Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 2

Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 2
10 Lítnm vjer á hina andlegu naubþurft og framfarir eb- ur menntalíf mannsins, sjáum vjer, ab frelsi hins einstaka gagnvart mannfjekginu hefur enn þá meira og stœrra svæbi. Vjer getum ao vísu engan veginn fallizt á þeirra manna skobun, þó þeir sjeu margir og mikils metandi, sem hafa álitio, ab öll beinlínis afskipti og umönnun fyrir vísindum og sibferbi væri mannfjelaginu óvibkomandi, af því þao eptir eoli sínu ætti ao eins ab hafa afskipti af hinu sýni- lega og tímanlega, og mundi því ab eins spilla en ekki bœta, ef þab drœgi undir umsjón sína hib andlega líf mannsin3, er því og yrSi ab vera undír vibleitni livers eins sjáifs komib. Ab þessir menn hafi rangt mál ab verja, getum vjer bezt sjeb á hlutfalli því, sem vjer á hverjum tíma og hverjum stab sem er sjáum aí> er í millum mennt- unar og sibferbis og hinnar ytri velmegunar mannlegs fje- lags. þar sem menntun, vísindi og siðferbi eru mest og bezt, þar er og velmegun mannfjelagsins yfir höfub og hvers einstaks í mestum blóma, þar sem hib fyrra vantar, er og skortur á hinu síbara í jó'ínu hlutfalli. En vjerját- «m fúslega, og þab liggnr og Ijóslega í því, sem vjer höf- Um ábur sagt, ab umsjón og afskipti mannlegs fjelags af hinu vísindalega og sibferbislega Iífi mannsins eru minni og meira óbeinlínis en áhinum líkamlegu högum hans. þab, sem mannfjelagib þó á ab' gjöra og hlýtur ab gjöra í því efni, er þab, ab gefa hverjnm einnm sem bezt fœri á og mesta hvöt til, ab verba menntabur og sibferbisgóbur mabur, svo sem meb því, ab sjá um, ab nœgir og góbir skólar og menntunarstofnanir sjeu til, þar sem menn geti sem al- mennast og aubveldast náb andlegum framfórum, af hverri tegund svo sem þær eru. Á margan annan veg má og hvetja manninn til, ab leita andlegra framfara, og berhinu mannlega fjelagi ab láta sjer vera umhugab um slíkt, eins og þab líka sjálfs síns vegna verbur ab vib halda almennu sibgœbi og þekkingu á þeim efnum, sem þab sjálft bein- línis varbar. En þess ber ab gæta, ab engin beinlínis nauSung getur átt sjer stab í þessu efni frá hálfu mann- fjelagsins, eins og afskiptum þess á hinum líkamlegu hög- um hvers einstaks manns. Þó vjer tökum þab engan veginn aptur, er vjer fyr höfum sagt, ab trúarlíf mannsins sje mjög svo komib und- ir hinni sýnilegu kirkju, þá megum vjer samt ekki gleyma því, ab trúarlíf mannsins skiptir mannlegt fjelag minnst, því trúin setur manninn eptir ebli sínu beinlínis í samband og sameiningu vib gub sjáll'an, og gjtirir hann meblim þess ríkis, sem hafib er yfir hib jarbneska líf. Hin sýnilega kirkja er því og sjerstök grein mannlegs fjelags, og í henni er maburinn mest óhábur mannlegum afskiptum. En hún er þó samt sem ri&nr ein grein af mannlegu fjelagi, þvíhiín krefur eptir útvortis ebli sínu almennrar ytri skipunar, vernd- ar og tilhögunar, og henni er einstaklingurinn aptur hábur. Lítum vjer á þab, sem vjer nú höfum sagt, liggur þab næsta í angum uppi, ab frelsi hins einstaka er gefib nóg svigním í hinu mannlega fjelagi; ,j;í, vjer sjaum, ab full- komnun hans í iillum greinum er þó næst og beinlínis hans sjálfs og gubs verk. Vjer sjrium og frá nýju sjónarmibi, ab mannlegt fjelag styrkir og stybur hvervetna hinn ein- staka í köllun hans, og ab hann, eins og vjer ábur sögb- um nytur tvöfaldrar hjálpar, frá gubi og frá mannfjelaginu. En höfum vjer þá ekki íengib nyja sönnun fyrir því, ab mannfjelagiS sje stiptun gubs á jörbunni, og ekki byggt á mannlegum vilja? Sjáum vjer ekki, hve köllun mannfje- lagsins er ólík og frribrugbin ætlunarverki hvers ein- staks manns? Sjáum vjer ekki, ab hjálp sú og lib- veizla, er mannfjelagib veitir manninum, er ímynd þeirrar handleibslu, sem gub sjálfur beinlínis veitir honum á and- legan hritt? Vjer nemum stabar vib þessar spurningar, og ernm þess fullvissir, ab allir inuni svara þeim á einn veg, ekki ab eins sökum þess, ab vjer þykjumst hafa fœrt óræk- ar sönnur á mál vort, heldur sökum hins, ab vjer vitum, ab abrir eins og vjer, muni, þegar þeir ab því gæta, finna í brjósti sjer ósjálfrában vott og vitnisburb um hina si&- ferbislegu naubsyn og helgi mannlegs fjelags. þessi vitn- isburbur er fjelagsmebvitund sií, er vjer ætlum hverjum manni mebskapaba, og hver mabur ætti ab glœba sem mest hann má, ef hann vill eigi misskilja mannlegt fjelag, og fara á mis vib þau sönnu gœbi, er þab veitir honum. En þó menn nú játi, sem vjer vonum ab allir gjöri, þessum gubdómlega uppruna hinnar ytri og almennu skip- unar mannfjelagsins, mega menn á hinn bóginn láta sjer vera þab jafnhugfast, ab eins og hiín sjálf þó er jarbnesk, og ber á sjer einkenni hins tímanlega og ófullkomna, þannig á hún og í óendanlegri baráttu og stríbi vib ófullkomleg- leika tímans og mannsins, eigi síbur þess ebur þeirri, er hefur valdib í hendi í umbobi gubs, en hins eba hinna, er því eiga ab hlýba. Hib hættulegasta af þessu, og því þab, sem mest verbur ab gjalda varhuga vib, er þab, ef vald mannlegs fjelags í einu ebur öbru fer út fyrir takmörk þau, sem því eru sett gagnvart frelsi hins einstaka, eba ef hann aptur á móti trebur skipanir mannfjelagsins undir fótum. Vjer œtlum ekkert betra ráb, til a& hamla þessu, 19 Um þær mundir, er saga þessi gjörbist, var Tyrkja- soldán vanur á hverjum föstudegi um luídegi, ab ganga til einhvers hins virbulegasta miisteris, er í var Miklagarbi, til ab bibjast þar l'yrir. Aliir hinir helztu embættismenn hans fylgdu honum í skrautklæbum sínum, og vib hlibina á hon- um gengu þjónar tveir, meb fullar peningapyngjur, og út býtti solda'n sjáll'ur fjenu mebal lýbsins, eins og venja var til. TJtan um hvern gullpening og hvern silfurpening, sem í pyngjnm þessum voru, var vafib brjefi; en auk þessara peninga voru og í pyngjunum nokkub af smáiim glerbrot- um, og var brjefi vafib utan um hvert þeirra, eins og pen- ingana; en sá var munurinn, aí) á brjefin, sem utan um var glerbrotin, voru ritub ýms spakmæli, og haíbi soldán sjálf- ur ritab þau meb eigin hendi. Spakmæli þessi voru ab ollum jafnabi einhver lofsyrbi um fátœktina, eba þá lastyroi um aubmennina. þab er svo sem aubvítab, ab hinum mikla mannfjölda, er fylgdi á eptir soldáni, þótti meira koma til silfursins og gullsins, en glerbrotanna og spakmælanna. Einhverju sinni bar svo til, eptir ab Mohamed var orb- inn alls laus, ab hann gekk dag nokkurn í ilokk hinna 20 tötrum búnu manna, sem eltu soldán og föruneyti hans. Meb mesta hugarkvíba hafbi hann augun ávallt föst á sol- dáni. Soldan stakk hendinni nibur í pyngjurnar, og stráöí því út, er í þeim var; greip þá Mohamed eitt af hinum samanvöfbu brjeftim. En eigi verbur því meb orbum lýst, hve harmþrunginn hann varb, þegar hann sá, ab hann hafbi fengib kringlótt glerbrot í stab gulls. Hann ætlabi ab fleygja glerbrotinu þegar frá sjer á strætib, enrjettíþví varb hon- um litib á brjefib, og sá, ab þar voru orb nokkur á ritin. Hann las orb þessi, og voru þau: „Eyrir kœnsku og hvat- leik kemst margur tilvegs og virbingar". þab var eintóm tilviljun, ab spakmæli þetta var ólíkt þeim, er soldán var optast vanur ab rita á brjefin, er vafin voru utan um gjafa- glerin. Mohamed hugsabi lengi um spakmæli þetta; geymdi því næst glerib og brjefib vandlega, og gekk burtu hvatlega; hafbi hann þá þcgar rábib til fasta meb sjer, hvab hann skyldi til bragbs taka. Þess verbur ab geta, ab í Miklagarbi eru kaupmenn þeir, er lifa á því, aS leigja öbrum alls konar klæbnab, hverju nafni sem nefnist, hvort heldur er tignarklæbi

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.