Birkibeinar - 01.05.1913, Blaðsíða 7

BIRKIBEINAR
39
gert af því, sem Einar Þveræingr bauð mestann var-
ann á, þar til er þeim tókst að koma þjóðinni undir
erlent vald. Sem vænta mátti gerðu þetta meinsvar-
ar, morðingjar og brennivargar og keyptir konungs
þrælar. Sú ánauð hefir eigi ennþá gengið eða horf-
ið af þessu landi.
Samanburður þjóðanna verður því þessi: Báð-
ar voru vopndjarfar og hraustar. Rómverjar voru
löghlýðnir, Islendingar ólöghlýðnir; Rómverjar vóru
dáðrakkir og óeigingjarnir ættjarðarvinir, íslendingar
eigingjarnir ofstopamenn, sem létu heill alþjóðar sig
engu skifta; Rómverjar voru þrautseig metnaðarþjóð,
Islendingar höfðu engan þjóðarmetnað og ótryggir
mönnum og málefnum. Rómverjar vóru framsýnir
stjórnvitringar í öllum viðskiftum sínum við aðrar
þjóðir og þjóðtlokka, bæði um stjórnarfar og engu
síður um samgöngur og verzlun. Islendingar voru
skammsýnir í viðskiftum sínum við aðrar þjóðir, bæði
um stjórnarfar og um samgöngur og verzlun. Þó
má með sanni segja, að fyrirhyggja þeirra var meiri
um stjórnarfar, en um hin atriðin. Því að jafnvel
þá er þeir létu ginnast til að ganga undir konung í
öðru landi, áskildu þeir sér meira sjálfstæði en frels-
isgarpar nútímans margir hverjir dirfast að hugsa,
hvað þá heimta oss til handa. Hefði við það mátt
bjargast, hetði þeir séð um að sér yrði máttigt að
halda á rétti sínum eftir ganda sáttmála. En í því
sýndi sig skammsýni þeirra, er þeir létu skipastól
sinn falla og aðra draga verzlun landsins úr hönd-
um sér. Þess vegna varð það til svo lítils gagns,
þótt ill meðferð skapaði nokkru meiri samheldni,
þegar þeir urðu loks sjáandi og skildu, hvað erlent
vald var. Þvi að þá sátu þeir sem fangar í um-
flotnu landi, af þvi að þeir áttu engan kost skipa.
og svo er enn1). Fyrir því mátti dreita þá inni og
svelta þá sem melrakka í greni — og svo er enn.
Samanburður afdrifanna er þessi; Rómverjar,
í upphafi þorp hjarðmanna, sökudólga og landshorna-
manna, urðu stórveldi á 480 árum, Islendingar, í
upphafi frjáls og auðug höfðingjaþjóð, urðu háðir er-
lendum konungi eftir 390 ár. Og þótt þeir væri að
lögum fullvöld þjóð, höfðu þeir fjötrað sig þeim or-
sakaböndum, að þeir máttu eigi losast. Því urðu
þeir að bráð erlendri óstjórn og mangararusli eftir
jafnlangan tíma, sem Rómaborg þurfti til þess, að
verða einvöld drotning allra landa við Miðjarðarhaf
og víðar, sú drotning, er hildingum á hálsi stóð.
Fróðlegt væri og að hera saman mannvit, gáfna-
far, lærdóm, menning, ritsnild og skáldfrægð þessara
þjóða. Mundi sá miklu geðfeldari, en hann liggur
fyrir utan umtalsefni mitt í kvöld.
Hefði forfeður vorir vitað afleiðingarnar af at-
ferli sínu, þá mundu þeir heldur hafa kosið aðferð
Rómverja. En þeir sáu þær eigi. Oss er þar á
móti auðgert að sjá þær. Það er oft mælt, að auð-
velt sé að vera vitur eftir á. Látum þá nú sjá að
oss verði það auðvelt. — Forfeður vorir gerðu sér
eigi ljóst, að þeir ætti hættulega óvini. en vér vitum
það. Vér sjáum, hver þjóðfjandi sundurlyndið hefir
orðið, vér lítum réttum augum á leigða morðingja
þeirra Snorra Sturlusonar og Jóns Arasonar. Oss
ætti því að vera innan handar að forðast sundur-
lyndi og að gjalda slíkum flugumönnum sem þeir
voru Gizur og Daði rauðan belg fyrir gráan. Vér
vitum að nú eru skæðustu stríð háð með fé og að
vér eigum í hættulegu stríði. Svo var og fyrr, en
menn vissu það eigi þá. Fyrir því vopni féllum vér
fyrr, þótt því væri þá mest beitt óvitandi, en nú vit-
um vér, hversu hiturt það er. Og nú er því beitt
víssvitandi, enda mundi þeim mun skeinuhættara, ef
enginn héldi skildi fyrir oss. En vér sjáum nú, hvert
háskavopn er að oss reitt, og ættum nú að kunna
að vera vitrir eftir á.
Margt heldur til þess, að forfeðrum vorum var
vorkunn, þótt illa tækist, en oss er engi vorkunn.
Vor eigin saga sýnir oss ljóst, hvað vér eigum ekki
að gera, saga Rómverja, Breta ofl., hvað vér eigum
að gera.
Það er þá fyrst, að nútíminn er engu meiri
friðartími en hinar fyrri aldir, þá er vegið var með
sverðum og spjótum, eða öðrum vopnum. Lifið er
enn sem fyrr barátta allra við alla. Vopnaburður-
inn einn er að nokkru breyttur, þvi að ofbeldið hít-
ur nú eigi í skjaldarrendur, heldur beitir það nú gulli
og silfri eður öðrum auði til þess að spekja eður
hefta lítilmagnann, svo að það geti sogið blóð hans.
Hins ber oss eigi siður að minnast, að fátækur fjöld-
inn hefir nú fundið vopn, sem vel bítur. ef drengi-
lega er á hatdið. Þetta vopn er samtök og sam-
vinna. Vér höfum eigi auðinn að vopni og megnum
eigi ofbeldisverk að vinna. En vér þurfum að verj-
ast þeim, og til þess höfum vér völ eins vopns og
einskis annars. Þetta vopn er samvinna.
Hér á landi hafa orðið miklar framfarir siðan
verzlun varð frjáls, og vér fengum ráð yfir fjármál-
um vorum. En oss fer þó sem manni einum, er
bygði nýtt hús á gömlum og ónýtum undirstöðum.
1 Birkib. III ár, bls. 9-29.