Heimskringla - 26.08.1915, Blaðsíða 4

Heimskringla - 26.08.1915, Blaðsíða 4
BLS. 4. HKIMSKEINGLA. WINNIPEG, 26. ÁGÚST 1915. HEIMSKEINGLA. (StofnnS 1SS0) Kemur út á hverjum flmtudegl. írtgefendur og eigendur: THB VIKIXG PRKSS, LTD. VertS blatSsins I Canada og Bandaríkjunum $2.00 um áritS (fyrirfram borgaS). Sent til íslands $2.00 (fyrirfram borgaS). Allar borganir sendist rátSsmanni blatSsins. Póst eJSa banka ávís- anir stýlist til The Viking Press, Ltd. M. J. SKAPTASON, Ritstjóri H. B. SKAPTASON, RáCsmatSur. Skrifstofa: 72» SIIKRBROOKK STBBET, WIN.MI'Efi. P. O. Boi 3171 Talxíml Garry 4110 Skrásetning á Bretlandi Hinn 15 ágúst var dagurinn, þegar allir skyldu og voru skrásettir á Bretlandi eða hinu sameinaða Breta- veldi í Evrópu. Hver einasti maður írá fimmtíu til sextiu og fimm ára, varð að skrifa nafn sitt, stöðu eða alvinnu og heimili, og geta þess til hvers hann vaeri færastur að vinna citthvað gagnlegt fyrir ríkið. Þetta kom sem fellibylur yfir landið. Mörgum manninum fór að vcrða órótt, sem heima hafði setið, og þraufað af sér að bjóðast fram í slríðið; en látið aðra berjast fyrir sig. Og sagt er að Irar sumir hafi farið að hraða sér heim til írlands, út í hinar afskektari bygðir, þar sem þeir gœtu falið sig; því að öll- um er það ljóst, að þetta er fyrsta sporið til almennrar herskyklu, og þegar stjórnin er búin að fá skýrsl- pr þessar í hendur, þá getur hún á einum degi samþykt herskylduna. Vm þetta hefir undanfarið verið inikið talað á Englandi, og mikill meirihluti manna hefir heimtað al- inenna herskyklu. Mönnum svifiur það og ógnar, að fjöldi ungra manna n bezta aldri skuli lieima sitja og ckkert vilja af niörkum leggja til að vernda ríkið og sjálfa sig og eigur sínarj en beztu og drenglunduð- ustu mennirnir fara og leggja lífið í sölurnar fyrir vestelmenni og drusl- ur þessar. ()g víst er um það, að it'argur sá situr heima, sem færari cr heilsu og aldurs vegna', en sumir, sem fara. En þessir garmar sjá ekki heiður sinn og skyldu. Það er enginn efi á því, að þetta er fyrsta sporið. Ilcrskyldan getur skollið á, hvaða dag sem er. Lloyd George var lengi á móti þessu eða tregur til að taka til þeirra ráða. En nú er hann snúinn, og hann og Asquith eru mennirnir, sem ráða öllu i Bretaveldi nú. ir sem flesta nýja menn, að koma nt' fram til að hjálpa til að reka þá þangað: það eru einu úrsltin, sem nú eru hugsanleg á striði þessu. Eitt af því, sem Islendingar hafa stært sig af er það, að þeir séu af blóði víkinganna. Þeim svellur hug- ur i hjarta, er þeir hugsa til þeirra 0£ allra hrevstiverkanna; blóðið ólgar i æðum þeirra; limaburður- inn verður svo hvatlegur og þeir ganga með höfuð á hnakka aftur. Vér erum ekkert að setja út á þetta. En — nú kemur að því, að manninn skal reyna og hreystina og hug- prýðina, — þá alt í einu er ínikill ]iorri landanna orðinn þýzkur og vill ekki berjast við vini sína. Vér böfum heyrt þá menn hædda og spottaða, sem koma fram og bjóðast til að leggja lífið í sölurnar fyrir rikið, fyrir frelsið, fyrir landið, sem elur þá og fæðir, fvrir fólkið, sem í þvi býr, fyrir ræfilmenni þau, sem spotta þá og hæða. Er nú ekki þetta halfleiðinlegt? Vér getiiiu aldrei ofþakkað þeim, seni ganga fram að berjast fyrir Bretland og oss, sem heima sitjum; vér getum aldrei sýnt þeim næga virðingu og heiður. Það eru menn- irnir, sem eru hinir sönnu afkom- i-r.dur víkinganna, hinna dreng- lnnduðustu, hugprúðustu og heiðar- kgustu. En förum vér að dára þá tða vanþakka þeim, þá erum vér likari dýrum þeim, sem í hæl bíta, heldur en sönnum, heiðarlegum nkinnum! Þýzkir linast. Þrátt fyrir stóru orðin, þrátt fyrir i.ndirbúning undir stríð þetta í hálfan mannsaldur; þrátt fyrir all- ar sigurvinningarnar; þrátt fyrir það að hafa brotið borgirnar, brent landið, stolið gróða þess og öllum auði; þrált fyrir það, að hafa vaðið Hvort hið sama yrði gjört hér, er blóðugir til axla af einum vigvelli ckki gott nð segja; en ekki er það /, annan; þrátt fyrir eiðarofin og ólíklegt, nema stórum fleiri menn griðarofin, svívirðing kvenna, inorð bjóði sig fram en ennþá hefir verið. yngri sem eldri; þrátt fyrir Krúpp- Menn sjá það betur og betur, hve al- byssurnar, kastalabrjótana og neð- varlegir timar það eru, sem nú ansjávarbátana; þrátt fyrir hina slanda yfir, og því betur sézt það, miklu menningu, hinn "þýzka Kul- þar sem fólk er andstætt Bretuni og tur" prófessoranna; þrátt fyrir sið- óskar þeim ófara allra og að þeir ferðiskenningar matcrialistanna, er verði lamdir og undir fótum troðn- ievfu j,eim allar skammir og vamm- ir og það menn, sem búnir eru að sverja hollustueið hinu brezka veldi. Þeir vilja hafa lifsuppeldi sitt hjá þeim, taka bitana af borði þeirra; er hlakka l)ó yfir óförum þeirra, hvenær sem þær koma fyrir og óska ii og svívirðingar; þrátt fyrir það, að Vilhjálmur og allir hans mestu og beztu vildármenn lofi Guð fyrir það, að hann hafi hjálpað sér að drepa og myrða, að ræna og stela, og ausa svívirðingum yfir heilar :,!• þær verði sem oftast og mestar. þjóðir, — þrátt fyrir alt þetta, þá Ef að nokkrir þeir menn eru í lönd- j eru nú Þýzkir farnir að linast. Þó að inn Breta, hvort sein þiið cr á Eng- Belgia sé sviðin og borgir landsins landi eða í öðrum álfum, þa-r sem þrotnar; þrátt fyrir það, að Þýzkir r.ýlendur þeirra eru, — þá ættu þeir j hafa nu meyjar og konur Belga, sem að sendast ú vígvöllinn, eða vera' þræla í kolagröfum sínum, þrátt undir góðu og nákvæmu eftirliti; | fyrjr eyðilegging Póllands og Galiz- Jiví að þeir eru þýzkir i anda og því vi.rasamari, sem þeir sigla undir fölsku flaggi. Það er mjög ilt, að ciga við svoleiðis menn, og þeim er aldrei treystandi í einu eða öðru. En hvort sem er eða verður, — hvort sem Þjóðverjum veitir betur <>g l>eir hrekja Rússa lengra og lengra, eða þeir linast nú og fara að iala um frið, þá er nauðsynin hin sama og skyldan hin sama, sem á herðum vorum liggur allra, yngri sem eldri. Láti enginn sér til hugar koma að stríðið sé búið, þó að Rúss- ar láti undan síga, eða þó að þeir biðu stóran ósigur, mistu bæði Pét- ursborg og Moskó, eða þó að þeir tækju ítalíu, Þjóðverjarnir og Vil- hjálmur blóð. Bretar og Frakkar hlytu að berjast. Og láti enginn sér til hugar koma, að stríðið sé búið, 8 Þýzkir fari að tala um frið. Fiiður er óhugsandi sem stendur; hann verður að semjast í Berlín, þegar Bandamenn eru þar alvaldir. En þetta hið síðara væri ástæða fyr- íu og Norður-Erakklands og Kúr- lands, — þá eru þeir að því komn- ir að sjá, að þeir aldrei geta unnið sigur fullan; aldrei brotið Rússa á bak aftur að fullu; aldrei yfirbugað Frakkland; aldrei farið herskildi yf- ir á Bretland; aldrei svelt eyjarnar þar; aldrei náð aftur nýlendum sínum. Slagurinn á Rigaflóanum eða við eyjarnar í mynni hans sýndi þeim það og þessi seigla Rússanna, sem aldrei láta sig, hversu hörð, sem slögin eru, sem þeir verða að þola, þar sem þeir, illa vopnaðir, berjast við hina grimmustu óvini með hin- tim beztu og voðalegustu vopnum, sem mannsheilinn hefir getað upp- hugsað. Þeir sjá það Þjóðverjar, að þeir mega ekki fara langt inn i landið, sem aldrei hefir skilað aftur þeim, sem með herskildi hafa þangað far- ið. Þeir ætluðu að ná Riga flóan- um. Þeir voru búnir að ná tangan- þeir íið koma herskipum inn á fló- onn og ná Biga og Liflandi og Eist- landi; þá gátu þeir farið nokkuð lengra, máske ef lukkan var með, tii Pttrograd. En hvort þeir hefðu komið aftur, — þ;ið var annað mál. Þeir gátu líka tckið annað ráo; haldið norðurhlutii Rússa þarna frá- Brest Litovsk og norður íiö Riga- iíóa með nokkru af liði sínu, ein- um tveimur millíónum; cn safnað öllu öðru liði á suðurarm Rússarma og svcigt suður mcð Pinsk flóunum austur af Brest og stefnt til Kænu- gi'rðar, Kicw á Litla-Rússlandi, og haldið suður til Odcssa og lagt það alt und.ir sig; en þá áttu þeir undir eins visar allar Balkanþjóðirnar á nióti scr. Þetta hefir eflaust verið eitt áform þeirra, þvi að Svartahaf- inu hefir þá árum saman langað að komast, og mörg árin hafa þeir verið að búa það undir. En svo kom þcssi slagur þarna á Higa flóanum. Þeir mistu 11 skip. Linn snigillinn Breta var þar kom- inn, neðansjávarbátur, og sprengdi slærsta skipið þcirra, drekann Moltke, og sökti honum vist með öllum sem á voru; og fleiri af þess- iiiii púkum Brcta hafa máske vcrið þarna í slagnum; þvi að furðu góð- ir sjómenn eru Bússar orðnir alt í tinu, ef að þeir einir hafa unnið þenna sigur og sökt 11 herskipum Þjóðvcrja í einum slag. Þctta rugl- i'ði fyrir Vilhjálmi reikningana, og htfir hann óefað tönnum níst í bræjSi sinni. En skipin voru sokk- in og Rússinn hrósaði sigri, og hin- ir ósigrandi voru reknir úr flóan- um og Lífland og Eistland var 6- unnið, og miklu erfiðara þangað að komiist, jafnvcl varasamt að reyna það. Þcir voru eiginrega mál þarna alt í einu, Þýzkararnir. Og svo er nú þetta beima fyrir. Hann heimtaði 5 billíónir dala af þinginu eða þjóð- inni, hann Vilhjálmur, núna. Áður en slagurinn varð, sáu hinir skyn- tigri Þjóðverjar heima, að landið var að vcrða gjaldþrota. Þeir þorðu ekki að neita, en viklu ekki veita, og— fóru SVO að tala uni frið. Móð- ir af slögunum og saddir af blóðinu, og kanske þreyttir á kartöflumjölinu og hrossakjötinu, fara þeir nú að lcitast fyrir um frið. Þegar þeir eru búnir að drepa ótal millíónir fólks, og gjöra ennþá fleiri millíónir ör- eiga; þegar þeir eru búnir að tæma bikar skammanna, svívirðinganna og blóðstraumaniiii að hotni, þá hasta þeir hömum og koma nú scm hinir elskulegustu og kærleiksrík- ustu friðarpostular, og óska nú eftir friði, — heiðarlegum, æruverðum friði, sem sæmir tign þeirra og stór- mensku. Fr ekki þetta hið grátlegasta, blóðugasta, djöfullegasta háð, sem heimurinn hefir nokkurntíma séð! Sá maður, sem ckki sér það, cr ynnaðhvort viti skertur, eða gjör- samlega samdauna, samhuga og and- legur frændi Vilhjálms blóðs og vina hans, og samdauna Þýzkurun- um, sem tryltir eru af blóði því, sem þeir hafa drukkið. En þó að þetta sc nú svona. að Þýzkir séu stöðvaðair þarna um stund og inönnum hcima fyrir sé farið að ógna og landið sé í raun og veru orðið gjaldþrota og gcti kan- ske ekki borgað nema 8—10 cents vi dollarnum, þá er ekki þar með sagt, að þeir geti ekki barist. Með- &n Þýzkir hafa mat og vopn og menn, þá geta þeir barist, cinkum eftir að þeir kæmust heim á eigin landamæri sín og verðust þaðan. En það er léttara sagt en gjört; því iið þegar þeir róta sér upp úr gröf- um sínum, þá er þeim hættast og þá sækja hinir á eftir þeim. reka Vilhjálm eða hcngja sem ann- :.n illræðismann, og svifta ætt hans völdum <>g auðæfum öllum og sundra hinu þýzka ríki. Fyrri cn þetta verður gjört gctur, tiginlega enginn maður i heiminum höfði sinu (iluiltr, að bólstri hall- að. Fyrri en það er gjiirt, á menn- ing heimsins enga viðreis'narvon. Ilún er nú víða svo sósuð orðin af liýzkum hugmyndum og þýzkum kecningum, að menn vilja leika síjihíi leikinn í smáu, sem Vilhjálm- ;ir hefir leikið í stórum stvl og það tekur ef til vill langa tíma að mcnn- ingin og hcimurinn nái scr á rétt strik aftur. ^Maðurinn á undan Adam." Jack London er cinn af hinum viðkunnustu rithöfundum Bandaríkj iinna á scinni tímum. Hann er oft- ast frábrugðinn öðrum. Hann skrif- íir um i'illa hugsanlega hluti. Hér um árið skrifaði hann söguna: "The Call of the Wild"; það er saga »í keyrsluhundi miklum og vitrum. Jack London setur sig inn í hugsan- ir hundsins og tilfinningar; hann liggur úti mcð hundinum á niörkum cg skógum; cr barinn fyrir slcðun- um, svo iið hann cr nær dauða; — hann elskar með hundinum, hatar mcð honum og dýrkar Guð hunds- ins með honuin. Allir þeir, sem k'isn þá sögu, urðu hrifnir af henni. í þessari sögu, sem nú er að byrja i Heimskririglu "Maðurinn <í und- aii Adam" - lifir Jack London lifi villimannsins, þegar hann er að fara < ían úr skógunum og fyrsta inálið tr að myndast. Það er lengra siðan tn svo, að vér getum séð þar afa vorn og ommu, eins og þau gengti í gegnum lífið. En vér teljum það víst. ;ð mörgura muni þykja gaman að þvi, að ferðasl mcð Jack London aftur á hina löngu liðnu tíma og kiða scr í hug, hvernig það hafi gengið til á þeim diiguni og hversu mikill raunur er á þvi ástandi og lifinu, scni vér lifuin iiú. Minni Nýja Islands. Gimli 2. ágúst 1915. Eftir Rögnv. Pétursson. En þeir þurfa ekki að hugsa til þess. Þjóðverjar, að þeir geti fengið frið, hvenær sem þeir biðja um hann. Þeir eru búnir að sýna, hverj- ir þeir eru, og engiri þjóð í heimin- um trúir þeim framar; engin þjóð í heiminum trúir þeim fyrri en þeir tru alveg á kné komnir og búið er íi<5 taka frá þeim möguleikana að gjöra þetta aftur: rýja þá inn að skyrtunni; láta þa blóði svitna fyr- ir allar þeirra illgjörðir; brjóta nið- ur hermannavald þeirra; taka frá þeim allan flota þeirra, alla neðan- sjávarbáta þeirra, allar Krúppbyss- í/erra forseti, heiðraða samkoma! Mér hefir verið valið það hlut- verk hér i dag, sem eg hélt að mér yrði sízt fengið að gjöra, — að mæla fyrir minni þessa bygðarlags. Ber það fyrst til, að hér er eg gestur og framandi, og, að í Öðru landi og öðru ríki, í Dakota-ríkinu, hefi eg lengstan aldur alið. En bera þótti á þvi, fyrr á árum, að rígur væri á milli þeirra tveggja bygðarlaga. — Fnda var nokkur ástæða til þess. Því bygðin þar syðra myndaðist út af óánægju með þetta bygðarlag, og fyrstu frumherjar að nýlendu-mynd- iininni þar syðra, voru uppreistar- og ódeiklar-menn héðan, er hafa vildu eitthvað fastara undir tönn, en munnvatn sitt og stjórnar-bless- an. Þóttust þeir ekki hafa búið hér svo lengi að orðnir væri þeir vall- grónir; enda voru minningarnar frá þem dvalartíma fæstar ánægju- h'gar. Er drepsóttin mikla geysaði yfir þessa nýlendu, skildi hún eftir gröf við gröf, og vonir manna al- ment að velli Iagðar. En þeir, sem lífs komust úr þeim mannraunum, voru margir örkumlaðir og afmynd- pðir það sem eftir var æfinnar. um að vestan á Kúrlandi. Nú ætluðu ur þeirra; brjóta alla kastala þeirra; En þrátt fyrir þetta litu margir, sem kyrrir sátu, svo á, að þeir, er burt fluttu væri lítið betri en landráða- menn. ------ Svo hafði verið litið á vesturflutninginn heima á þeim ár- i:m; var þetta því nokkuð líkt með skyklum. Trúðu þeir þvi ógjarna, að til væri betra land, en nýlendu- svæði þetta, né afkoma manna yrði betri á öðrum stað. Varð þá oft færra um kveðjur, en annars myndi verið hafa. Þegar stund var liðin og bygðin syðra tók að blómgast, voru menn c-nn að berjast hér við hinar þungu álögur fyrstu áranna. Var þá stund- um farið í óbilgjarnan samanburð. Sögðu bygðarmenn héðan, að sunn- nnmenn væru — einsog sagt er um Norðlendinga á Suðurlandi á ís- landi — oflátungar miklir og ærnir á Iofti, tilhald:,. 'nrr og glysgjarnir, fjölmálgir og framhleypnir, orð- stórir og ójafnaðarmenn um flesta bluti. lslenzku dygðirnar áttu aðal- ból sitt hér, svo sem að sjálfsögðu, — undir úlpunni og í leðurskónum, — þær flýðu út af mónnunum þar syðra, — gátu ekki unað við fín- heitin. Þessi partur sögunnar var nú raunar alislenzk og alt of almenn hugsun. Dygðirnar voru andar, seni hræddust persónufágun, og Jifðu helzt á súr-------si'irum sveita. Aftur voru það algengir dómar syðra um íslendinga héðan, að þeir \ieru einsog gengnir i'it i'ir hól. Sagð- ir voru þcir að vera framkvæmdar litlir, óprúðir, kröfulágir við lífíð, seinlátir, latir og værukærir, þref- gjarnir, óverkhagir. Var bygð þeirra tnlin sizta bygðin og þeim um kent: nð þcir vörpuðu allri sinni áhyggju upp á stjórnina og hefðust ekkerl uð til framkvæmda, en lífsvon sína geymdu þeir t'iti á djúpinu, og létu vatnið fæða sig. ------ Á þeim árui hefði það komið sízt til mála, aí Dakota-maður yrði látinn mæla fyr- ir minni þessa bygðarlags. En nú er breytt um það sem þá var. Dómar þessir voru ósanngjarnir og ómildir á báðar síður. Er það nú idment viðurkent; og mönnum hagra um að horfa dýpra eitir rök- um en þá var. Bygðarígurinn cr á förum------og inátti gjarnan missa sig. Tilfinning- in fyrir þvi, að vér íslendingar sé- um, öil eitt fólk, hvar sem vér bú um, hefir skýrst og vaxið. Bygðirnar eru margar, einsog eyj- ar í úthafi; millum þeirra eru víðar merkur bygðar öðrum þjóðum. Yfir þessar merkur ferðumst vér, einsog færum vér á sjó, því sjaldnast höf- um vér þar nokkra viðdvöl. Ferðum er ávalt heitið til íslendinga. Og er stundir líða fram, — eigi þjóð vor r.ldur fyrir höndum, — verður ekki fremur ein bygð en önnur Nýja ís- land, í neinum sérstökum skiln- ingi. Svo gleymist bygða-matning- iir, en vex samþjóðar-meðvitundin, að allar vorar bygðir verða eitt — ísland í Ameriku. Það þarf ekki að teygja mikið úr imyndunaraflinu til þess hægt sé að ylgja nokkurnveginn nákvæmlega strandlínum íslands á uppdrætti Norvesturlandsins, séu menn kunn- ugir afstöðu íslenzkra bygða. Upp- drætti fslands er þrykt ofan í upp- (irátt Vesturlandsins, mcð íslenzku bygðunum að takmörkum, og það er landið, sem framtiðin gefur oss, — fyrirheitna landið. Einsog nú standa sakir , ef vcr förum hringinn eftir íslenzkum bygðum, þá höfum vér bygt um- hverfis hólma, að visu nokkru stærri en íshind, en sem vel mætti jafna til Islands, ef vér hugsuðum oss, að vér hefðum bygt með ströndum fram, en utan við lægi opið haf. Látum nú þetta Nýja ísland snúa nokkuð iiðru- vísi til höfuðátta, en ættland vort. Byi'jum þá á W'innipeg, og er það Heijkjavik, og höldtim svo austur fyrir land; verður þá bygðarlag þetta Suðurlands undirlendið og alt austur í Skaftafellssýslu, en Pine- Valleg bygðin, er framan við ligg- ur, Vestmannaei/jar; Grunnavatns- bygð, Alftavatns- og Norðurbygðir, með Manitoba vatni, verða Aust- firðir; verða þá Sigluness- og Nar- rows-bygðir á Melrakkasléttu; Þing- vallu-bygð verður Norður-Þingeyj- rsýsla; cn Saskatchewan bygðin mikla hinn hluti Norlendingafjórð- ungs — Suður-Þingeyjar, Eyjafjarð- ar, Skagafjarðar og Húnavatns sýsl- ur —; Alberta verður Strandir og ísafjörður; Argyle verður Brciða- fiarðardalir; en Mouse River og Dak- ola-bygðir verða Suðvesturlandið. Innan við sveitir þessar eru ó- bygðir og öræfi — íslenzkar óbygð- ir. En þó háttar svo til, að það land er alt byggilegt, enda búa þar þeir menn, sem Norðinenn kölluðu "papa", og með sér fhitíu bjöllur og bagla til hins forna fslands, og mæla á crlenda tungu. ()ræfi þessi ættu fslendingar að keppast við að byggja, og Iát.i svo hið Nýja fsland verða það voldugra og betra hinu forna, — scm landgæði eru hér meiri —, að bygðir næðu saman, austur og vestur yfir, norður og suður yfir land! Ætti það að verða Nýja fsland ' framtíðarinnar, er bygða-nöfnin smáfyrnast í minn- um manna, en samþjóðar-hugurinn vex. Ætti oss ekki að vera það ofverk öldum saman, að byggja þetta land, er vér höfum nú numið, með ströndum fram. — Yrði lslandi þá fyrst sæmd að nafngjöfinni, er bygð vor hér í Ameríku er látin heita eftir því. Eða hver vill mæla á móti því, að fslendingar eigi ísland, hvar sem það cr? Það verður fyrir minni þessa Nýja íslands, — íslands í Ameríku, — sem mælt verður í framtiðinni, og þá verður þessa Nýja fslands vors hér minst, sem elzta og fyrsta landnámsins. Að slíkt sé lítt mögu- legt, er ekki að óttast, ef vér höld- um tungu vorri við, það er fyrsta skilyrðið, og ætlum henni alstaðar rúm ú kensluskránni, hvar sem vér stofnsetjum skóla og höldum uppi með beinum eða óbi num sköttum. Svá er kraftur guösorðs, guðamáls- ins góða. Og hið annað skilyrðið er, að vér reynum með öllum lífsins mætti, — og látum hvergi fyrri fyr- irberast, en að vér höfum náð því — að verða brauðveitendur en ekki brauðþiggjendur, verkveitendur, en ekki verkþiggjendur; óðalsbændur, n ckki leiguliðar; stjórnendur, en ckki undirsútar; djarfir, en ekki rugir; kappsaniir, en ekki öfund- sjúkir, — treystandi því, að það sé engu ótraustara vit í islenzku höfði, en annara þjóða höfði, hiindin eins hraust og hjartað eins gott; treyst- andi því sem er, að engar konur bera að fegurð og andans atgjörvi af íslenzkum konum. "Þær þola mótvindinn, þeim er hann fær, og það ekki á lánuðum fjöðrum". L'm það ber vott saga vor hér í landi Eg er þess fullviss, að engar konur hefðu betur borið þá eldraun, er fyrir þeim lág, en þær. fslenzk dygð og íslenzk fegurð fela i sér tvent: hið volduga dularafl hafsins, hið hreina ljósloft upphiminsins! Þjóð- in er hafsins börn, en hún er líka fjallanna börn. — Nú, ef vér gætum alls þessa, þá byggist og vex upp hið nýja fsland, sem bi'iið er að merkja á meginlandi þessarar álfu, og það er minni þess, er vcr ættum að mæla fyrir, í hugs- uðum þótt ósögðum orðum væri, hvern íslendingadag; enda þótt vér séum þá að mæla fyrir minni dreif- ingar vorrar, — sundurskiftingar, — litilla bygða-takmarka. Fyrir minni þessa stærra Nýja ís- lands hefðum vér viljað mæla í dag, en af því framtíðin er enn ekki vor og þetta Vestur-ísland enn ekki al- bygt, er hlutskiftið, að minnast þessa bygðarlags hér, elzta bygðar- lagsins á því svicði, sem vér höfum verið að horfa á. Saga þessa bygðarlags er orðin löng — fjörutiu ár, — nú á þessu komandi hausti. Hún telur jafnmörg ár einsog bygðin ttiur margar mílur frá norðri til suðurs. Út í þessa sögu getum vér ekki farið ítarlega; til þcss ætti líka að vera valið annað tækifæri, — fjörutíu ára afmælis- dagurinn sjálfur En a'ð margt hefir á dagana drif- ið á þessum tíma, segir sig sjálft. Það var í októbermánuði, að hingað kom fyrsti Iandnema hópur- inn — 300 manns— árð 1875; — á þú.sundasta og fyrsta ári íslands bygðar. Það var kuldaleg aðkoma íio óbygðu landi. Komið var haust; engin húsnæði fyrir veturinn, nema skýli trjánna og matbjörg enga að fá, nema dýr merkurinnar og fisk- ana í dji'ipinu. En byrjað var strax með hugmóðum höndum, að koma upp húsum og reisa bygð. Frásögurnar mörgu um það, hvern- ig gekk til það fyrsta ár, sýna frá- bært þrek og staðlyndi. — Minnir þessi síðari Ameríku-bygð íslend- ingii á hina gömlu Vínlands-bygg- ingu þeirra Leifs og Þorvaldar Ei- ríkssona og Þorfínns og Guðríðar mágkonu Leifs heppna; var hún áð- ur gift Þorsteini Eiríkssyni; — hvað f<Slk varð á sig að leggja og hvaða þrautir biðu Iandnemanna. Skræl- ingjar eyðilögðu bygðina til forna, og einhver fyrstur manna, er féll fyrir áhlaupum þeirra, var Þorvald- ur líiriksson. Ilann var veginn fram a Kjalarnesi. Hafði hann svo orð um, að þar vildi hann helzt eiga bæ; en er hann fann, að hann var sár til ólifis, bað hann að grafa sig á nesinu og setja krossa að höfðum og fótum og kalla Krossanes. "Man þat satt vera, at mcr hafi satt á munn komit, at cg nuini þar búa á um stund". — Og fyrsta barn Norð- nanna í Vínlandi var Snorri Þor- finnsson, er síðar komst til fslands og rekja má ættir frá ofan til Gott- skálks Þorvaldssonar, föður lista- mannsins fræga Alberts Thorvald- sens. Hver fyrstur féll hér fáum vér ekki sagt; ef til vill man það nú orðið enginn, — mannfallið varð svo mikið fyrstu árin. En einn meðal þeirra fyrstu, er hér fæddist, var Vilhjálmur Stefánsson, er flutt- ist í hvítavoðum til Dakota og ólst þar upp, og sendur var forsendingu norður að heimskauti nú fyrir rúm- um 2 árum, af stjórn þessa lands, á alófæru skipi, er sprakk einsog vindbóla, er það mætti fyrstu isum, en hún ekkert gjöra látið til þess að leita hans og koma honum til mannabygða, síðan hann týndist, og eru þó liðin senn 2 ár! Mun þó nafns hans verða getið á ókomnum öldum. Og í sambandi við það verður minst þessa æfintýris, er hér gjörðist, — byggingu Nýja íslands, í'ú fyrir fjörutíu árum. Innflutningur til þessa nýja bygð- arlags var niikill hér fyrstu árin. En ckki leið á löngu, að útflutningur hefðist, og mynduðust héðan tvö landnám, Dakota og Argyle bygðir; sú fyrri á árunum 1878—83, en hin frá 1880—83. Varð Nýja ísland þann ig fljótt á baki að sjá mörgum sín- um framtakssömustu mönnum, og er sagt að hér sæti eftir, um það að t'itfhitningi lauk, eitthvað 500 manns, að börnum meðtöldum; en um eitt skeið mun íbúatalan hafa náð rúm- um 2,000. Sat þannig % hluti bygðarmanna kyr. Hefir nokkuð verið um það deilt,

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.