Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 3

Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 3
 11 en Ijósa og skýlausa hngmynd um ætlunarverk hvers fyrir sig, og um þab, hvernig mannfjelagibog hinn einstaki styb- ur og eflir hvort annab á víxl, ef allt fer ab sköpum og í rjettu lagi, ein3 og þab líka drepur og eybir hvort öbru, ef öbruvísi er. Vjer þykjumst nú hafn, eins og föng voru á og nœgja virbist ab þessu sinni, drepib á þetta hvort- tveggja, en bœtum því ab eins vib, ab hver sá, sem ekki hefur gefib gaum ab þessu sambandi og hlutfalli millum mannfjelagsins og hvers einstaks nianns, sem í því er, œtti ab virba þab fyrir sjer nákvæmlega, og mun hann þá finna hjá sjer nýja hvöt til, ab dást ab hinni viturlegu og fögru skipun forsjónarinnar á mannlegu lífi, og honum mundi þá ekki eins eptir sem ábur hætta vib, annabhvort ab misbjóba helgi mannlegs fjelags meb sjálfræbi sínu, sem hann í fá- vizku sinni ætiar ab sje sannarlegt frelsi, ellegar þá ab drepa niíur frelsi liins einstaka undir því yfirskyni, ab vel- ferb mannfjelagsins heimti ao svo sje. þetta eru tvær jafnhættulegar og jafnalmennar viilur, sem draga allan lífs- krapt úr mannlegu lífi og framlorum þess, og tvístra og drepa þau öfl og krapta, seni eiga ab vinna ab hinu sama, fullkomnun allra einstakra og ímynd gubsríkis á jörbunni, en þó hvort á sínu svæ&i og á sinn hátt. Gleymum þv'í aldrei, ab gub hefur sett frelsi hins einstaka takmörk meb mannlegu fjelagi, og því aptur sínar skorbur, svo aö hvorugt þarf eba má koma í bága vib annab, heldur þvert á móti, getur og á ab stybja og styrkja hvort annab, og hver sá, sem vísvirandi ebur óviljandi fylgir öbru veru- lega fram, hann er (meö eba mót vilja sínuin) sannkallab- ur eiturormur í mannlegu lífi. Vjer höfum hingab ab virt fyrir oss hib mannlega fje- lag yfir höfub, undirrót þess, ebli og ákvörbun og samband þab, er hinn einstaki stendur f vib þab. Vjer höfum hugs- ab oss mannfjelagib, eins og líka aubrábib er af því, er vjer höfum um þab sagt, á því stigi (ebur tröppu), þar sem œbsta stjórnarvald, er stýrir og ræbur öllum málefnum mannlegs fjelags, er þegar myndab, og höfum því eigi skobab mannfjelagib í œsku sinni og uppvexti, ef svo mætti ab arbi kveba. þess þarf því vart ab geta, ab vjer eigi höfnm haft fyrir oss sjerhvert sma'-fjelag millum fleiri manna, sem geta verib margs konar og gjörb í ýmsum tilgangi, heldur ab eins slík stœrri mannfjelög, er vjer köllum þjóbfjelög. þab kynni nú ab virbast, sem þab lægi beinast vib, eptir ölln því, sem nú er sagt, ab allt mannkynib væri ætl- ab til, ab verba eitt þjóbfjelag. Margir eru og þeir, sem álíta, ab þetta muni meb tímanum og um síbir svo fara. En þó vjer hvorki viljum neita hinu háleita og stórkost- Iega í þessari hugsun, nje heldur því, sem hulib kann ab vera í forsjónarinnar vísdómsfulla rábi, þá er þó hitt víst, ab saga mannkynsins, cnn sem komib er, ber þessa engin óræk merki, ab slíktalheimsþjóbfjelag, eba rjettara alheims- ríki, muni nokkurn tíma eiga ab myndast. Hitt ber mannkynssagan aptur á inóti vitni um, ab mannkynib greinir sig í mörg stœrri og smíerri þjóbfjelög, er standa jafnfœtis og á borbi hvert vib annab, þótt nokkur tröppustig megi sjá í þessu efni. En spyrji nú einhver, hví vjer, sem ætlubum oss ab tala um ebli og ætlunarverk pjóöfjelagsins, þá eigi höfum talab um mannljelagib, eins og þab hafi komib fram og komi fram enn þann dag í dag í einstökum þjóbfjelögum, þá svörum vjer þeim hinum sama því, ab þab sem vjer höfum ábur sagt, á heima hjá og er sameiginlegt öll- um þjóbfjelögum, og því tókum vjer þab fyrst fram, aí) vjer ætlum, ab sá muni Iæra fljótar og betur ab þekkja ebli og ákvörbun hverrar einstakrar þjóbar, er eigi bindur hngann fyrst og fremst vib hib sjerstaklega hjá henni, held- ur hib almenna, sem vjer sjáum hjá öllum þjóbum. Ein3 og vjer gettim ekki þekkt ebli einstaks manns rjettilega, nema því ab eins, ab vjer höfum gjört oss grein fyrir mannlegu ebli yfir höfub, eba því sem hann hefur sam- eiginlegt meb öllum mönnum, þannig getum vjer eigi feng- ib sanna þekkingu á einstakri þjób, án þess ab skilja hib almenna þjóbarebli. En vjer höfum þá og í raun rjettri talab um hvert þjóbfjelag, ab því leyti sem vjer höfum talab um þau öll. A líkan hátt höfum vjer einnig rœtt um samband hin3 einstaka vib hvert þjóbfjelag sem er. Nú er þá enn þá eptir, ab benda á hib sjerstaklega vib hverja þjób, ebur hin sjerstaklegu þjóbareinkenni, eba hvab þab er, sem kvíslar mannkynib í ýmsar þjóbir. Hib fyrsta af þessu teljum vjer hin andlegu þjóbar- einkenni, svo sem einstaklega skobun á mannlífinu og skip- un þess, einstaklegt gáfnalag, einstaklega sibi og einstak- legt tungumál, og annab, er stendur í sambandi vib þetta og er því samfara. Vjer látum oss þab hjer engu skipta, hvort þessi einkenni eru öndverbleg og hafa rót sína í blóbtengdum eba tíminn hefur myndab þau á annan hátt. því næst nefnum vjer hina einkennilegu bústabi þjóbarinn- ar, ebur frábrugbib land, er aptur hefur í för meb sjer ó- líkt loptslag, einkennilega atvinnuvegi og annab fleira. þetta tvennt, sem forsjónin hefur viturlega hagab hvert eptir öbru, abskilur mannkynib í ýrnsar þjóbir, en þetta tvennt 21 stjórnarherranna, sem öll eru gimsteinum sett, eba hin- ar vibhafnarlausu munkakápur. þess kyns sölubúbir virb- ast einungis stofnabar í þeim tilgangi, ab þeir menn, sem snögglega koinast til metorba, eins og opt á sjer stab í Tyrkjalöndum, geti í snatri búizt þeim klæbum, er stöbu þeirra sœma. En kaupmenn þessir leigja eigi ab eins alls konar fatnab, heldur líka hesta, þjónustumenn, höfubverbi og hjú, og allt sem nöfnum tjáir ab nefna, og stórmenni þurfa á ab halda, og leigja þeir þetta gegn borgun ab vikna- tali eba mánabatali. Mohamed gekk þegar til eins af kaup- mönnum þessum. Mohamed var fyrirmannlegur ásýndum, og baub af sjer góban þokka; tókst honum og ab fá kaup- mannmn til, ab leigjasjerklæbi, er sœmdu tyrkneskum jarli, fallegan hest og skrautbtína þjónustusveina. Ab einni stundu libinni var farandmabur þessi orbinn ab stórembættismanni; fannst öllum niikib um hann; því ab hann var mabur fríb- ur sýnum, og írjálslegur í vlimofl. Allan þennan útbúnab átti Mohamed ab borga innan skamms tíma; hann hafbi reyndar ekkert fjo, en hann var hugvitsmabur. þegar hann hafbi búizt, sem hann vildi, 22 hjelt hann meb nokkrum förunautum sínum til húss bróbur síns. þegar hann var þar kominn, sendi hann einn manna sinna inn, til ab segja Mourad, ab bróbir hans vildi hafa talafhonum. Mourad ætlabi ab svara einhverju í styttingi, en honum varb í sama bili litib út um gluggann, og sá þá Móhamed og föruneyti hans. Honum. brá næsta mjög í brún; því allt lýsti því, ab þar væri kominn einhver stór- höfbingi. þab var sitt hvab, Mohamed, sem allur glóabi í gimsteinum, og farandmaburinn Mohamed. Mourad skund- abi þá til dyra, sem fljótast hann mátti. Mohamed steig eigi af hesti sínum, en kvaddi bróbur sinnog mælti: „Mou- rad, soldáninn, drottnari vor, hefur gjört mig ab jarli sín- um í Damashus. Jeg þarf allmikils fjár, til ab geta komio mjer fyrir, eins og tign minni sœmir, er jeg kem til jarls- dœmis míns. Hafbu fje þetta til taks á morgun. Jeg greibi þjer þab aptur, eins og sœmir bróbur og jarli". „Drottinn lengi lífdaga soldánsins, herra vors, og auki veg hans og vircing", mælti Mourad. „þú ert til þess borinn, Mohamed, ab koma ætt vorri til vegs og metorba. Upp frá þessum tíma eru eigur mínar þjer heimilar; tak

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.