Dagur - 02.10.1999, Blaðsíða 7

1**0* KíO-

eee.\ aua*aflNauM - ss Sá '.'WJTfffifiWf. *?,.-*. SQffc
LAUGARDAGUR 2. OKTÓBER 1999 - 23
LÍFÍÐ í LANDiNU
MHfeBBMMlHMM
þráðurinn rakinn og leikstjóm og
aðalleikarar fá einkunn. Hver ein-
asta bíómynd er stór steinn í okk-
ar menningarsögu og verðskuldar
að mínu mati meiri og ítarlegri
umfjöllun."
Tinna setur spurningamerki við
það hvað þyki fréttnæmt í samfé-
laginu og segir afar sérkennilega
áherslu í fréttaflutningi hjá Ríkis-
sjónvarpinu. „Eg fór til dæmis á
tvær málverkasýningar um dag-
inn. Það var laugardagur og þeir
Daði Guðbjörnsson og Helgi Þor-
gils Friðjónsson voru báðir að
opna glæsilegar sýningar á verk-
um sínum. Þetta er viðburður, af-
rakstur margra mánaða vinnu,
höfundarverk tveggja einstaklinga
sem eiga það fyllilega skilið að
þeim sé sýnd athygli af íjölmiðl-
um. En, nei, þetta er víst ekki
fréttaefni, í mesta lagi á svona
efni heima í sérstökum „menn-
ingarþáttunT þar sem skautað er
á yfirborðslegan hátt yfir það sem
ber hæst í menningarlífinu á
hveijum tíma. Eg horfði á kvöld-
fréttirnar í Ríkissjónvarpinu þetta
sama kvöld og það var vissulega
ekki eins og fréttastofan væri að
drukkna í fréttum það var aug-
ljóslega gúrkutíð hjá þeim á
fréttastofunni. Til að mynda var
heilum fimm mínútum eytt í að
skýra ítarlega frá því að tveir
menn hefðu villst frá bílnum sín-
um í þoku, en annars blíðskapar-
veðri, á Landmannaafrétt. Skýrt
var nákvæmlega ffá öllum málsat-
vikum, en síðan í lokin hnýtt aft-
an við fféttina að mennirnir væru
reyndar löngu fundnir. Nú svo
endaði fféttatíminn auðvitað á því
að tíundað var í smáatriðum
hvaða Iið vann hvem í öllum
hugsanlegum deildum og riðlum í
boltanum..."
- En hvemig viltu sjá menning-
arfréttamennsku hér á landi? Er
þetta hara spurning um ítarlegri
og meiri umfjöllun?
„Já, og þetta er spurning um
innbyrðis vægi. Maður stendur
gapandi gagnvart því rými sem
íþróttir fá í sjónvarpinu, t.d. til
móts við það sem listir fá. Það er
verið að sýna frá heilu leikjunum,
heilu eftirmiðdagamir undirlagðir
af allskonar íþróttum, alltaf
minnst á íþróttir í fréttatímum,
mörg prógrömm á viku á kvöld-
tíma, - en frumsýningar í leik-
húsunum, opnanir myndlistar-
sýninga, stórir tónleikar ... og
svona mætti lengi telja - þessu
eru gerð ákaflega takmörkuð
sldl.“
Samkeppni
í listum af hinu góða
- Rtkisstjómin hefur lýst yfir vilja
til að hyggja 5 menningarhús á
landshyggðinni. Nú eru til félags-
heimili og ýmiss konar hyggingar
undir menningu um allt land.
Finnst þér forgangsmál fyrir
menningarlíftð í landinu að veita
peningum í að hyggja yfir menn-
inguna?
„Menningarhús er fyrst og
fremst sú menning sem fer þar
fram.“
- Teldirðu hagkvæmara fyrir
menninguna að menningarhúsa-
fjámiagninu væri fremur veitt til
starfsemi en steypu ?
„Já, ég held að það væri í flest-
um tilfellum æskilegra. Heima-
menn verða líka að fá að hafa
eitthvað um þetta að segja enda
er menningarlíf úti á landi víða
mjög öflugt og ástæða til að efla
og styrkja það fólk, sem oft og tið-
um leggur á sig ómælda ólaunaða
vinnu til þess að halda úti mann-
sæmandi menningarlífi í sinni
heimabyggð. Svo þarf líka að
stuðla að meira flæði, ef svo má
segja, gera samfélögum úti á
Iandsbyggðinni kleift að laða til
sín listamenn."
- Leikhúsflóran hefur hreyst tals-
Þessi glfma við að setja sig inn í
aðstæður og Iíf annarrar mann-
eskju. Velta fyrir sér möguleik-
unum, víddunum, því sem höf-
undurinn er að fara. Hvernig
maður á að beita sér til að koma
skilaboðunum í gegn. Þetta er
mjög spennandi glíma, þar sem
spurningin um einlægni er alltaf
sú mikilvægasta og trúnað við
persónuna sem þú ert að túlka.
Þú kynnist ekki „manneskjunni"
eins vel í mörgum öðrum störf-
um.
- Nú hefurðu leikið oftsinnis á
sviði og á tjaldi, er mikill munur
þar á?
„Vinna leikarans er mjög svip-
uð. Hann þarf á sömu einlægn-
inni að halda í túlkun sinni en í
sviðsleik þá standa leikararnir að
lokum einir á sviðinu með
augnablikið á milli fingur-
gómanna. Þeir hafa valdið. En í
kvikmynd er þetta öðruvísi. Það
er dælt inn svo og svo miklu efni
en sfðan eru margir aðrir sem
koma að verkinu og velja, hafna,
klippa og sníða til. Aherslurnar
sem eru valdar í klippingu eru
kannski allt aðrar en þær sem
leikarinn gerði sér í hugarlund
þegar hann lék senuna. Hann er
meira verkfæri sem kvikmynda-
Ieikari."
Með kvikmyndahandrit
í tölvunni
- Ætlarðu að vera í leiklistinni
það sem eftir er staifsævinnar eða
ertu með einhver önnur áfomi á
prjónunum? Ertu kannski að
skrifa hók t tölvunni?
„Leiklistin heillar mig í ýms-
um myndum og fyrst þú minnist
á það, þá hef ég verið að föndra
svolítið við það að skrifa og hef
meðal annars fehgið handrits-
styrk frá Kvikmyndasjóði út á
handrit sem ég sendi inn. En ég
ætla ekki að hafa fleiri orð um
það í bili. Um níutíu prósent
þeirra handrita sem sltrifuð eru í
heiminum enda ofan í skúffu,
en ekki á hvíta tjaldinu svo lík-
urnar eru litlar, en ég hef mjög
gaman af þvf að skrifa og ætla
að halda því áfram, þegar ég hef
tíma.“
- Og þá að lokum. Það fer
gjarnan það orð af listamönnum
að þeir séu duglegir við að kvarta
yfir peningaleysi frá hinu opin-
hera en slappari í að sækja sér
fjármagn sjálfir, þ.á m. til fyrir-
tækjanna í landinu. Hvað finnst
þér?
„Ef skattalöggjöfin væri rýmri,
væri þetta raunhæfur kostur, en
eins og sakir standa er fyrirtækj-
um heimilt að draga 0,5% frá
tekjum og veita í menningu og
vísindi. Þessi tala er ákaflega lág
og eins þyrfti kerfið að vera
meira hvetjandi fyrir lyrirtækin,
til dæmis þannig að þeim væri
heimilt að draga frá skatti tvö-
falda þá upphæð sem veitt er til
menningar og vísinda.
Hlutirnir hafa breyst mjög
mikið á þessari öld. En afstaða
fólksins hefur kannski ekki
breyst svo mjög. Það er gaman
að glugga í heimildir um það
þegar Jón Leifs og fleiri voru að
stofna Bandalag íslenskra lista-
manna. I blaðaviðtali í Morgun-
blaðinu 1. sept. 1936 segir hann
orðrétt: „til þessa hafa íslenskir
listamenn staðið utan síns þjóð-
félags, - síðan þeir hættu að
forðum að halda uppi heiðri
þjóðarinnar \dð hirðir norrænna
konunga, nú er frekast litið á þá
sem ölmusumenn eða fífl sem
ættu eiginlega engan rétt á sér í
borgaralegu samfélagi." Eg segi
ekki að afstaðan sé sú sama og
Jón lýsir, en hversu langt erum
við komin frá þessari sýn, núna
við aldarlokin? Mér er stundum
spurn."
Tinrta leikur eitt aðalhlutverkið í Ungfrúnni góðu og húsinu, hina stórlyndu eldri systur Þuríði. Hún er ánægð með þær viðtök-
ur sem myndin hefur fengið, en er ósátt við rýra umfjöllun fjölmiðla um menningarmál almennt."
leiklistarnámi, en þá varð ekki
aftur snúið. Það var óskaplega
skemmtilegt og skapandi and-
rúmsloft í SÁL-skólanum og ég
fann það fljótlega að ég var komin
á rétta hillu í lifinu."
- En hafðirðu þá liaft mikinn
áhuga á líffræðinni?
„Já, já, það hafði alltaf blundað
í mér að verða læknir eða líffræð-
ingur. Eg kláraði reyndar þennan
fyrsta vetur í líffræðinni samhliða
SÁL-skólanum og á þarna ein-
hveija punkta í líffTæði sem ég
kem aldrei til með að nota.“
- Var það í SÁL-skúlanum sem
þið Egill kynntust?
„Já, hann var að vinna við upp-
færslu þriðja árs nemenda á Gísl,
spilaði á harmoniku o.fl. í sýning-
unni. Við kynntumst í partíi eftir
jólagleðina. Það er besta partí
sem ég hef farið í...“
Ól upp 3 listamenn
- Sérðu eftir því í dag að hafafarið
út í leiklistina?
„Nei,“ svarar Tinna að bragði
og segir mömmu sína, Herdísi-
Þorvaldsdóttur leikkonu, eldkert
hafa tekið því illa þegar hún frétti
úti á götu að dóttirin hygðist feta
í fótspor hennar. „En hún sagði
náttúrulega eins og er að þetta
væri harður heimur. Það væru
margir sem heltust úr lestinni og
maður yrði að vera viðbúinn því.“
- Sagðirðu það sama við elsta
son þinn þegar hann sótti um og
komst inn í Leiklistarskólann?
„Já og nei, ef krakkar vilja eitt-
hvað þá held ég að úrtölur dugi
ekki til. Hver er ég að ráða hon-
um frá því að fara í leiklist? Mér
finnst hann eiga erindi þangað.
Hann er mjög frjór og skapandi
og þetta er mjög þroskandi skóli.
Þannig að ég held að hann hafi
stóran ávinning af náminu hvort
sem hann verður leikari eða ekki.
Hinn sonur okkar er reyndar í
dansnámi, hann er á síðasta ári í
klassískum ballettdansi í Stokk-
hólmi þannig að þeir eru báðir í
sviðslistum."
- Og ætlar ellefu ára dóttir ykkar
sem lék lika i Ungfrúnni góðu að
feta út á listahrautina lilui?
„Já, já, hún heldur því fram í
dag. Hún ætlar að verða söng-
kona, en ekki á Islandi," segir
Tinna og kímir. „Hún er nú rétt
að komast yfir Spice-tímabilið og
sér þetta í einhveijum hiilingum."
Með augnablikið milli
fingurgomanna
- Hvað var það sem heillaði þig við
leiklist?
„Það er þetta sköpunarferli.
vert hér á undanfömum misserum
með tilkomu „markaðsleikhúsa",
þ.e. Iðnó og Loftkastalans, sem eru
rekin án opinherra styrkja. Finnst
þér tilkoma þeirra hafa haft áhrif
á leiklistina íhorginni?
„Leikhúslífið er íjölbreyttara.
Við getum ekki án stóru leikhús-
anna verið, þar er í raun sá
grundvöllur sem smærri leikhúsin
byggja á, þangað sækja þau í
flestum tilfellum sfna leikara. I
öllum listum þarf að vera svigrúm
til þroska. Stóru leikhúsin hafa
þetta svigrúm. Þar er hægt að
sinna metnaðarfullri leiklist og
taka Iistræna áhættu sem mark-
aðsrekin leikhús hafa ekki mögu-
leika á að gera. Ég held að leik-
húslífið í Iandinu yrði ákaflega fá-
brotið og einhliða til lengdar, ef
við létum markaðsöflin ráða og
öll leiklist yrði einkarekin."
Læknir. líffræðingur
eða leikkona?
- Jæja, efvið snúum okkur aðeins
að sjálfri þér, fórstu fyrir slysni út
í leiklistina eða var hún æsku-
draumur?
„Já, íjögurra ára gömul sá ég
Kardimommubæinn og tilkynnti
móður minni, í beinu framhaldi
að ég ætlaði að verða „barnaleik-
kona“. Ég fékk reyndar ýmis tæki-
færi sem barn til að spreyta mig á
fjölunum eins og gjarnan er með
leikarabörn, en á unglingsárun-
um varð ég fráhverf leiklist og
hafði uppi yfirlýsingar á heimilinu
um að leiklist væri innantóm til-
gerð og sú veröld sem hún spegl-
aði væri gerviheimur. Það var því
heldur vandræðalegt fyrir mig að
viðurkenna það f\rir sjálfri mér
og öðrum að það væri þrátt fyrir
allt þangað sem hugur minn
stefndi. Mamma er líka svo raun-
sæ og varkár að ég vissi að hún
myndi ekkert hoppa hæð sína. Ég
innritaði mig í líffræði í Háskól-
anum með hálfum hug og fór svo
jaftiframt í kvöldskóla í Ieildist,
SÁL-skólann. Mér tókst að halda
því Ieyndu fyrir íjölskyldunni al-
veg fram að jólum að ég væri í
Hin frumsýningin hennar Tinnu var í Þjóðleikhúsinu í gærkvöld en hún leikur titil-
hlutverkið í leikritinu Fedra eftir Jean Racine. Þar leikur hún afar dramatískt hlut-
verk konu er leggur ofurást á stjúpson sinn.