Heimskringla - 07.03.1934, Blaðsíða 4

Heimskringla - 07.03.1934, Blaðsíða 4
4. SÍÐA HEIMSKRINGLA WINNIPEG, 7. MARZ 1934- (StofnuS 1886) KemuT út á hverjum miðvikudegi. Eigendur: THE VIKING PRESS LTD. (53 og »55 Sargent Avenue, Winnipeg Talsími: 86 537 VerB blaðsins er $3.00 árgangurinn borglst tyríríram. Allar borganir sendist: THE VIKING PRESS LTD. Ráðsmaðnr TH. PETURSSON «53 Sargent Ave., Winnipeg Manager TIIE VIKING PRESS LTD. SS3 Sargent Ave., Winnipeg Ritstjóri STEFÁN EINARSSON Vtanáskrift til ritstjórans: EDITOR HEMSKRINGLA «53 Sargent Ave., Winnipeg. "Helmskringla" is pubiished by and printed by The Viking Press Ltd. I53-Í55 Sargent Avenue, Winnipeg, Man Telephone: 86 537 WINNIPEG, 7. MARZ 1934. FJÁRHAGUR MANITOBASTJÓRNAR í ræðu er forsætisráðherra Manitoba, Hon. John Bracken hélt í þinginu s. 1. föstudag, um fjárhag fylkisins lét hann þess getið, að hann byggist við tekju- afgangi á komandi fjárhagsári (frá 1. maí 1934 til 1. maí 1935), er næmi sem næst $28,000. Ef þessa áætlun væri nú hægt að taka á fullu verði, yrði margur vonbetri um að úr kreppunni og fjárklípunni væri að rakna. En því miður verður að gera fyrir afföllum á henni. Áætlaðar tekjur nema á komandi ári $13,593,989.06, en útgjöldin $13,565,973- .40. Það gerir tekjuafgang er nemur $28,015.66. En svo koma aftur til greina auka-útgjöld er samþykt voru fyirr yfir- standandi ár, en ekki hafa til greina kom- ið á reikningi stjórnarinnar og nema $200,586.22. Fer þá tekjuafgangurinn að mínka. Tekjuhalli á yfirstandandi ári nam $3,108,932.80. Það er það sem skuld fylkisins hefir aukist á árinu. Er nú svo að snúa við, að ráð megi gera fyrir að skuldin aukist ekki á komandi ári? AUs ekki. í áætlun stjórnarinnar er ekki gert ráð fyrir neinum útgjöklum áhrærandi atvinnuleysi, eins og að það sé eitthvað sem hér þekki'st ekki. En hjá því að bera eitthvað af þeim kostnaði, kemst fylkisstjórnin ekki. Og féð til þess verður hún'að taka að láni. Að fylkið hafi því svipaðan tekjuhalla á kom- andi ári og í ár, eða auki skuld fylkisins um þrjár miljónar, verður dumflýjanlegt. Auk þess er ekki gert í fjárhagsáætlun- inni á komandi ári neitt ráð fyrir a leggja í ofurlítinn varasjóð, sem ávalt hefir verið gert. Með þetta alt fyrir augum, er ekki laust við að vera broslegt, að heyra forsætis- ráðherra fylkisins vera að tala um tekju- afgang á næsta ársreikningi stjórnar sinnar. Og blaðið Free Press í Winnipeg, er að reyna að fegra og fóðra aðra eins vitleysu og þetta. Til að minna á hvað af því leiðir að hækka skuld fylkisins árlega um nokkrar miljónir, skal þess getið að árið 1911, var skuld Manitoba-fylkis 18 miljónir doll- ara. Nú árið 1934 er hún orðin 118 milj- ónir. Og íbúarnir eru ekki einum fjórða fleiri nú en þá. Vexti á skuldinni og allan stjórnarkostnað var þá hægt að greiða með þrem miljónum árstekna. Nú er það ókleift með minna en 16 til 17 miljón dollara árstekjum. Forsætisráðherra Mr. Bracken lofar því að bæta ekki við neinum nýjum sköttum í ár. Því hreyfði hann einnig í ræðu sinni, að hann væri ekki fjarri því að lækka rentu á fylkis og sveita-skuldum, ef sam- vinna fengist um það frá Sambands- stjórninni. En jafnvel án hennar, hugs- aði hann sér, að lækka rentu á verðbréf- um stjórnarinnar, er keypt hefðu verið af innan-fylkismönnum. Getur það þó var- hugavert verið fyrir sölu fylkisverðbréfa framvegis. Af þessari 118 miljón dollara skuld fylkisins, hefir 65 miljónum verið varið í verk og fyrirtæki, er ekkert gefa af sér. Með nýju fjárhagsáætluninni, er gefið í skyn, að útgjöld hafi verið lækkuð um eina miljón dollara á komandi ári. Ei eftir því sem W. Sanford Evans segir, nemur sparnaðurinn ekki nema $273,000 eða einum fjórða úr miljón. Útgjöldin hafa verið lækkuð með því að sinna ekki að leggja neitt fé í varasjóð, sem gera ætti þó og annað þessháttar. En í ein- stöku atriðum, svo sem f veitingu til mentamála til opinberra starfa o. s. frv., hafa útgjöldin verið ofturlítið lækkuð, eða alls um $273,000. Með atvinnulaunaskattinum á fjárhags- árinu sem er að líða, jukust tekjur stjórn- arinnar um eina miljón og sjö hundruð og fimtíu þúsund dollara — nærri tvær miljónir. Hvar hún hefði verið stödd, ef ekki hefði verið fyrir þennan skatt, er auðséð. Renta á skuld fylkisins nemur fyrir komandi ár $6,340,394.94 á fjárlögunum. Heíir hún aldrei hærri verið. Eitt af því sem W. Sanford Evans gagn- rýndi mjög, var sá siður fylkisstjórna, að færa sumt af útgjöldum stjórnarihnar beint inn í aðal-reikning fylkisins, en ekki í ársreikninginn, og eins og Bracken- stjórnin gerði t. d. lánin er hún tæki tl" að greiða með sinn skerf af atvinnuleysis- styrknum. Vilcli hann ekki að stjórnum ley.'ðist það. Afleiðingin af því yrði sú. að skuld fylkisins hrúgaðist upp, því það fóstraði skeytingarleysi hjá 3tjórninni. Þær töluðu um reiknings-jöfnuó á hverju ári, en svo kæmi upp úr kafinu, að stjórn- irnar væru soknar í botnlaust skulrtafen. Hvaöa heill því fylgdi sýndi nú áþreifan- legast byrðin sem á almenning þessa fylkis væri lögð með rentunni, sem hann þarf að greiða af skuld Manitobafylkis — yfir sex miljónir dollara — um $40 skatt- u'r árlega á hverri fjölskyldu í fylkinu. RÆÐA flutt á Fróns-móti 1934 SKÓHLJÓÐ Undrun og eftirtekt um alt land vekja fregnirnar frá nefnd sambandsþingsins, sem skipuð var til að rannsaka vinnulaun fólks í iðnaðar stofnunum í Canada. — Nefndin hafði ekki starfað í fulla tvo daga, er hún hafði þinginu þær fregnir að færa, að æði algengt dagskaup full- orðinna karlmanna væri $1.35 fyrir 9 klukkstunda vinnu í borginni Toronto eða 15 cents á klukkutímann. Fyrir þessu þótti nú ekki fara, en lengi getur vont versnað. Þegar til Quebec kom, hafði nefndin þá sögu að segja, að þar hefði stúlka í verksmiðju unnið 75 klukku- stundir á viku og hlotið í vikukaup $1.50; það verður sem næst tvö cents á klukku- stund! í fylkinu eru laga-ákvæði fyrir því hvað laun megi vera lægst, en eftir framkvæmd þess lagaákvæðis er illa litið. Nýlega var iðjuhöldur mikill fyrir rétti fyrir að brjóta þessi lög stórkostlega, en ekki var harðara á því tekið en svo, að hann slapp með $10. sekt. Alveg eins slæmt og þetta er nú á- standið ef til vill ekki yfirleitt. En það er víða afleitt. Iðnrekendur hafa víða um land miskunnarlaust notað kreppuna til þess, að þrýsta vinnu gjaldi niður, án þess að sanngjörn ástæða væri til þess, að maður ekki nefni óumflýjanleg þörf. Það er á flestra vitorði, þó engin gang- skör hafi verið að því gerð, fyrri að athuga hvað langt það gengur og hverjar afleiðingar það hefir. Hreyft er því í fréttum frá Ottawa, aö stjórnin hugsi sér að láta ekki sitja við rannsóknina eina í þessu efni heldur að bæta úr ástandinu eða reisa varanlegar skorður við, að annað eins geti ekki átt sér stað. •p «p •jp 600 dagblöð eru hætt að koma út í Þýzkalandi síðan Nazistar tóku þar við völdum. Útbreiddiast er nú "Berliner Morgenpost" í 343 þús. eint. (áður 750 þús.), en næst er höfuðmálgagn Hitlers ''Völkischer Beobachter", í 311 þús. eint. Yfirleitt hefir útbreiðsla Nazistablaðanna aukist, en annara minkað, vegna afnáms prentfrelsisins. * * * Vísindamenn, og þá einkum stjörnu- fræðingar, úr öllum heimsálfum, komu saman 14. feb. á ey einni lítilli í miðju Kyrrahafi, til þess að athuga sólmyrkva, er hvergi var algjör nema þar. Stóð hann í 130 sek. og á þeim tíma náðist fjöldi mynda, sem talið er að muni hafa mjög mikla vísindalega þýðingu, og er þess beðið með eftirvæntingu, hvort þær muni hjálpa til að sanna kenningar Ein- steins, eða ekki. * * * Mayo-bræðrunum, skurðlæknunum frægu í Rochester í Bandaríkjunum hefir græðst fé, þó þeir hafi ekkert hugsað um að verða ríkir. Nýlega skenktu þeir há- skólanum í Minnesota hálfa miljón doll- ara að gjöf til rannsókna í læknavísind- um. Gjöfinni fylgdu ekki önnur orð enn þau: "að fé væri á engan hátt betur varið en til lækningar sjúkum." * * * Esperanto í Frakklandi. — Borgar- ráðið í St. Etionne samþykti í einu hljóði á fundi 31. ágúst s. 1. áskorun til stjórn- arinnar, að innleiða esperanto sem skyldunámsgerin í alla skóla landsins. Kæru íslendingar! Ef eg á vin þá er mér ekkert eins um- hugað um og að honum gangi alt sen bezt, eins og sagt er. En það að ganga alt sem bezt álít eg að sé fyrst og fremst að taka framförum í öllu góðu og sem að þroska veitir. Vegna þess að eg tel ísland einn a' mínum allra beztu vinum, ætla eg a segja ykkur frá ýmsum framförum, si orðið hafa þar síðustu 50 árin. 1 raun og veru væri þetta nóg efni í marga fyrirlestra svo þið getið nærri :' eg verð að fara fljótt yfir sögu á þeim stutta tíma, sem eg ætla að tala. Á þessum árum hafa orðið stórkostlegri framfarir bæöi á landi og þjóð, heldur en á nckkrum öðrum 50 árum í sögu íslands Til þess að þið fáið sem glegst yfirlit yfir þessar framfarir þá ætla eg að taka samanburð á hlutunum eins og þeir von fyrir aldamót og eins og þeir eru núna. Því miður getur þetta þó ekki orðii" svo nákvæmt sem skyldi, vegna þess að eg er of ungur til þess að skýra frá því sem var fyrir aldamót af eigin reynslu, en verð þar að fara eftir því, sem mér hefir verið sagt af eldri mönnum og því, sem eg hefi lesið sjálfur. Viðvíkjandi þeim tölum, sem eg nefni verð eg að fara eftir minni mínu. Fyrir 50 árum bjó þjóðin nær ein- göngu í torfbæjum, því mjög fá timbur- eða steinhús voru þá til á Islandi. Torfbæir þessir voru margir óupphitað- ir óþrifalegir, illa lýstir, lofltlitlir o.' þröngir. Oft var það að hjónin á þessum bæjum höfðu svefnherbergi út af fyrir sig, en ; hitt fólkið svaf og hafðist við í sam- herberginu. Oft var þó ekki nema eitt íbúðarher- bergi eða "baðstofa" til á bænum, svo a; bændurnir í þá daga hefðu getað sagt það sama og skósmiður nokkur í Reykja- vík á að hafa sagt við borgarstjórann þegar hann var að biðja um sveitarstyrk "Hversvegna viltu fá sveitarstyrk ?" spurði borgarstjórinn. "Af því að eg þarf meira svaraði skósmiðurinn. "Hve mikið húsrúm hefir borgarstjórinn. "Eg hefi skóaravinnustofu' bergi, setustofu, eldhús, búr, og borðstofu," svaraði skósmiðurinn. "Hvaða ósköp eru að heyra þetta!" íagöi borgarstjórinn, "einhver hefir n minna en sjö herbergi í húsnæðiseklunni.' "Herbergin eru ekki sjö, borgarstjór góður," svaraði skóarinn — "því þetta er alt í sama herberginu." Svo að eg snúi mér aftur að efninu, þá var enginn læknir og enginn eða illa lærð ljósmóðir til þess að vera við fæðingu barns í þá daga. Sængurkonur og börn nutu miklu verri aðhlynningar þá, en nú gerist; t. d. dó- 130—150 börn af hverjum 1000 á fyrstu 24 klst. eftir fæðingu, en nú deyja 25^—3( af hverjum 1000 á sama tíma. Ef þessi börn, sem lifðu af fyrsta sólar- hringinn fengu svo síðar barnaveiki (dip- theria) eða aðra umferðasjúkdóma, þá dóu mjög mörg, því bæði þektu menn ekki ráð við þessum sjúkdómum, gátu ekki stöðvað útbreiðslu þeirra og læknar fáir og vankunnandi. Á þessum árum, sem hér um ræðir var óþrifnaður mjög almennur á íslandi, t. d. var börnum leyft að umgangast hundana alt of mikið, sem flestir voru sullaveikir. Mörg þessara barna fengu sullaveiki (hy- tatid cyst). Nú er sullaveiki svo að segja horfin á íslandi og eg veit aðeins um eitt einasta dæmi, þar sem sjúklingur var yngri en 30 ára, en um og fyrir síðustu aldamót mátti svo heita að annar hver maður væri með sullaveiki. Ekki var nærri öllum börnum kent að lesa eða skrifa, sbr. gamla máltækið: "Ekki er bókvitið látið í askana," en flestir lærðu þó að lesa af sjálfum sér og \ það því að þakka hversu námsfúsir í lendingar hafa alt af verið. Undir eins og börnin komust á legg voru þau látin vinna baki brotnu víðast hvar og fengu lítið að sofa, einkanlega á sumrin. Það sem unglingum var kent í upp vextinum var "kverið" svokallaða. Stúlk- um var kent að prjóna, spinna, kemba, mjólka, gera skó og þ. u. 1. Ef stúlkur áttu efnaða foreldra, voru þær kallaðar heimasætur og látnar læra hannyrðir og jafnvel skrift og reikning. Þeim var þá oftast komið fyrir hjá prest- kounni, sem venjulega var bezt að sér í þessu í héraðinu. Sama var að segja um ríkra manna syni, sem oft voru "sett- ir til menta." Annars fengu flestir piltar að draga til stafs, eins og kallað var, en meginið af tímanum gekk þó í vinnu og mér er ó- hætt að segja að margir þessara unglinga hafi unnið meira en þrek leyfði. Meðalaldur þessa fólks var miklu styttri en meðalaldur! manna er nú. Helstu atvinnuvegir íslend- inga, fyrir aldamótin, voru landbúnaður og sjóróðrar. húsnæði," þú spurði svefnher- gestastofu ^DODD'S ' ÍKIDNEY %, PILLS T^K t fullan aldarfjóroung hafa Dodd'* nýrna pillur verið hin vlðurkenndu meðul við bakverk, gigt og blöðra sjúkdrtmum, og hinum mörgu kvilla er stafa frá veikluðum nýrum. — Þær eru til sölu í öllum lyfjabúð Garðrækt var þa litil, en er nu um á 50c askjar1 eða 6 öskjur fyri* mikil og almenn. Menn slógu tún sín og engj- ar með orfum og ljáum, en nú að nota þeir sláttuvélar mjög víða, $2.50. Panta má þær heint frft Dodds Medicine Company, Ltd.. Tor- onto, Ont., og senda andvirðið þanjí'- enda er unnið kappsamlega að skólum. Þær læra líka um nær- sléttun túna. | ingargildi og vitamin-magni Menn stóðu við sláttin frá kl. | fæðutegunda. 3 eða 5 á morgnana, til kl. 10— | Næstum undantekningarlaust 11 á kvöldin. Þeir voru því sí-1 ganga ungar stúlkur á hús- þreyttir og sifjaðir, enda af- mæðraskóla áður en þær gifta kastalitlir. ! sig. Þar læra þær, auk mat- Sjóróðrar voru stundaðir á reiðslu, að stjórna heimil, að opnum bátum. Sjálfsagt þótti þvo matatj'lát, húsmuni fatnað að fara matarlaus á sjóinn og og b. h., að ganga um beina, margir fóru vatnslausir. jað gera i eimilin vistleg :i ytns- Ef menn lentu svo í hrakn- an hátt, meðferð ungbarna, ingum, sem oft kom fyrir, þá hannyrðir og jafnvel vefnað og bættist hungrið og þorstinn við fatasaum. Enda verð eg að kuldann og vosbúðina, erfiðið segja að til eru mörg frábæri- og óvissuna, sem þessir menn lega myndarleg og þrifleg heim- áttu við að stríða. ili á íslandi, og þeim fer stöðugt Matarhæfi manna var mjög fjölgandi. óbrotið. Helstu fæðutegundir ¦. Nú kemur varla fyrir að börn voru soðinn fiskur jog kjöt, deyi úr barnaveiki. Ef næmir harðfiskur, skyr eða skyrhrær- umferðasjúkdómar ganga eru ingur og kaffi. Flest sveitafólk þeir stöðvaðir áður en þeir ná hafði líka nægilega mjólk, mikilli útbrciðslu. smjör, kæfu og slátur. j Tala holdsveikra (lepers> Mjög margir í sjávarþorpun- mun hafa verið um 200 eftir um höfðu sáralítinn mjólkurmat nnðja síðustu öld, en nú eru og kjöt, en lifðu aðallega á þeir 18 á öllu landinu. fiski, kaffi og grautum. | Að fóik verði úti er orðið íþróttir voru mjög lítið iðk- miklu sjaldgæfara en áðnr var, aðar aðrar en glíman og marg- hvurt sem það er að þakka betri ir kunnu á skautum. klæðnaði, bættu'm samgöngum Flutningar og samgöngur eða meiri íyrirhyggju. voru erfiðar því alt var flutt á Húsnæði er miklu meira og hestum eða borið á bakinu, betra en áður fyr og er alt af enda voru engir eða illir vegir að batna. og fáar brýr. i Mjög margir hita nú hús sín Samgöngur við útlönd voru með hveravatni eða rafmagni, strjálar og óáreiðanlegar. aein framJeltt er með Irekjunum, Eg verð að láta þessa stuttu sem aJstaðar eru. Og nú er í og ófullkomnu lýsingu nægja, í áði að hita öll h&3 * Reykjavík en ætla nú að telja upp sumar með Jiveravatni, cu aðeins þær fram farir, sem orðið hafa nokkrir tugir húsa hafa þegar hjá okkur, og segja ykkur frá verið liitaðir þar á )>ennan hátt hvernig viðhorfið er þessi síð- cg reynst ágætlega. Hveravatn ustu árin. er iil^a r.otað til ao hita upp Hver er sjálfum sér næstur, vermireiti (hot houses), en í og þessvegna ætla eg að byrja á þeim rækta menn alskonar kál- framförum í heilbrigðis- og meti, blómtegundir og ýmsa á- Jæknisfræði á íslandi þessi ár. vexti, t. d. tómata, melónur, í staðinn fyrir 4 lækna um vínber o. fl. miðja síðustu öld, eru nú lík- Atvinnuvegir landsmanna eru lega um 200 læknar á landinu. nú miklu fjölbreyttari en áður. Eg þarf ekki að minnast á A. ðalatvinnuvegir eru þó þeir hvað læknavísindunum hefir sömu, það er fiskiveiðar og farið fram þessi ár, en eg ætla landbúnaður. að Jeggja mikla áherzlu á, að En í staðinn fyrir Jitlu. hættu- læknastéttin íslenzka hefir Jegu og erfiðu opnu bátana eru kveðið niður einhvern þann ó- nú komin stór og vönduð gufu- geðslegasta draug, sem fylgt skip. getur nokkuri þjóð og nokkrum 1 staðinn fyrir orfið, Jjáinn og manni, en það er sóðaskapur- hrífuna eru ni'. víða sláttu- og inn. Sóðaskapur var algengur á rakstrarvélar. íslandi, en er nú fyrirlitinn af Nýtísku mjólkurbú eru víða. miklum meirihluta landsmanna. I-essi bú framleiða smjör, skyr Sjúkraliúsinu íslenzku þola og margs konar osta. Þau fyllilega samanburð við það, gerilsneyða einnig mjólkina. sem bezt er hjá öðrum þjóðum.' Ýmiskonar verksmiðjur hafa Fyrir aldamótin voru engar verið reistar á síðari árum. T. d. lijúkrunarkonar til, en nú höf- er framleitt kex og kökur, um við fjölmenna og vel lærða súkkulaði og alskonar sætindi, hjúkrunarkvennastétt. — Ljós- ýmsar kryddtegundir, kerti, mæður eru nú fleiri og betur að [ sápur, gólfvax, skóáburður, ikn- sér. Alþýðufræðsla |vötn og ýmis fegurðarlyf, skó- er mikil og \ fatnaður, niðursoðinn fiskur og góð, miðað við það, sem er hjájkjöt, kaffibætir, gosdrykkir og öðrum þjóðum. öl, smjörlíki, jurtafeiti o. fl. Alt skólafólk er skoðáTS af Úr íslenzku ullinni eru nú læknum, til þess að hægt sé að unnir góðir dúkar til fatnaðar. varast að börn eða unglingar! Menn framleiða líka alskonar fatnað, t. d. vinnufatnað, sjó- klæði, o. fl. Flutningar og samgöngur eru orðnar ærið ólíkar því, sem var fyrir aldamótin. Vegir, sem skifta hundruðum kílómetra eru lagðir árlega og flestar ár eru brúaðar. Vitan- lega hafa ekki verið efni á að leggja góða vegi, en þessar með hættulega sjúkdóma, geti sýkt frá sér. Skólafólk leggur stund á fleira en bóklegt nám, t. d. sund, glímur, kappróðra, knatt- leiki, leikfimi, hlaup o. fl. Sund er t. d. skyldunámsgrein við flesta barna- og unglingaskóla. Stúlkur læra matreiðslu og þrifnað í barna- og húsmæðra-

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.