Alþýðublaðið - 06.02.1960, Side 4

iWWWW%WWW%WW»WW<>WWWWWWWWWWWWWWWW8íWfeW%W%WWWWW%fe»WW&'m*WWWWWWW/Ú RWWWWWtWWWtWWtWWmW^MHi^WWWWWWHHtWtHHm^W
fiWWMMMMWWWMWWWWWWWVWWWMW »VVtHiWWmiWtWVWt'VMWWWrt\WWVWHWW.,,,»VtWWWWWWWMtiMl'iÆaWí.1iWjtVAtH\WW
RÍKISSTJÓRNIN telur það
ekki ál tamál. a3 nauðsyn-
legt sé að afnema bóta- og
gjaldakerfið og leiðrétta
gengisskráninguna að fullu.
Hitt er ríkisstjórninni vel
ljóst, að þetta verður ekki
gert nema með víðtækum
breytingum í öllu efnahags-
lífinu. Þessar breytingar eru
erfiðar í framkvæmd, vegna
þess hve víðtækar þær eru,
og hversu mjög þær snerta
hagsmuni allra stétta þjóð-
félagsins. Engin ríkisstjórn
myndi gera t llögur um slík-
ar bteytingar að óþörfu. Það
er vegna þess, að ríkisstjórn-
in er sannfærð um, að þjóð-
arvoði sé fyrir dyrum, ef slík
ar ráðstafanir séu ekki gerð-
ar, að hún gerir nú tillögur
um víðtækari ráðstafanir í
efnahagsmálum en gerðar
hafa verið hér á landi síð-
asta áratuginn að minnsta
kosti. Hér á eftir mun verða
gerð grein fyrír þessum til-
lögum í aðalatriðum.
NÝJA GENGIÐ.
Lagt er til, að hið nýja
gengi verði jafngildi kr. 38.-
00 á Bandaríkjadollar. Þetta
gengi er við það miðað, að
stærsta grein útflutnings-
framleiðslunnar, þorskveið-
ar bátanna, beri það sama
úr býtum og þær gera með
þeim útflutningsbótum, er
nú gilda, að öllum sérbótum
meðtöldum. Þessar bætur
eru nú 94.5% af útflutnings-
verðmæti bátafiskjar. Þess-
ar bætur svara til gengis,
sem væri tæpar 32 kr. á
Bandaríkjadollar. Þetta
gengi myndi þó ekki nægja
til að veita bátaútveginum
þá afkomu, sem hann nú hef
ur, vegna þess að útvegur-
inn kaupir erlendar rekstr-
arvörur sínar og framleiðslu
tæki með aðeins 55% yfir-
færslugjaldi, þ.e.a.s. á gengi,
sem svarar t.l rúmlega 25 kr.
á Bandaríkjadollar. Eftir að
hin nýja gengisskráning hef-
ur gengið í gildi, verður út-
vegurinn hins vegar að flytja
þessar vörur inn á sama
gengi og hann fær fyrir út-
flutninginn. Þegar tekið er
tillit til þessa, og ennfremUr
gert ráð fyrir, að bátaútveg-
inum verði hætt það verð-
fall, sem orðið hefur á síð-
asta ári á fiskimjöli, verður
niðurstaðan sú, að hið nýja
gengi þurfi að Vera kr. 38.00
á Bandaríkjadollar. Miðað
við það meðalgengi, sem nú
er á Bandaríkjadollar í út-
flutningi, kr. 30,36, er hér
um að ræða lækkun á gengi
krónunnar um 20%, en mið-
að við hið almenna gengi,
sem nú er á Bandaríkjadoll-
ar í innflutningi, kr. 25,30,
lækkun um 34%.
AFKOMA TOGAK-
ANNA,
Togarar hafa undanfarinn
reytingin fyrir út
áratug yfirleitt fengið mun
lægri bætur en bátar, enda
hafa flestir þeirra verið rekn
ir með tapi. Á þessu var gerð
mikil leiðrétting með útflutn
ingssjóðslögunum vorið
1958. Af þessum sökum og
eins vegna góðra aflabragða,
varð afkoma togaraflotans
öll önnur það ár en hún hafði
veiið áður, Á árinu 1959 hef-
ur aftur sótt í fyrra horf með
afkomu togaranna. Kemur
þar hvorttveggja til, að bæt-
ur togaranna hafa ekki verið
hækkaðar að heitið geti síð-
an 1958 þrátt fyrir aukinn
tilkostnað, og að aflabrögð
hafa orðið rýrari en árið
1958. Hin lélegu aflabrögð
leiða aítur á móti af út-
færslu landhelginnar, sem
hefur iitilokað togarana frá
mörgum beztu heimamiðun-
um, og minnkun afla á fjar-
lægum miðum. Minni afli
hefur ekki aðeins valdið lak-
ari afkomu togaranna held-
ur einnig leitt til þess, að
tekjur togarasjómanna hafa
lækkað og orðið tiltölulega
óhagstæðar, einkum miðað
við tekjur bátasjómanna.
Ríkisstjórnin telur, að hin
nýja gengisskráning muni
skapa möguleika á því að
færa kjör togarasjómanna til
samræmis við kjör bátasjó-
manna, og jafnframt grund-
völl fyrir hallalausum reksri
togaranna.
SILD OG HVALUR.
Síldarútvegurinn hefur
fengið lægri bætur en nokk-
ur önnur grein útflutnings-
ins. Léngst af hafa bæturn-
ar verið mlklu lægri en ann-
arra greina, og það enda þótt
þessi grein sé sérstaklega háð
sveiflum 1 aflabrögðum. Með
útflutningsjóðslögunum frá
1958 og hækkun bóta á síld-
arafurðum sumarið 1959, var
þó mjög dregið úr þessum
mismun. Nú er ætlunin að
munurinn hverfi að fullu,
enda hafa alvarlegar horfur
skapazt varðandi sölu á af-
urðum þessarar atvinnugrein
ar.
Að því er saltsíldina snert-
ir, er það fyrirsjáanlegt, að
markaðir hennar í Sovétríkj
unum, Pólland, og e.t.v. einn
ig í Austur-Þýzkalandi muni
dragast saman á þessu ári,
og er sennilegt, að sá sam-
dráttur verði meir en stund-
arfyrirbrigði. Verður þá ó-
hjákvæmilegt að auka sölu
saltsíldar til Vestur-Evrópu
og Ameríku, þar sem mark-
aðir éru fyrír hendi, en verð
lægra en í Austur-Evrópu.
Hið nýja gengi mun gera
þetta kleift. Að því er snert-
ir bræðslusíldarafurð'r og
hvalafurðir, hefur orðið mik-
ið vérðfall á mjöli á árinu
1959, og lýsisverð er einnig
lágt. Vegur þetta á móti
þeim áhrifum, sem breyting
gengisskráningarinnar ann-
ars myndi hafa haft á af-
komu þessarar framleiðslu.
VARNARLIÐIÐ.
Það fyr.'rkomulag, sem tek
ið var upp með lögunum um
útflutningssjóð frá 195ö, að
kaupa gjaldeyri af varnarlið-
inu á 16 kr. og selja hann
aftur á 25 kr. og þaðan af
hærra verði, gat ekki staðið
nema stutta hríð, þar sem
það var ekki í samræmi við
reglur Alþjóðagjaldeyris-
sjóðsins, sem ísland hefur
verið aðili að, frá því hann
var stofnaður árið 1944. Á
þessu hlýtur því að verða
breyting um leið og efna-
hagsmálum þjóðarinnar er
komið í eðlilegt horf. Á hinn
bóginn telur ríkisstjórnin
sanngjarnt, að Bandaríkja-
stjórn fyrir sitt leyti stuðli
að því að draga nokkuð úr
þeim erfiðleikum, sem þéssi
breyting hefur á greiðslu-
viðskipti þjóðarinnar. Um
þetta atriði hafa undanfarið
átt sér stað viðræður á milli
fulltrúa frá ríkisstjórnum
beggja landa, og telur ríkis-
■stjórnin, að viðunandi lausn
þess máls muni fást, þannig
að komið verði í veg fyrir þá
byrjunarörðugleika, sem
lækkun gjaldeyristekna frá
varnarliðinu mundi ella hafa
í för með sér.
AFNÁM
BÓT AKERFISINS.
Lagt er til, að greiðslur
útflutningsbóta og íivers
konar sérbóta séu afnumdar
og að útflutningssjóður
hætti störfum. Tekjur sjóðs-
ins falla niður við gildistöku
laganna.
Það léiðir af sjálfu bóta-
kerfinu, að nokkur tími
hlýtur að líða frá því að
gjaldeyri hefur verið skilað
fyrir útfluttar Vörur, þar til
greiðsla bóta getur farið
fram úr útflutningssjóði.
Það tekur tíma að afla þeirra
gagna, sem nauðsynleg eru
til þess að greiðslan geti far-
ið fram. Þar við bætist, að
útflutningssjóður hefur ekki
alltaf haft reiðufé til að inha
greiðslur af höndum, og sú
venja hefur skapazt, enda
beinlínis samið um það við
útvegsmenn, að greiðslur
þyrftu ekki að fara fram
fyrr en nokkrum tíma eftir
að staðfest bótakrafa hefur
verið lögð fram. Með vax-
andl bótagreiðslum sjóðsins
hafa slíkar ógreiddar kröfur
vegna útflutnings, sem gjald
eyri hefur þegar verið skil-
að fyrir, sífellt farið vax-
andi. Ekki er hægt að segja
um það með vissu, hversu
miklar þessar skuldbinding-
ar eru á hverjum tíma. Sam-
kvæmt áætlun sjóðstjórnar-
innar námu þær um 270
milljónum króna í árslok
1959, og er varla hægt að
gera ráð fyrir, að þær verði
lægri þann dag, sem lögln
taka gildi.
Þessar skuldbindingar
þarf að greiða eins fljótt og
auðið er, og er það mikið
hagsmunamál útflytjenda og
útvegsmanna, að svo verði
gert. Hins vegar á útflutn-
ingssjóður ekkert fé til að
standa undir þessum greiðsl
um, og er hér því um mikið
fjárhagslegt vandamál að
ræða. Ríklsstjórnin leggur
til, að fjár verði aflað til
þessara greiðslna á þann
hátt, sem hér greinir.
f fyrsta lagi verði hið
nýía gengi ekki látið gilda
fyrir þær útflutningsafurðir,
sem framleiddar voru fyrir
16. febr. 1960. Á þessar vör-
ur verð. greiddar bætur
samkvæmt þeim reglum,
sem í gildi voru, þegar af-
urðirnar voru framleiddar.
Þetta er í samræmi við þsér
venjur, sem fylgt hefur ver-
ið, þegar bætur hafa verið
hækkaðar á undanförnum
árum og keraur í veg fyrir,
.að gengishagnaður sá, sem
Verður á birgðum útflutn-
ingsVöru, fal-li einstökum
útflytjendum í skaut. Aætl-
að er, að mismunur bóta-
greiðslna og hins nýja
gengis á þeim útflutnings-
birgðum, sem til verða í land
inu hinn 15. febrúár, muni
nema um 150 m. kr., og er
gert ráð fyrir, að þessi upp-
hæð gangi upp í þær skuld-
bindingar útflutningssjóðs,
sem að frarnan greinir.
Þessi upphæð mua þó ekki
duga til að greiða skuld-
bindingar sjóðsins. Er óhjá-
kvæmilegt að afla meira
fiár í þessu skyni, og er það
tillaga ríkisstjórnarinnar, að
það verði gert með því að
Íeggja 5% skatt á allan út-
flutning. Er gert ráð fyrir,
að þessi skattur gefi af sér
tim 120 millj. kr. á árinu
1960, og að hann verði úr
gildi felldur þegar eftir að
skuldbindingar útflutnings-
sjóðs hafa verið að fullu
greiddar, nenia bví aðeins,
að aðstæður hafi breytzt
mjög verulega frá því sem
nú er.
Hér að framan var það
tekið fram, að hið nýja gengi
væri við það miðað, að hag-
ur báta á þorskveiðum væri
sá sami og hafm er samkv.
núgildandi bótum. Ríkis-
stjórnin telur eig; að síður,
að útflutningsatvinnuvegun-
um öllum sé það kleift að
greiða 5 % útflutningsskatt
um eins til tveggja ára skeið,
svo framarlega sem afla-
brögð verði sæmileg. Ástæð-
an fyrir þessu er í fyrsta lagi
sú, að útflutningsatvinnuveg
irnir munu um nokkurt
skeið eft.'r að hið nýja gengi
tekur gildi, búa að rekstrar-
vörum, sem keyptar voru á
gamla genginu. Þýðingar-
meira er þó hitt, að útreikn-
ingarnir um afkomu bátaút-
vegsins á hinu nýja gengi
eru við það miðaðir, að hægt
sé að fyrna framleiðslutæki,
sem keypt eru á hinu nýja
gengi. Þegar frá líður er
þetta að sjálfsögðu skilyrði
fyrir því, að hægt sé að reka
útflutningsatvinnuvegina.
Fyrst í stað, meðan flest
framleiðslutæki, sem eru i
notkun, hafa verið keypt á
gamla genginu, er þetta þó
óþarfi. Þá myndast nokkur
fjárhagslegur ágóði, er get-
ur gengið upp í útflutnings-
skattinn. Hitt vill ríkis-
stjórnin aftur á móti taka
fram, að hún telur, að út-
flutningsatvinnuvegirnir, 'áð
öðrum aðstæðum óbreyttum,
þurfi á hinu nýja gengi að
halda óskertu eftir eitt eða
tvö ár. Afnám útflutnings-
skattsins mun því ekki
skapa grundvöll fyrir launa-
hækkunum nema því aðeins,
að aðrar brevthgár hafi á
sama tíma orðið útflutnings-
atvinnuvegunum í hag.
4 6. febr. 1960 — Aiþýðublaðið