Morgunblaðið - 31.07.1997, Qupperneq 34

34 FIMMTUDAGUR 31. JÚLÍ 1997
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
V
>
P'

%
X
EINAR
ARNALDS
+ Einar Arnalds
fædaist í
Reykjavík 3. janúar
1911. Hann lést á
hjúkrunarheimilinu
Skjóli 24. júlí síðast-
liðinn. Foreldrar
hans voru Ari Arn-
alds, sýslumaður,
Jóns Finnssonar á
Hjöllum við Þorska-
fjörð, d. 14. apríl
1957, og kona hans
Matthildur Einars-
dóttir, skálds Hjör-
leifssonar Kvaran,
d. 27. janúar 1980.
Þau slitu samvistir. Bræður
Einars eru Sigurður, fyrrver-
andi útgefandi, f. 15. mars
1909, og Þorsteinn, fyrrverandi
framkvæmdastjóri, f. 24. des.
1915.
Hinn 19. sept. 1935 kvæntist
Einar Laufeyju Arnalds, f. 16.
okt. 1915, d. 14. apríl 1996.
Foreldrar hennar voru Guð-
mundur, bankagjaldkeri, Guð-
mundsson prests í Reykholti
Helgasonar, d. 12. nóv. 1950
og fyrri kona hans Kristín
Gunnarsdóttir, kaupmanns í
Rvík Gunnarssonar, d. 10. mars
1929. Dætur Einars og Laufeyj-
ar eru. 1) Kristín, skólameist-
ari, f. 14. júlí 1939, gift Jónasi
Finnbogasyni, deildarsljóra.
Börn þeirra eru Einar Arnalds,
byggingaverkfræðingur, f. 16.
okt. 1965, Ari, efnaverkfræð-
ingur, f. 21. nóv. 1968, og Elín
Lilja, háskólanemi, f. 22. apríl
1973. 2) Matthildur, ritari, f.
19. mars 1943, gift Thulin Jo-
hansen, verslunar-
manni. Dætur
þeirra eru Laufey
Arna, flugfreyja, f.
17. janúar 1968,
Kittý, snyrtifræð-
ingur, f. 11. ágúst
1974, og Anna Lilja,
framhaldsskóla-
nemi, f. 10. mars
1981.
Einar varð stúd-
ent frá MR 1930 og
lauk Iaganámi frá
Háskóla Islands
1935. Hann kynnti
sér sjórétt og regl-
ur um niðuijöfnun sjótjóna í
Englandi, Þýskalandi og Dan-
mörku árin 1935-38. Einar var
fulltrúi hjá lögreglustjóranum
í Rvík 1939-43, fulltrúi þjá
borgardómaranum í Rvík 1944,
borgardómari í Rvík 1945-61,
yfirborgardómari 1961-64,
hæstaréttardómari 1964-76 og
forseti Hæstaréttar 1970-71.
Hann var formaður Siglinga-
dóms 1947-64, í landskjörstjórn
1959-71, kjörinn af ráðgjafar-
þingi Evrópuráðsins í Mann-
réttindadómstól Evrópu 1959
og var endurkjörinn 1961 til
níu ára en fékk lausn 1967,
varasáttasemjari 1961-62 og
skipaður dómari í Félagsdómi
1962. Var í stjórn íslandsdeild-
ar norrænu lagamannasamtak-
anna 1951-73 og í stjórn Lög-
fræðingafélags íslands
1958-65.
Útför Einars fer fram frá
Bústaðakirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 10.30.
Þegar dauðinn þyngst að kreppir,
þá veit enginn hvað hann hreppir
fyrir handan heljarós.
Eitt er víst, að guð er góður,
glatar engum Jesú bróður
hann, sem gaf oss lífsins ljós.
(Einar H. Kvaran)
Minningarnar um Einar velta
fram og þær eru hugljúfar. Ég hitti
hann fyrst haustið 1960 er ég kom
á heimili þeirra Eyju í fylgd dóttur
þeirra Kristínar sem seinna varð
eiginkona mín. Þau tóku mér strax
frá upphafi opnum örmum og alla
tíð var samband okkar einstaklega
gott.
Einar var mikill mannkostamað-
ur, hann var bráðgáfaður og tók
eitt hæsta lögfræðipróf sem tekið
hefur verið við Háskóla íslands, fékk
„stóra styrkinn" sem gerði honum
kleift að stunda framhaldsnám í sjó-
rétti og niðuijöfnun sjótjóna í Eng-
landi, Þýskalandi og Danmörku árin
1935-38. Þetta voru hættutímar og
þau flýttu för sinni frá Þýskalandi
til Danmerkur því að Gestapó var
farin að njósna um þau, líklega
vegna þess að þau fengu yfirfærða
peninga frá íslandi frá banka í eigu
gyðinga. Þegar Einar kom heim
varð hann fulltrúi lögreglustjórans
í Rvík 1939-43. Þessi ár voru mikil
lífsreynsla fyrir Einar, sérstaklega
var honum minnisstætt þegar hringt
var til hans snemma um morgun
10. maí 1940 og honum tilkynnt
að herskip væri í ytri höfninni og
fleiri væru á leiðinni. Þessu bar Ein-
ari að mótmæla fyrir hönd íslend-
inga. Hermenn stukku í land alvopn-
aðir. Nokkrir góðglaðir Reykvíking-
ar, sem Einar hafði haft afskipti
af, fylgdust með þessu og hrópuðu:
„Einar, taktu þá fasta!“
Einar stóð til hlés í stjórnmálum.
Hann hafði andúð á öfgastefnum
nasista og kommúnista þessa tíma
og var jafnaðarmaður í eðli sínu og
sat fyrir þá í landkjörstjórn um ára-
bil. Aðalstarfsvettvangur Einars
voru dómarastörf, fyrst í Borgar-
dómi og síðar í Hæstarétti. Ég varð
var við það að hann lagði alúð við
dómarastörfin og vandaði sig í hví-
vetna og var farsæll dómari.
Sagnfræði var aðaláhugamál
Einars, hann las mikið á því sviði
og var sérlega fróður í tímabilinu
frá Valtýsku til 1918 þegar fullnað-
arsigur náðist í sjálfstæðismálum
íslendinga. Það er ekkert undarlegt
þegar haft er í huga að bæði faðir
Einars, Ari Arnalds, og afí, Einar
H. Kvaran, tóku mikinn þátt í sjálf-
stæðisbaráttunni og voru frum-
kvöðlar að hinum mikla Þingvalla-
fundi 1907.
Einar og Eyja voru vinmörg og
héldu margar höfðinglegar veislur
bæði vegna embættis Einars og fjöl-
skyldu. Þau voru þægileg í viðmóti
og návist þeirra mjög góð. Um ára-
bil héldum við saman jól á Miklu-
brautinni þar sem barnabörnin voru
í fyrirrúmi,.dansað og sungið var í
kringum jólatréð og börnin spiluðu
á hljóðfæri fyrir afa og ömmu og
lásu ljóð. Síðast en ekki síst ber að
minnast samverustundanna við
Álftavatn og það er fyrst og fremst
Einari að þakka að við Kristín eigum
þann sælureit í dag. Rúmlega hálf
öld er síðan Einar uppgötvaði reitinn
af tilviljun og var hann ekki lengi
að ákveða sig og kaupa hann.
Seinustu árin átti Einar við van-
heilsu að stríða og dvaldi hann á
hjúkrunarheimilinu Skjóli. Starfs-
fólkinu þar er innilega þökkuð
umönnunin.
Með Einari er genginn glæsileg-
ur, vitur og ekki síst góður maður.
Hann reyndist mér vel í sorg og
gleði. Mér þótti einlæglega vænt
um Einar, tengdaföður minn, og við
vorum nánir vinir.
Hér við skiljumst
og hittast munum
á feginsdegi fira.
Drottinn minn
gefi dauðum ró
hinum líkn, er lifa.
(Sólarljóð)
Jónas Finnbogason.
í dag þegar tengdafaðir minn er
lagður til hinstu hvílu eftir langa
og erfíða baráttu við Alzheimer-
sjúkdóm, minnist ég þessa hugljúfa
og hægláta heiðursmanns með þökk
og virðingu. Það fyrsta sem kemur
upp í huga minn er þakklæti, þakk-
læti fyrir allt það sem hann gaf svo
ríkulega af sér til mín og fjölskyldu
minnar. Hann var óspar á og hafði
mikla ánægju að að veita fræðslu
og ráðleggingar öllum þeim sem til
hans leituðu og þá var alveg sama
um hvað var spurt, hann vissi svör
við öllu. Einar lagði áherslu á að
ungt fólk leitaði sér menntunar en
lagði jafnframt ríka áherslu á að
hinn mannlegi þáttur væri ávallt í
heiðri hafður, góður, sannur og
heiðarlegur. Einar Arnalds var bók-
hneigður maður og var afar vel les-
inn, hafði frá mörgu að segja enda
var hann heimspekingur í mínum
huga, og hef ég ekki kynnst öðrum
fræðimanni fremri sem var eins
gaman að tala við og hlusta á.
Hann var varkár maður og forspár
enda hefur margt komið á daginn
sem hann taldi öruggt og fullvíst,
löngu áður en efni og tími stóðu til.
Einar var löglærður maður og var
ferill hans bæði glæstur og farsæll,
en ég læt aðra mér fróðari um að
rekja þann feril.
I einkalífinu var hann einnig
gæfumaður. Hann giftist elskulegri
eiginkonu sinni Laufeyju Guð-
mundsdóttur árið 1935 og var hún
honum stoð og stytta í gegnum
langt og farsælt hjónaband. Þau
eignuðust tvær dætur, Kristínu og
Matthildi. í raun var aldrei talað svo
um Einar að nafn Eyju fylgdi ekki
fast á eftir og svo öfugt svo sam-
rýnd og samhent voru þau. Hún
lést eftir stutta en erfiða sjúkdóms-
legu í apríl á sl. ári, en þá var Ein-
ar orðinn sjúkur maður og gat ekki
fylgt henni síðasta spölinn. Nú hafa
þau hist að nýju og án efa hafa það
verið ánægjulegir endurfundir. Það
verður örugglega kátt og notalegt
kringum þau á nýja staðnum eins
og var á Miklubrautinni forðum.
Eyja og Einar voru höfðingjar heim
að sækja og höfðu sérstakt lag á
því að koma gestum í gott skap og
gera öll boð skemmtileg, enda mjög
gestkvæmt á heimilinu. Á ég þaðan
margar góðar minningar. Hann
naut þess að vera með fjölskyldu
sinni og nánustu vinum. Þrátt fyrir
að að við vitum fyrir víst að dauðinn
er óumflýjanlegur og oft líkn þegar
sjúkir og aldraðir fá að fara, kemur
það manni samt alltaf á óvart þegar
kallið kemur og sérstaklega nú þeg-
ar tvær einstakar og elskulegar
persónur eins og Einar og Eyja voru,
eru teknar af sjónarsviðinu með
svona stuttu millibili. Þá myndast
hjá manni eitthvert tómarúm í til-
verunni, sem erfítt er að skilja og
meðtaka. Það hrannast upp í hug-
ann margar ljúfar og ánægjulegar
minningar um mína elskulegu
tengdaforeldra sem ég mun geyma
með mér meðan ég lifí. Þeirra er
sárt saknað og þeirra verður lengi
minnst. Ég er bæði hreykinn og
þakklátur forsjóninni fyrir það _að
hafa fengið að kynnast þeim. Ég
þakka þeim samfylgdina og fyrir
það veganesti sem þau gáfu mér á
lífsleiðinni.
Ég kveð Einar með þökk og virð-
ingu, blessuð sé minning hans.
Thulin Johansen.
Ég naut þeirra forréttinda að búa
að miklu leyti hjá afa og ömmu einn
vetur þegar ég var á níunda ári.
Tengslin við afa og ömmu voru því
nánari eftir þetta en kannski gengur
og gerist. Þegar amma fór að spila
brids á mánudagskvöldum horfðum
við afí alltaf á íþróttaþáttinn saman
og var knattspyrnan í mestu uppá-
haldi. Amma og afi höfðu ákaflega
gaman af þvf að spila og þennan
vetur var oft spilaður Manni. Mér
er minnisstætt hvernig afi malaði
okkur ömmu oft, enda var hann
alveg einstaklega heppinn í spilum.
Afi leyfði mér að taka þátt í því sem
hann var að gera. Við rökuðum
okkur saman á morgnana, þó að ég
þyrfti ekki að hafa blað í sköfunni,
hann sýndi mér leynihólfín í skrif-
borðinu sínu sem voru mjög merki-
leg í augum gutta á þessum aldri.
Þó árin liðu var ég alltaf heima-
gangur á Miklubrautinni. Amma og
afi voru af gamla skólanum þegar
kom að gestakomum. Það var ekki
viðlit að líta við hjá þeim án þess
að þiggja einhverjar veitingar. þá
þýddi lítið að bera því við að maður
væri nýbúinn að borða eða á leið-
inni heim í mat. Afi var alveg ein-
staklega gjafmildur og ósínkur á
það sem hann átti. Eftir að ég fékk
bílpróf var t.d. auðsótt að fá bílinn
lánaðan hjá honum.
Miklar breytingar hafa orðið hér-
lendis frá því afí var lítill. Hann
sagði oft frá því þegar hann var að
reka hestana og brýnt var fyrir
honum að fara með þá langt út fyr-
ir veg ef hann heyrði í bíl svo að
þeir fældust ekki. Margt dreif á
dagana hjá honum á löngum lífs-
ferli. Mér er minnisstætt þegar hann
sagði frá því að hann ferðaðist um
Þýskaland á nasistatímanum með
vegabréf sem var undirritað af hon-
um sjálfum og uppistandinu sem
varð þegar það uppgötvaðist í einni
borginni. Hann hafði þá verið full-
trúi föður síns, sýslumannsins á
Seyðisfirði. Einhverju sinni stefndi
hann sjálfum sér fyrir Borgardóm-
arann í Reykjavík og mun upplitið
á þeim sem las honum stefnuna
hafa verið kostulegt þegar hann
uppgötvaði þetta.
Stundvísi var afa í blóð borin.
Hann var alltaf mættur fyrstur í
fjölskylduboðin og ef það átti að ná
í hann á einhveijum tilteknum tíma
var hann alltaf sestur frammi í hol
heima hjá sér, klæddur í frakka og
skó a.m.k. stundarfjórðungi fyrr.
Bíllinn hafði því vart numið staðar
er hann var kominn út. Afí var
ákaflega varkár maður sem ekki
mátti vamm sitt vita. Hann hætti
að keyra þegar honum fannst hann
ekki nógu öruggur í akstrinum.
Ekki var það vegna þess að hann
óttaðist að verða sjálfur fyrir skaða
heldur vegna þess að hann mátti
ekki til þess hugsa að valda öðrum
skaða.
Minningin lifír um mann sem var
höfðinglegur í alla iund og lét sér
einstaklega annt um fjölskyldu sína,
hjálpaði henni með ráðum og dáð.
Hvíl í friði.
Einar.
Kær vinur minn, Einar Arnalds,
fyrrum hæstaréttardómari, hefur
kvatt. Þegar ég lauk háskólanámi
vorið 1962 réð hann mig til sín sem
fulltrúa, en þá gegndi hann starfi
yfirborgardómara í Reykjavík. Átt-
um við síðan náið samstarf að dóms-
málum, þar til hann var skipaður
dómari við Hæstarétt íslands á ár-
inu 1964.
Lagaskólar, þótt góðir séu, ná
ekki að kenna nemendum sínum til
hlítar þau vinnubrögð, sem lög-
fræðileg úrlausnarefni krefjast. Þar
ræður úrslitum sú þjálfun, sem
menn fá í starfí við að leysa þau
fjölbreyttu viðfangsefni, sem koma
upp í skiptum manna. Varðar þá
miklu, hver hefur þar verkstjórn.
Varð mér það mikill lærdómur að
starfa með Einari Amalds og náði
ég þar að efla þau tök, sem mér
hafa dugað best við lögfræðistörf
síðar á lífsleiðinni. Var svo farið um
fieiri, sem leiðsagnar hans nutu.
Einari var lagið að gæta þess, að
góður andi samvinnu og velvildar
ríkti á þeim stað, sem hann stýrði.
Á ég góðar minningar frá árunum
í borgardómi og þá ekki síst vegna
þeirrar dýrmætu reynslu, sem ég
fékk í samstarfí við Einar og aðra
vinnufélaga þar.
Þegar ég kynntist Einari, átti
hann að baki mikið og margháttað
starf á sviði lögfræði, fyrst og
fremst dómarastarf. Sú reynsla
hans, traust þekking og ijölþættar
gáfur voru grundvöllur afíiurða-
færni hans í dómarastarfí. Á þvi
byggðist áreiðanlega sérstakur
hæfíleiki hans til að greiða úr laga-
flækjum og þar eru mér minnisstæð
tök hans á sönnun og sönnunarregl-
um. Honum voru slík viðfangsefni
oft svo fyrirhafnarlítil, að um eins
konar innsæi virtist að ræða, sem
hins vegar er ekki auðvelt að skil-
greina. Við bættist skýr framsetn-
ing og færni í meðferð íslensks
máls, eins og dómar hans bera
glöggt vitni um.
Einar Arnalds var jafnréttis- og
lýðræðissinni. Hann taldi, að lög-
fræði og lögfræðingar gætu átt og
ættu hlutverki að gegna við að rétta
hlut þeirra manna, sem eiga undir
högg að sækja í þjóðfélaginu. Hon-
um voru jafnan ofarlega í huga virð-
ing og styrkur dómstólanna, en varð
að sætta sig við, að í fyrirsvari sínu
fyrir þá, náði hann ekki alltaf þeim
árangri, sem hann sjálfur hefði kos-
ið.
Við Einar tengdumst traustum
vináttuböndum. Hann var heimakær
og naut sín best á heimili sínu.
Voru þau hjón, Einar og Laufey,
einstök heim að sækja og veittu úr
sjóði fróðleiks, kímni og hjartahlýju.
Átti ég á heimili þeirra og í sumar-
bústað við Álftavatn margar gleði-
stundir. Ég reyndi það margsinnis,
að ég átti hauk í horni þar sem
Einar var. Hann studdi mig og
greiddi götu mína á margan hátt.
Mér auðnaðist ekki að endurgjalda
það honum sjálfum, nema að litlu
leyti og þá helst með óbeinum hætti.
Á efri árum hijáði Einar erfiður
sjúkdómur, sem leiddi til þess, að
hann fékk eigi notið þeirra ára, svo
sem hann og ástvinir hans hefðu
átt skilið, en hann hafði þeim og
öðrum vinum sínum svo miklu að
miðla. Voru það hörð örlög þessum
glæsilega gáfumanni, en nú er þeirri
þraut lokið. Ég færi dætrum Einars
og fjölskyldu hans allri samúðar-
kveðjur minar og fjölskyldu minnar.
Gaukur Jörundsson.
Kveðja frá
Hæstarétti Islands
Einar Amalds var dómari að
ævistarfí. Í 20 ár var hann borgar-
dómari og yfirborgardómari í
Reykjavík og síðan í 12 ár dómari
við Hæstarétt íslands. í þessum
störfum ávann hann sér mikla virð-
ingu og traust. Við fráfall hans er
hans minnst sem farsæls og áhrifa-
mikils embættismanns, sem þjóðfé-
Iagið stendur í mikilli þakkarskuld
við.
Undirritaður átti ekki því láni að
fagna að kynnast Einari að ráði eða
starfa með honum. Allir, sem fylgst
hafa með starfi dómstóla á undan-
förnum áratugum, hljóta hins vegar
að þekkja nokkuð til starfa hans á
þeim vettvangi. Oft hef ég einnig
heyrt starfsfélaga mína, er með
Einari unnu, ræða um hann með
mikilii aðdáun. í þeirri umræðu ber
hæst frásagnir um einstaka hæfí-
leika Einars sem dómara, skarpa
dómgreind hans og hæfni til að
greina skjótt kjarna hvers máls. Þar
fóru saman annars vegar frábært
eðlislægt innsæi og raunsæi og hins
vegar víðfeðm lögfræðiþekking.
Þessa bera dómar hans líka glæsi-
legt vitni. Þeir eru allnokkrir lög-
fræðingarnir, sem hafa minnst með
þakklæti leiðsagnar Einars, er þeir
stigu fyrstu skrefin sem fulltrúar í
bæjarþinginu og hafa notið þess síð-
an, hvar sem þeir kusu sér starfs-
vettvang til framtíðar. Fyrrum
starfsfélagar hans i Hæstarétti
minnast hans og nú með mikilli hlýju
sem glöggs dómara og ákaflega
trausts vinnufélaga, sem góður andi
stafaði ætíð frá. Er víst að Hæsta-
rétti var það mikill fengur er Einar
var skipaður þar dómari á árinu
1964 og nutu sín þar vel ótvíræðir
kostir hans sem dómara, svo og sú
dýrmæta reynsla, sem hann hafði
þá afiað sér.
Þegar Einar Arnalds er í dag
kvaddur hinstu kveðju minnist
Hæstiréttur íslands hans með mik-
illi virðingu og þökk. Dætrum hans
og öllum öðrum aðstandendum eru
færðar hugheilar samúðarkveðjur.
Haraldur Henrysson.
Einar Arnalds, fyrrv. hæstarétt-
ardómari, lézt í Reykjavík 24. júlí
sl. á 87. aldursári. Með honum er
genginn mikill lagamaður og einn
af beztu dómurum þessa lands.
Kynni mín af Einari Arnalds hóf-
ust í desember 1960, er ég réðst til
hans sem dómarafulltrúi en Einar
gegndi þá embætti borgardómarans
í Reykjavik. Ég var þá nýkominn
frá framhaldsnámi í réttarfari við
Kaupmannahafnarháskólann. Það
var eins og að koma í þriðja háskól-
ann að hefja störf undir handleiðslu
Einars. Kom þar margt til. Þekking
hans í lögfræði var mikil og djúp-
stæð. Einar hafði tekið eitt hæsta
lögfræðiprófíð við Háskóla íslands
á sinni tíð og stundað framhaldsnám