Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 1

Íslendingur - 20.04.1860, Blaðsíða 1
1 20. apríl. M Framliald sjá 1. bi., bis. 3. Vjer höfum leitt rök ab því, aí) liver einstakur væri fyrir velgengnissakir sjálfs sín, og því samkvæmt ebli sínu, andlegu og líkamlegu, bundinn og hábur mannlegu fjelagi. Vjer bentum og á, ab þab væri nianninum og mönnunum œbra sibferbislegt vald, er myndabi þab, srjórnaci því, og hjeldi vib lýbi. Vjer búumst vib, ab allmörgum kunni ab detta sú mótbára í hug, ab þetta geti ekki komiö heim og saman. Vjer gjörum ráb fyrir, ab margur ffiUUÍ spyrja, hvernig á því geti stabib, ab maburinn, sem þó er gœddur frelsi og frjálsræbi, sem á ab aukast og vaxa, eptir því sem hann verbur fullkomnari og iœrist nær ákvörbun sinni, hvernig á því geti stabib, ab hann sje naubbeygbur til, ab gefa slg fanginn undir annarlegt vald, svo hann geti náb fullkomn- un sinni. Selur maburinn þannig ekki frelsi sitt fyrir full- komnun þá, sem þó átti ab auka þab og þroska ,a, ,a n- vel ab vera óumflýjanlegt skilyrbi fyrir því? Væn þetta svo, værum vjer í mótsögn vib sjálfa oss. En þab er eng- a„ veginn svo, þegar rjett er ab gáo. Gleymi menn þv, ekki, semvjerogábnrgátumum, ab vald mannfjelagsms yfir hinum einstaka er frá gubi, og ab drottnun mannfjelags.ns því er í umbobi hans, þá hverfur öll mótsögn og allur eh. ELns 0g frelsi mannsius ekki skerbist, heldur dafnar og þroskast vib þab vald, sem gub beinlínis á andlegan og innvortis hátt, stjórnar manninum meb, þannig þverrar það og eigi, heldur þróast vib þab vald, sem hann óbe.n ,n,3 á sýnilegan og ntvortie hátt skipar yfir hann í mannlegu fjelagi. Vjer ættum eigi ab þurfa annab en benda monn- ftm á frœbi þau, sem hverjum af oss eiga ab vera inn- rœtt, ábur en vjer, eins og menn aft orbi kveba, komum ut í veröldina. En meb því ab oss þykir þó all-hklegt, að mönnum muni svo virbast, sem þau eigi mjög svo lítib Skylt vio skipun og stjórn' hins sýnilega mannijelags, þá viljun, vjer ekki láta hjer stabar nema, heldnr virba þab, sem vjer höfum Mgt, nokkub gjör fyrir oss. þess ber þá ab gæta, ab þao er slík ytri eoa utvortis 17 Jarlinn í Damaskusborg. (Siu'iiTb úr Riises Arcbiv). þaí er ekkert þab Iand í öllum hein.i, þar sem menn af lá<n,m stigum haf, eins snögglega komizt til mestu met- „rba V orbib vellaubugir, svo ab eins aubsynt sje, og , Tyrkjavddi. Sibir Tyrkja og allir hættir stybja og ffijdg aft þessum snó'ggu aubnuskiptum; enda hafa allflestir jarl- ar þar verib af lagum stigum; hafa þeir sumir veno menn hugvitssamir,erfyrir öndverbu áttu lítib undir sjer, og sum- ir hverjir hafa þeir verib leysingjar. En þó er, ef til vill, ekkert dœmi í sögu Tyrkja um þess konar snögga breytingu á höffum manna eins markvert, eins og þab, hvernig Mo- 1 atned ?a^a ^ Admes komst til valdanna; hann var 25 ár iarl í Da'ms^cus ^ síonstu öld. Svo er írá sagt, ab í Miklagaroi var kaupmabur einn aubu^ur- hann átti tvo sonu; hjet annar þeirra Mohamed, en hinn Mourad. Þegar þeir brœbur voru orbnir full- þroska, andabist fabir þeirra, og tóku þeir arf allan eptir hann, og var þab allmikib ije. Mourad hjelt á fram verzlun skipun, stjórn og tilhögun á almenningslífinu, eba á lífi mannanna eins og heild, er beri vott og vitni um, ab skyn- semi, sibgœbi og lifandi trú ríki mebal mannanna ein3 og einingu, sem er beinlínis mark og mib mannlegs fjelag3. Ef vjer berum saman vib þetta ákvörbun hins einstaka, seni ábur er getib, þá mun oss fljótt aubib ab finna, ab skap- arinn hefur afmarkab hverjum einstiiknm á einn veg, og mannfjelaginu á annan veg, sitt svæbi og sinn verkahring hvoru, en þó þannig, ab hvort stybur og styrkir annab, svo ab hvorugt má án annars vera. Vjer sögbum ábnr, ab einstaklingurinn gæti því að eins uppfyllt hinar líkamlegu naubsynjar sínar, ab hann nyti abstobar annara, sem meb honum lifa og á undan hon- um hafa lifab. þessa abstob veitir mannljelagib honum meb því, ab gefa slík lög og reglur um helgi hvers einstaka manns sjálfs, um eignir hans og ibnir, er gjöri honum sem hœgast og óhultast, ab öblast 1,'fsnaubsynjar sínar, og bægja því öllu frá sjer, er valdib getur honum tjóni og högum hans. Mannfjelagib ber og á margan annan hátt Umhyggju og umönnun fyrir hinni almennu velgengni og velmegun, sem kemur aptur, eba þó getur komib, hinum einstaka ab libi. En þó mannfjelagib gjöri þab, sem nú var sagt, er þab þó á hinn bóginn komib undir hverjum einstökum, a& hve miklu leyti hann vill fœra sjer abstob þess í nyt. Mannfjelagib á ekki og getur ekki sjeb um, ab hver og einn sje t. a. m. aubugur ab fje, eba þá ekki snaubur. þab á ab eins ab gefa honum meb hinum almennu lögum og tilhöguniim sínum svo mikib l'œri á því, sem unnt er, en bera ab eins beinlínis umhyggju l'yrir hinni almennu vel- megun. Vjer sjáum þannig, ab maburinn hefur í þessu efni mikib rábrúm; og öbru máli gegnir þab, ab helgi mannsins býbur, ab hann aldrei má vera hjálparlaus ogal- veg skorta viburværi og vibhald iíl'sins, þó hann sjálfur eigi hirbi um þab, eins og mannfjelagib á hinn bóginn verbur ab skerast í leikinn og taka fram fyrir hendurnar á hon- um, þegar hann stórkostlega og augsýnilega drepur nibur almenna velgengni meb atferli sínu. 18 þeirri, er fabir hans hafbi rekib, og grœddist honum á skömmum tíma stórfje. En Mohamed varbi arfi sínum til skemmtana og munabar; hann gekk í flokk ungra manna, er voru munabargjarnir eins og hann, og hafbi í frammi alls konar heimsku, og gætti einskis hófs í munaMífi sínu, og eyddi þannig á fáum árum öllum föburarfi sínum; en er svo var komib hag hans, yfirgáfu hann allir ijelagar hans, einn á fœtur öbrum. Bróbir hans Mourad kvabst eigi held- ur vilja sjá hann, og lagbi ríkt bann á vib hann, ab koma fyrir augu sín; því ab hann hefbi einatt varab hann vib ó- farnabi sínum. Vib þessar abfarir varb Mohamed í fyrst- unni hissa, og brá næsta kynlega vib, er hann skyldi sæta slíkri mebferb; en hann var mabur hugrakkur og einbeitt- ur, og ljet þetta þv, eigi á sjer festa; hann hressti upp hugann, og einsetti sjer, ab bera ógæfu sína karlmannlega. Hann sá engin úrræbi önnur, til ab forba sjer hungurdauba, en ab beibast ölmusu vib musterin. Hanu tók þá til þessa neybarúrræbis, og lifbi á því nm hríb; vonabist hann þess, ab hann þó mundi meb einhverju móti leysast ,'ir nauíum þeim, er hann var í staddur, og þessi von hans rœttist líka.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/86

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.