Morgunblaðið - 13.05.1999, Síða 20

Ragnar Þór Valdimarsson og Brynja Baldursdóttir voru
gefín saman að lúterskum sið í Dómkirkjunni.
Nyttaya Sudsawat og Sigurður M. Grétarsson í brúð-
kaupi sihu íbúddíska musterinu íKópavogi.
Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Kristján Arason giftust
að katþólskum sið í Landakotskirkju.
Olík
trúarbrögð
Trúarbrögð hafa áhrif á viðhorf til hjóna-
bands og hér ræðir Brynja Tomer við
fulltrúa fjögurra safnaða. Þótt nokkur
munur sé greinilegur, ber þeim saman
um að hjón eiga að sýna trygglyndi og
koma fram við hvort annað af háttvísi.
Þjóðkirkjan
efðir við kirkjubrúðkaup
hér á landi hafa mótast
frá síðustu öld, þegar brú-
kaup fóru í vaxandi mæli
að verða sérstakar athafnir í kirkj-
um. Að konur sitji öðrum megin í
kirkjunni og karlar hinum megin á
til dæmis rót að rekja til fornrar
sætaskipanar í kirkjum sem nú er
horfín nema við þetta tilefni. Sum-
um fínnst raunar eðlilegt að hjón
sitji saman við brúðkaup, en sam-
kvæmt hefð sitja konur oft vinstra
megin og karlar hægra megin,“
segir sr. Sigurður Arnarson,
prestur í Grafarvogskirkju. Hann
leggur áherslu á að tilgangur
kirkjulegrar athafnar, Guðs orð og
bænin sitji í fyrirrúmi.
„Hjónavígsla er opinber játning
og opinber staðfesting á ásetningi
hjónaeína um að lifa saman í
heilögu hjónabandi. Brúðkaup hef-
ur djúpa táknræna merkingu í
kristinni trú. í Biblíunni er sátt-
mála Guðs við þjóð sína, ísrael í
gamla sáttmála, kirkjuna í þeim
nýja, líkt við brúðkaup. Brýnt er að
gæta að ýmsu varðandi hjónavígsl-
ur, hvað sé viðeigandi og hvað ekki.
Til dæmis gengur varla að láta
flytja á sjálfan brúðkaupsdaginn
lög með textum eins og „Yesterday,
all my trouble seemed so far away“
eða „Please release me, let me go“,
slík lög geta verið i veislunni en alls
ekki í kirkjunni. Eins er vert að
stilla myndatökum í hóf svo þær
trufli ekki helgi athafnarinnar.
Brúðkaup í kirkju
Brúðgumi og svaramaður hans
koma oftast til kirkju á undan öðr-
um og setjast hægra megin í kór.
Brúðgumi situr nær kirkjugest-
um. Þeir standa upp þegar gestir
koma og heilsa hverjum og einum
með því að hneigja sig. Þegar
brúður er tilbúin að ganga inn
gengur prestur fyrir altari. Því
næst er til dæmis leikinn brúðar-
mars og brúður gengur inn,
vinstra megin við svaramann sinn.
Kirkjugestir sýna henni virðingu
með því að rísa úr sætum og setj-
ast ekki fyrr en hún sest gegnt
brúðguma sínum.“ Sigurður segir
ekki óalgengt að brúðhjón gangi
saman inn kirkjugólfið, ekki síst
þegar haft er í huga, að sumir hafa
verið í sambúð um lengri eða
skemmri tíma áður en þeir gifta
sig.
Sr. Sigurður Arnarson: „Hjóna-
band er gjöf Guðs sem hjón eiga
að þakka fyrir á hverjum degi. “
Áður en hjónavígslan sjálf fer
fram er sunginn sálmur og því
næst flytur prestur ræðu frá eigin
brjósti. „Hún fjallar til dæmis um
kristilegan skilning á hjúskap
karls og konu og gott er að svara
spurningum á borð við hvað hjóna-
band sé og hvaða skyldur hjón hafí
hvort við annað. Þótt hjónaband
sé ekki sakramenti í lúterskum
sið, þá stofnar Guð hjónabandið og
því er rétt að prestur árétti
tryggð, trúfestu og ábyrgð hjóna.
Jafnframt er gott að benda á að
brúðhjón eru að veita viðtöku mik-
ilvægri gjöf, hjónabandinu, úr
hendi Guðs. Þar með eru þau
hvort öðru gjöf sem þau verða að
leitast við að varðveita og þakka
fyrir alla daga. Prestur getur
einnig lagt áherslu á trúmennsku
og heiðarleika og skírskotað til
ábyrgðar hjóna á að láta hjóna-
bandið endast. Þar er bænin mikil-
væg, bæn hjónanna hvors fyrir
öðru og heimili sínu og framtíð.
Hann minnir hjónaefnin á samfé-
lag kirkjunnar og hvetur þau til að
sækja sér samfélag í söfnuði sín-
um.“
Vígslan sjálf
Tónlist er oft flutt að lokinni
ræðu, en síðan flytur prestur
ritningarorð. Að svo búnu spyr
prestur hvort brúðhjóna fyrir sig
um ásetning þeirra um að lifa
saman í hjónabandi. Þegar þau
hafa svarað blessar prestur
hringana og réttir brúðguma
hring, sem hann dregur á fingur
brúðar sinnar og síðan réttir
hann brúðinni hring, sem hún
dregur á fíngur brúðguma. Því
næst handsala þau heit sín með
því að rétta hvort öðru hægri
hönd og blessar prestur handatak
þeirra með því að leggja hönd
sína yfír handsal þeirra. Á meðan
hefur hann yfir hjónavígslufor-
málann og lýsir yfir að sáttmáli
hjónanna gangi í gildi í nafni heil-
agrar þrenningar. Að þessu loknu
krjúpa brúðhjón og prestur biður
bænar og Faðir vor. Því næst lýs-
ir hann blessun.
Að lokinm vígslu sest brúður í
sæti sitt og brúðgumi við hlið henn-
ar. Svaramaður brúðar sest þar
sem brúðgumi sat áður. Oft er flutt
tónlist á eftir vígslunni og svo
ganga brúðhjónin saman út úr
kirkju í fylgd ástvina sinna og
gesta. Það er tákn um að þau ganga
saman út í lífið og að þeim fylgi
samfélag og samhugur viðstaddra."
Dhammanando Bhikkhu, búdda-
munkur: „Munkar gifta fólk
ekki, þeir blessa nýgift hjón.“
Búddistar
Ekki tíðkast að munkar gefí hjón
saman í búddískum sið, heldur
fulltrúi hins opinbera, en í kjölfar-
ið blessar munkur hjónin með
mikilli viðhöfn. Dhammanando
Bhikkhu, forstöðumaður Félags
búddista á Islandi, segist fylgja
þessum venjum. I félaginu eru um
350 manns, flestir Taflendingar.
„Yfírleitt er litið á vígslu hjá
sýslumanni sem skriffínsku gagn-
vart hinu opinbera, en athöfn hjá
munki sem hina eiginlegu hjóna-
vígslu," segir hann. Til þessa
hafa þrenn hjón verið blessuð í
musteri búddista á íslandi, þar af
tveir hommar, en Dhammanando
Bhikkhu segir að búddismi mæli
ekki gegn hjónabandi samkyn-
hneigðra. Hann segir jafnframt að
helgisiðir séu ólíkir eftir löndum
og hann vinni eftir þeim taflensku.
„Oft er leitað til stjömuspekinga
fyrir brúðkaup, en í Taflandi er af-
staða himintungla jafnan jákvæð-
ust fyrir brúðkaup í ágúst. Ef
fleiri en einn munkur er við at-
höfnina annast sá eldri hana. í
búddískum sið er mikil virðing
borin fyrir þeim sem eru eldri og
hafa meiri reynslu.
Heimanmundur
Heimanmundur er algengari til
sveita en í borgum og er hann ekki
greiðsla fyrir kvonfang. Til sveita
vinna allir í fjölskyldunni hörðum
höndum og þegar einn flytur að
heiman þarf að fá vinnuafl í stað-
inn. Heimanmundur er oft miðað-
ur við tveggja ára laun vinnu-
manns á sveitabæ.
„Foreldrar brúðhjóna eru í lykil-
hlutverki,“ segir Dhammanando
Bhikkhu. „í upphafi athafnar, sem
fer nær alltaf fram að morgni, bið-
ur parið foreldra sína afsökunar á
misgjörðum sínum gegnum tíðina
og biður jafnframt um leyfí til að
ganga í hjónaband. Kveikt er á
kertum og reykelsum og bænahald
hefst við altari. Munki er síðan boð-
inn matur, en hann má aldrei borða
annað en það sem honum hefur
verið gefíð. Honum eru gefnar allar
veitingamar og þegar hann hefur
lokið við að borða býður hann öll-
um viðstöddum að fá sér.
Annar hluti athafnarinnar, sem
tekur um tvær klukkustundir,
hefst á prédikun, þar sem talað er
út frá helgum búddískum texta,
Sigalovada. Þar eru leiðbeiningar
Sr. Jakob Rolland, káþólskur
prestur: „Prestar heimsækja hjón
og styðja þau í erfíðleikum. “
um hegðun og hátterni. Eiginmað-
ur á t.d. að vera háttprúður gagn-
vart konu sinni, virða hana, veita
henni vald og færa henni skraut-
muni. Eiginkona á að inna skyldur
sínar vel af hendi, vera gestrisin,
gæta þess vel sem maður hennar
kemur með á heimilið. Bæði eiga
hjónin að vera hvort öðru trú.
Brúðhjónin gefa fimm heit, sem
eru til grundvallar í búddisma: að
drepa ekkert sem lifir, taka ekki
annað en það sem þeim er gefíð,
misnota ekki kynlíf, ljúga ekki og
forðast áfengi og önnur vímuefni.
Stundum taka viðstaddir undir
þessi heit með brúðhjónunum."
Silkibönd á höfuð
Silkibönd, sem bundin hafa ver-
ið í tvo hringi, eru sett á höfuð
brúðhjónanna og segir Dhamman-
ando Bhikkhu þann sið líklega
uppruninn í hindúisma. í kjölfarið
er trúarlegur texti kyrjaður á
pali-máli í 15-20 mínútur og sitja
viðstaddir þá í bænastöðu. „Þótt
þeir skilji ekki textann trúum við
þvf að það sé til góðs að heyra
hann.“
Að svo búnu beygja viðstaddir
sig niður í virðingarskyni við munk-
inn og er þá komið að lokahluta at-
hafnarinnar. I búddískum brúð-
kaupum angar allt af sandalvið.
Reykelsi með sandalviðarilmi eru
brennd og jafnframt er blandað
eins konar smyrsl með sama ilmi.
„Fullorðin kona sem nýtur virð-
ingar innan fjölskyldunnar hefur
það hlutverk að bera smyrslið á
enni brúðhjónanna og er það talið
verða þeim til gæfu. Með smyrsl á
enni snúa brúðhjónin sér að gest-
um sínum. Fyrir framan þau er
sett skál með blessuðu vatni, sem í
hefur verið sett ilmefni úr sandal-
við. Þar kemur aftur að mikilvægi
fullorðnu konunnar, sem byrjar að
ausa vatni yfir hendur brúðhjón-
anna og óska þeim heilla. Aðrir
gestir fylgja í kjölfarið, ausa vatni
yfir hendur brúðhjóna og flytja
þeim hamingjuóskir eða þylja
möntru, sem er trúarlegur texti.
Að svo búnu hefst hin eiginlega
brúðkaupsveisla, þar sem menn
syngja, dansa og skemmta sér
fram undir næsta dag.“
Kaþólskir
Öll brúðhjón sem gefin eru saman í
katólskum sið fara á námskeið fyrir
brúðkaupið. Sr. Jakob Rolland í
20 D MORGUNBLAÐH) fimmtudagur 13. maí 1999