Lögberg-Heimskringla - 28.09.1972, Blaðsíða 6

6
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 28. SEPTEMBER 1972
Litli - Hvammur
Eftir EINAR HJÖRLEIFSSON
„Það gerðist ekki fyr en hann var farin í gær.
En hann fer samt áreiðanlega nærri um það, því
að Sigurgeir sagði honum, hvað sér byggi í brjósti,
áður en hann fór“.
„Og samt sækir hann þetta svona fast! Því
hann sækir það fast. Þú veizt ekki, hvað hann
sækir það fast. Hann ætlar að setja okkur á sveit-
ina, Veiga, ef þú lætur ekki undan honum. Hann
hefir tangarhald á öllu, sem til er í Holti — jörð-
inni, peningunum — öllu saman. Hann ætlar að
taka það alt. Þú skilur það — hann ætlar að setja
móður þína á sveitina og börnin og alt. Hann hef-
ur hótað því, og eg veit, hann stendur við það. Eg
veit ekki, til hvers eg er að segja þér þetta. Það
er líklegast synd af mér að vera að því. Ekki getur •
þú neitt við því gert. Mér dettur svo sem ekki í
hug að fara neitt að reyna að neyða þig — allra
sízt þegar svona stendur á fyrir þér. En það gerir
minst til, þó að eg segi það nú — þú fengir víst
að vita það innan skams, hvort sem væri. Það
liggur víst ekki í láginni, þegar við förum á sveit-
ina. Það leynir sér víst ekki, þegar farið verður
að flytja hana móður þína í eitthvert kotið á
kviktriám — eða hvernig sem þeir nú flytja hana
— eg veit ekki, hvernig þeir fara að því að flytja
hana“.
Solveig glápti eins og agndofa á föðiu: sinn,
meðan hann lét dæluna ganga. Fyrst gat hún ekki
gert sér grein fyrir því, sem hann var að segja.
Hún hafði haft eitthvert veður af skuldaskiftum
milli þeirra Sveinbjarnar, en hún hafði enga hug-
mynd um, hvemig viðskiftum þeirra var í raun
og veru farið. Svo þegar faðir hennar fór að tala
um kviktrén og flutninginn á móður hennar, var
eins og augu hennar lyktust upp á einu auga-
bragði. Henni var, sem hún sæi þann atburð ger-
ast fyrir augum sér, og hann skygði á alt annað.
Slík eymd og óhæfa mátti ekki við bera, hvað sem
það svo kostaði.
„Skilst mér það rétt, pabbi“, sagði Solveig svo
stillilega, að hún var steinhissa á því sjálf —
„skilst mér það rétt, pabbi, að engin önnur úrræði
séu til að forða ykkur frá sveit en þau, að eg eigi
Sveinbjörn?“
„Því er miður; eg sé ekkert ráð, Veiga mín.
Eg veit það, eins og eg veit að eg sit hérna, að
Sveinbjöm gengur eftir sínu. Eg veit engan, sem
eg gæti þá leitað til — þú skilur það, eg hefði þá
enga tryggingu að bjóða nokkurum manni, af því
að eg væri öreigi. Og þegar eg væri staddur á
hjarninu alLslaus, þá gæti eg ekki unhið fyrir
móður þinni og þeim fimm bömunum, sem eru í
ómegð. Eg er orðinn hálfgert skar, Veiga. Eg vinn
það, sem eg get; en eg er orðinn ósköp ónýtur. Þú
trúir því ekki, hvað eg finn til þess, að vera orðinn
ónýtur. Hugsaðu þér að verða eftir af hinum pilt-
unum — af því eg er orðinn svo mæðinn —lengst
niðri í mýri — og vera þó með mjórri spildu en
þeir. Eg fengi ekki nærri því full daglaim hjá
öðmm. Fyrir nokkurum ámm hefði eg ekki getað
skilið það né trúað því, að eg yrði nokkum tíma
svona ónýtur. Og hvað er það þó í samanburði við
að fara á hreppinn — guð minn góður — að hugsa
sér að fara á sveitina!“
„Vertu ókvíðinn, pabbi“, sagði Solveig. „Þú
ferð ekki á sveitina. Eg skal taka Sveinbimi. Þá
lagast þetta alt saman; — er það ekki víst, að þá
lagast þetta alt saman?"
„Nei — er þér alvara, Veiga? Guð launi þér
þetta, blessað barnið mitt. — Jú, þá lagast þetta
alt saman. — En í guðs bænum, láttu ekki hana
móður þína skilja á þér, að eg hafi reynt að neyða
þig. Eg hefi ekki reynt það — hefi eg? Segðu
henni. að þú gerir það af frjálsum vilja. Þú gerir
það af frjálsum vilja — gerirðu ekki? Þú gerir
það til þess að hjálpa foreldrunum þínum og
systkinum þínum — en þú gerir það af frjálsum
vilja — gerirðu ekki?“
„Eg geri það að minsta kosti, hvað frjáls sem
viljinn er nú“, sagði Solveig nokkuð óþolinmóð-
lega. .En þú mátt vera óhræddur um það, pabbi,
að þér verður aldrei kent um það“, bætti hún
svo við.
Ólaf grunaði, að dóttir sín mundi helzt vilja
jafna sig á þessu í einrúmi, enda hafði hann ekk-
ert meira að segja. Svo hann fór út úr stofunni.
Hann fann Sigurgeir úti fyrir og fór að rabba við
hann um hitt og þetta. Hvorugur þeirra mintist
einu orði á erindi hans.
Soiveig sat kyr á stólnum, krosslagði handlegg-
ina á borðinu, grúfði andlitið niður í þá og stundi
hátt. Grátið gat hún ekki og hugsað gat hún ekki.
Sorgin lagðist um stund eins og kolsvört þoka
yfir hug hennar og hún gat ekki áttað sig þar.
Svo fór að rofa til eins og fyrir hvassviðri.
Svona var þá komið — og þetta átti að verða
endirinn á öllum hennar æskudraumum. Hann
Sveinbjörn átti að verða maðurinn hennar! Hvað
það var viðbjóðslegt — óútmálanlega andstyggi-
legt!
Hún fór að hugsa um sögum af mönnum, sem
höfðu orðið að samrekkja huldufólki með óvið-
ráðanlega óbeit í sál sinni og líkama. — Var hún
heilluð af óvættum? Eins og það væri ekki betra
að vera heilluð af álfum inn í hóla og kletta, og
geta falið þar sorg sína og andstygð og svífirðing
fyrir augum mannanna, heldur en að dragast með
það alt í sólarljósi mannheima með Sigurgeir við
hliðina á sér!
Svo kyrði ofurlítið. Hafði hún ekki sjálf valið
þennan kostinn? Átti hún þá ekki að reyna að
standa við sinn eigin úrskurð með stillingu, hug-
prýði og þolinmæði?
Jú, hún hafði valið — valið eins og ofsótt dýr,
sem komið er fram á hamrasnös og á kost á því
tvennu: að steypa sér fram af hengifluginu eða
láta drepa sig uppi á hömrunum. Eins og um
nokkuð væri að velja, þegar átti að setja foreldra
hennar á sveitina, rífa börnin frá móður hennar
í rúminu, þeyta þeim út í svistinn og bastinn og
ef til vildi hrekja hana sjálfa frá manni sínum og
hola henni niður sem hreppsómaga í fletið móti
baðstofudyrum hjá einhverjum ræflinum, sem
vildi taka hana fyrir minst meðlag. Eins og það
væri nokkurt viðlit að lifa með það á samvizk-
unni, að hafa getað afstýrt öðrum eins ósköpum
og hafa ekki gert það!
En ef þetta var óhjákvæmilegt *til þess að
bjarga foreldrum hennar og systkinum, var það
þá ekki guðs vilji, að hún gerði það? Átti hún
ekki að beygja sig imdir guðs vilja — ekki á þann
hátt, sem hún gerði, með vonzku og ofsa, heldur
með auðmýkt og undirgefni? Vitaskuld var þetta
hart, en hans vegir voru órannsakanlegir.
Efinn greip nú sál hennar í fyrsta sinn með
heljarklóm sínum, kreisti hana, nísti og tætti hana
sundur, eins og mögnuðustu draugamir gera, þeg-
ar þeir ná í varnarlausar mannskepnurnar í nátt-
myrkrinu.
Guðs vegir voru ekki betri fyrir það, þó að
þeir væru órannsakanlegir. Það, sem var Ijótt og
andstyggilegt og níðingslegt, varð ekki gott, þó
að eitthvað gott kynni að geta af því hlotist —
einhvern tíma. Það var guðs að sjá um, að níð-
ingsverkin væru ekki unnin. Hann gat ekki þurft
neitt á þeim að halda, og það voru engin útlát
fyrir hann, almáttugan guð, að afstýra þeim. Hún,
sem var ekki annað en syndug manneskja, mundi
afstýra hverju níðingsverki, sem hún ætti kost á.
Og svo gjörir almáttugur guð það ekki — hann,
sem jafnframt er algóður! Var nokkurt vit í þess-
ari kenningu? Nei, annaðhvort var guð ekki al-
máttugur, eða hann var ekki algóður — beinlínis
vondur — eða hann var ekki til.
Hún hafði veður af því, að hugsunin væri voða-
leg. Hún var þá annaðhvort í höndunum á vondu
valdi, eða hraktist fyrir einhverju, sem hvorki var
gott né vont — ekkert annað en afl — eins og
reiðalaus og stýrislaust skipsflak í stórsjó. En
henni fanst einhver fiðrun í voðanum. Hann stælti
mótstóðuaflið og dró hugann burt frá andstyggð-
inni.
Og hún sagði sér það hvað eftir annað — eins
og móðir hennar hafði haft það upp fyrir henni
hvað eftir annað, sem hún með engu móti mátti
gleyma, þegar hún var lítil —: annaðhvort er guð
vondur, eða hann er ekki til.
En Sveinbjörn var tll —því miður — og hún
átti að verða konan hans. Nú fór hún að svala sér
á honum í huganum. Hún fór aftur að hugsa um
dýrið á klettanösinni. Hraust dýr búast til hefnda,
þegar ekki verður undankomu auðið. Skyldi hún
ekki geta látið hann iðrast þess ama? Hvað hún
skyldi kvelja hann! Hvað hún skyldi eitra fyrir
honum napurt í annarra viðurvist, hve nær sem
hún kæmist höndunum undir! Hvað hún skyldi
hella yfir hann miklu af brigzlyrðum, þegar þau
væru tvö ein saman! Hvað það skyldi vera henni
mikill fögnuður að lúta niður að honum á bana-
stund hans og orga inn í eyrað á honum, að hann
væri níðingur.
Hurðinni var lokið upp og Sigurgeir kom inn
í stofuna. Solveig sat þá upprétt við borðið móti
glugganum, lagði handleggina fram á það og
krepti hnefana. '
Sigurgeir gekk inn fyrir borðið og leit á hana.
Henni var mjög brugðið. Andlitið hálfgrátt og
kinnarnar sýndust rýrari en þær áttu vanda til.
Hún einblíndi út í gluggann. Hann hafði aldrei
séð hana neitt líka þessu, og það datt ofan yfir
hann.
„Solveig“, sagði hann heldur lágt, en með önd-
ina í hálsinum. Hún leit ekki við, sat grakyr eins
og áður.
„Solveig, Solveig — hvað gengur að þér? Er
þér ilt“? sagði hann nokkuru hærra og tók utan
um aðra höndina á henni.
Hún hrökk við og kipti að sér hendinmi.
Hann laut niður að henni og ætlaði að kyssa
hana. Hún ýtti honum frá sér og sagði:
„Þú mátt ekki snerta mig“.
Það var ekki þykja í röddinni og ekki heldur
minsta blíða — ekkert nema bláköld alvara.
Sigurgeir þótti atferli hennar æ undarlegra og
óskiljanlegra. Var hún fárveik eða var hún orðin
brjáluð?
Hvers vegna má eg það ekki?“ spurði hann
vandræðalega.
Hún þagði við nokkura stund, og sagði svo:
„Af því eg á ekki að verða konan þín, heldur
stjúpa þín“.
Sama þykkjuleysið í röddinni, sama blíðuleys-
ið, sama alvaran. Og ekki leit hún við enn, heldur
einblíndi út í gluggann.
Honum varð orðfall. Hann fann, að þetta var
satt, og að hvorki var óráð á henni né hún vitstola.
Gremj&n, sem hafði verið að brjótast í hug hans
um daginn, varð á svipstundu að hamslausri reiði,
og reiðin gaf honum ekkert svigrúm til að átta
sig, gera sér grein fyrir hrellingunni, sem annars
var svo auðsæ á Solveigu sjálfri. Efasemdimar,
sem hann hafði verið að kvelja sig með morgun-
inn áður, risu nú upp í huga hans, margfalt sterk-
ari, urðu á augabragði að sannfæring. Hann þótt-
ist skilja, hvers vegna Solveig hefði séð sig um
hönd. Hún hafði auðvitað tafarlaust farið að sjá
eftir að hafa lofást honum, og þess vegna verið
svona drumbsleg, áður en faðir hennar kom. Svo
hafði faðir hennar rekið smiðshöggið á iðrun
hennar. Honum þótti verst, að hann gat ekki kom-
ið orðum að því nógu napurt, særandi, og varð að
sætta sig við að segja háðslega:
„Já, faðir minn er auðvitað efnaðri en eg“.
Framhald í næsta blaði.