir skjólstæðingum sínum?
Lögin verða að ganga upp
Vert er að árétta að þótt eftirlits-
stofnanirnar í Strassborg hafi ekki
gert miklar kröfur á þessu sviði er
aðildarríkjum mannréttindasátt-
málans í sjálfsvald sett hvort geng-
ið sé lengra og réttindi sakborninga
betur tryggð, þannig að það eru í
sjálfu sér engin rök með núverandi
kerfi, sem lýst hefur verið, að það
bijóti ekki í bága við
Mannréttindasáttmála
Evrópu. Og auðvitað verða
lögin að vera þannig úr
garði gerð að þau gangi
upp og tryggi snurðulausa
málsmeðferð að teknu tilliti til hags-
muna, réttinda og skyldna allra sem
í hlut eiga og séu í stuttu máli þann-
ig að dómarar og lögmenn treysti
sér til að vinna eftir þeim - að
ógleymdu ákæruvaldinu. Krafa
mannréttindasáttmálans og
stjórnarskrárinnar er um jafnræði
aðilja fyrir dómi en ekki að vopnin
séu slegin úr höndum saksóknara.
Þetta er áréttað vegna þess að
ákæruvaldið hefur fært fram þau
rök að það geti ekki unnið sitt starf,
þ.e. fært sönnur á sekt sakborn-
ings, fái þeir í máli sem þessu óheft-
an aðgang að dómskjölum áður en
skýrsla er tekin af þeim fyrir dómi.
Á þetta hefur Hæstiréttur fallist í
þeim tveimur dómum sem nefndir
hafa verið og þar með fest þetta
sjónarmið rækilega í sessi. En eins
og fram hefur komið er ekki þar
með allur vandi úr sögunni.
Bandarískur sérfræðing-
ur hrósar náttúruvernd-
aryfirvöldum fyrir að
hafa bannað að sápu
yrði hellt í Geysi í áliti
frá 1992. Anna G.
Olafsdóttir komst að því
að tveir íslenskir sér-
fræðingar telja notkun
sápu til að lífga hverinn
við öðru hverju ekki jafn-
varhugaverða. Ný hug-
mynd er að auka rennsli
í hverinn með borun.
EG ER ekki hlynntur þvi að
bora í Geysi til að fá hann
til að gjósa. Ef dæma má
af reynslunni lifnar Geysir
að öllum líkindum við þegar nægilega
stór jarðskjálfti verður á Suðurlandi.
Þá gýs hann á sinn eðlilega hátt um
eitthvert árabil og þá mun gefast tæki-
færi til að rannsaka gosvirkni hans
mun betur en hægt hefur verið til
þessa. Þessu tækifæri má ekki glata,“
segir Guðmundur Pálmason, jarðeðlis-
fræðingur og fyrrverandi forstöðumað-
ur jarðhitadeildar Orkustofnunar.
Nokkur umræða hefur farið fram
um hvort ástæða sé til sérstakra
aðgerða til að fá Geysi til að gjósa
á nýjan leik eftir nokkurra ára hlé.
Nýlega sagði ísleifur Jónsson verk-
fræðingur í blaðagrein að eina lang-
tímalausnin væri að auka innrennslið
í hverinn með borun. Náttúrverndar-
ráð leitaði álits Guðmundar Pálma-
sonar og Guðmundar E. Sigvaldason-
ar í Norrænu eldfjallastöðinni á
þremur spurningum í tengslum við
virkni goshversins sumarið 1992;
hvað myndi gerast ef sápu yrði hellt
í Geysi til að fá hann til að gjósa
(t.d. 1-4 sinnum á sumri), ekki yrði
hróflað við Geysi og ef núverandi
rás, sem opin er út í gegnum skál-
ina, um 0,5 m neðan barma, yrði
lokað og vatnið látið fljóta yfir barma
hversins.
Hófleg sápugjöf ekki skaðleg
Guðmundur Pálmason segir í svari
sínu að sér sé ekki kunnugt um að
hófleg sápugjöf sé Geysi eða öðrum
goshverum skaðleg. Sápan leysist
upp og komi að mestu eða öllu leyti
upp aftur með gosinu. Ekki sé tilefni
til að ætla að hún geti stíflað vatns-
rásir í berginu undir hvernum og
dregið með því úr gosvirkni.
Hann segir að verði ekkert hróflað
við Geysi í framtíðinni bíði hann þess
að nægilega öflugar jarðhræringar
verði í nágrenninu til að hann fari
að gjósa af sjálfsdáðum. Einstöku
sinnum geti hann komið upp ef veð-
urskilyrði séu hagstæð. Með tíman-
um megi búast við að kísilhrúðrið
kringum hverinn molni niður af
ágangi ferðamanna nema sérstakar
ráðstafanir verði gerðar til að hlífa
því. Sú girðing sem Geysisnefnd hafi
látið setja upp sé spor í rétta átt en
eftirlit á staðnum þurfi að vera miklu
mun öflugra. „Það eru jákvæð áhrif
gosanna að þau stuðla að uppbygg-
ingu hrúðursins, sem er eitt af sér-
kennum hversins, og sporna gegn
eyðileggingu þess af völdum ferða-
manna.“
Guðmundur segir að vatn sem
runnið hafí út í gegnum rásina á
undanförnum árum hafi augljóslega
myndað kísilútfellingar í farvegi sín-
um. Gott væri ef hægt væri að dreifa
vatninu meira út yfir kísilhrúðrið og
gæti lokun raufarinnar stuðlað að
því að svo yrði. Líkurnar á að hver-
inn gjósi af sjálfsdáðum minnki þó
við þetta vegna hækkunar vatns-
borðsins í skálinni.
Borun ekki aftur tekin
Guðmundur sagðist í samtali við
Morgunblaðið ekki vera hlynntur því
að borað yrði í Geysi. „Borun er
vissulega aðgerð sem getur lífgað
Geysi við um langan tíma eins og
dæmið um Strokk sýnir. En það er
engan veginn tryggt að hún takist
nákvæmlega á þann hátt sem menn
ætla sér fyrirfram. Um það vitnar
áratuga reynsla af borunum á ís-
landi. Aðgerð af þessu tagi verður
hins vegar ekki aftur tekin þegar
hún hefur verið gerð. Þá áhættu, sem
slíkri aðgerð fylgir, tel ég ekki rétt-
lætanlegt að taka. Áð öllum líkindum
mun goshegðun Geysis, þ.e. gosfer-
illinn með vatnsgosi í byijun og síðan
gufugosi, breytast við slíka aðgerð
en þessi gosferill er einmitt það sem
einkennir Geysi og gerir hann svo
sérstakan," sagði Guðmundur og tók
fram að ef borað yrði í Geysi og sú
aðgerð heppnaðist yrðu á svæðinu
tveir goshverir og báðir borholur.
Það myndi ekki auka aðdráttarafl
svæðisins að ferðamenn vissu af því.
Guðmundur sagðist enn hlynntast-
ur því að Geysir yrði lífgaður við með
sápu öðru hveiju. „Lítil sem engin
hætta fylgir því að kalla fram Geysis-
g-os með sápu. Með slíkri aðgerð einu
sinni eða tvisvar sinnum á sumri er
landsmönnum og öðrum gefið tæki-
færi til að sjá þennan fræga goshver
í ham,“ sagði hann.
Goshverinn gæti lokast
Guðmundur E. Sigvaldason svarar
Náttúruverndarráði því til að áhrif
þess að láta sápu í Geysi séu þau
ein að losa nokkurt magn af vatni
úr aðfærsluæðum hversins á
skemmri tíma en gerast myndi án
sápunnar. Hann segir að sér sé ekki
kunnugt um varanleg áhrif sem
kynnu að breyta hvernum eða hegð-
un hans af völdum sápunnar.
Hann segir að verði ekki hróflað
við Geysi frá því sem nú sé muni
kísill halda áfram að safnast í veggi
aðfærsluæða og þrengja þær uns
annað tveggja gerist, hverinn lokist
og hverfí eða jarðhræringar hrófli
við gömlum aðfærsluæðum, opni
nýjar og hverinn endurlífgist.
Að lokum telur hann að verði vatn
látið flóa yfír barma hveraskálarinn-
ar myndist nýtt kísillag.
Náttúruverndarráð . leitaði álits
sérfræðinga Yellowstone-þjóðgarðs-
ins í Bandaríkjunum á sápunotkun
í goshveri. Roderick A. Hutchinson,
jarðfræðingur í Yellowstone, hrósar
náttúruverndaryfirvöldum fyrir að
hafa bannað að sápu sé hellt í Geysi.
í áliti hans kemur fram að algjörlega
óheimilt sé að hella sápu í goshveri
þjóðgarðsins. Bannið sé byggt á vís-
indalegum rökum. Ekki skuli hróflað^
við náttúrulegu ferli er gefi upplýs-
ingar um jarðskjálfta og eldvirkni.
Stuðla beri að því að eðlilegt frá-
rennsli sé hvorki truflað né mengað
enda geti hvort tveggja skaðað ljós-
tillífun baktería i litríku frárennslinu.
Loks beri að vernda goshverina fyrir
tilbúnum sveiflum enda geti samspil
vatns á milli tengdra hvera með því
breyst og/eða eyðilagst.
Ekki sambærilegar aðstæður
Guðmundur Pálmason sagði í
framhaldi af áliti bandaríska sér-
fræðingsins að aðstæður við Geysi
og í Yellowstone-þjóðgarðinum væru
alls ekki sambærilegar. „Yellow-
stone-þjóðgarðurinn er stærsta gos-^
hverasvæði í heimi,_ margfalt stærra
en Geysissvæðið. Á því gilda mjög
strangar reglur um umgengni við
hverina og önnur náttúrufyrirbæri í
garðinum eins og kemur fram í áliti
Roderick Hutchinson jarðfræðings,
sem nú er látinn, en rannsakaði
Yellowstone-svæðið um árabil. Þar
er einfaldlega bannað að hrófla við
nokkrum sköpuðum hlut. Merktir
göngustígar og trépallar hafa verið
settir upp fyrir ferðamenn til að
ganga eftir. Engin hætta er á að
ferðamenn sjái ekki nægju sína af
hveragosum áður en þeir yfirgefa
garðinn. Því er engin ástæða til að
slaka á reglum þar vegna ferða-
manna,“ segir Guðmundur og tekur
fram að ef sömu reglur og í Yellow-
stone hefðu gilt fyrir Geysissvæðið
alla tíð og ekki hefði verið borað í
Strokk væri nánast engin gosvirkni
á Geysissvæðinu. Af því megi þó
ekki draga þá ályktun að bora eigi
í Geysi.
í samtalinu við Guðmund kom
fram að ekki virtist hafa verið unnið
að endurbótum á svæðinu síðustu
ár. „Þegar Geysisnefnd var lögð nið-
ur i lok árs 1990 vann hún að lagn-
ingu stíga um Geysissvæðið og ýms-
um öðrum endurbótum til hagsbóta
fyrir ferðamenn og til verndunar
svæðisins. Ekki er að sjá að þessu
verki hafí verið haldið áfram eftir
að Náttúruverndarráð tók við svæð-
inu í ársbyijun árið 1991.“
Guðmundur sagðist aðspurður
ekkert hafa heyrt frá Náttúruvemd-
arráði frá því hann sendi frá sér álit-
ið fyrir fímm árum.
Aðgangur
sakborninga
takmarkaður
Aðilar hafi
jafnrétti
fyrir dómi