Dagur - Tíminn - 30.11.1996, Blaðsíða 10

Dagur - Tíminn - 30.11.1996, Blaðsíða 10
Laugardagur 30. nóvember 1996 - X MINNINGARGREINAR ^Dagur-^úmtm Engilbert Guðmundsson, bóndi frá HaUsstöðum við ísafjarðardjúp, fæddist 16. desember 1912 að Lónseyri við Kaldalón. Hann andaðist á Landspítalanum aðfaranótt föstudagsins 15. nóvember s.l. Foreldrar hans voru Sigríður Helga Jensdóttir, f. 28. maí 1871 í Bolungarvík, og Guðmundur Engilbertsson, f. 21. október 1865 að Lónseyri. Hans foreldr- ar voru Engilbert Kolbeinsson, fæddur 1830 í Þernuvík, og Ólaf- ía Þórðardóttir, fædd 1845 að Lónseyri. Hennar foreldrar voru Þórður Ólafsson, bóndi á Lóns- eyri, og Margrét Bárðardóttir, en hún varð úti ásamt tveimur dætrum sínum utan við Lóns- eyrarbæinn. Sigríður Helga missti fyrri mann sinn í sjóinn; hann hét Hreggviður Þormóðs- son og áttu þau tvö börn, sem fylgdu henni að Lónseyri: Bögn- valdur Ágúst, f. 16. maí 1888, og Elísabet, f. 30. ágúst 1889. Sigríður Helga og Guðmund- ur eignuðust 11 börn, öll fædd að Lónseyri. Þau eru: Kolbeinn Engilberts, sem dó á fyrsta ári, Steindór Stefán, f. 27. desember 1897, Þórður, f. 9. aprfl 1899, Halldór, f. 19. júlí 1900, Bjarni Jónas, f. 23. maí 1902, Friðlaug, f. 31. ágúst 1903, Margrét, f. 6. mars 1905, Kolbeinn Guðmund- ur, f. 2. júní 1906, Ólafía, f. 25. júlí 1908, Jens, f. 9. nóvember 1910, og Engilbert, f. 16. desem- ber 1912. AUt er þetta fólk látið, nema Ólafía sem dvelur að Sól- vangi í Hafnarfirði og Jens, sem er bóndi að Kirkjubæ í Skutuls- firði. EngiUjert og Ólafia bjuggu að HaUsstöðum frá árinu 1945 tU 1995. Þau ólu upp þrjá fóstur- syni: Bafn Vigfússon, f. 2. nóv- ember 1935, búsettan í Beykja- vík; Gylfa Guðjónsson, f. 2. maí 1944, búsettan í MosfeUsbæ; og Beyni Snædal Magnússon, f. 7. júní 1960, búsettan í Kópavogi. Auk þess dvaldi hjá þeim um lengri og skemmri tíma fjöldi barna og ungUnga. Útför Engilberts Guðmunds- sonar fór fram síðastUðinn þriðjudag frá FossvogskapeUu í Beykjavík. fsafjarðardjúp var oft nefnt „Gullkistan" hér áður fyrr. Var Engilbert Guðmundsson það vegna þess hve vel Djúpið gaf af sér til matar fyrir fólk, bæði fugl, fisk og sel. Sagnir frá 18. öld herma að við ísafjarðardjúp hafi fólk komist bærilega af, meðan mannfellir var víða annarstaðar um landið. Það þætti ekki góður kostur í dag fyrir ungt fólk að koma sér fyrir á lítilli eyri við ósa jökulár, með kalda tungu Drangajökuls lafandi niður í Kaldalón. Þarna var þó oft hlýtt yfir sumartímann og sjóbleikjan læddi sér fram með eyrinni, inn í Mórillu og þverár hennar. Byggð hefur verið á Lónseyri um aldir, þó nú sé hún komin í eyði, en hefur verið í eigu sömu ættar á þriðju öld. Engilbert Guðmundsson sleit barnsskónum á Lónseyri. Hann lærði snemma að umgangast margbreytUega náttúru Kalda- lóns, hina hlýju og litríku ásjónu þess að sumarlagi og síðan kuldalegt yfirbragð vetrarins. Hann varð mikU skytta og veiði- maður; umgengni hans síðar á ævinni við öU dýr, hvort sem villt voru eða húsdýr, merkti ýmsa þá uppeldisþætti sem í heiðri voru hafðir á Lónseyri. Trúlegt er að oft hafi verið þröngur kosturinn á Lónseyri, mörg börnin og aUir aðdrættir með versta móti. Fólkið á eyrinni varð að sníða sér stakk eftir vexti, vinna margt heima sem ekki var hægt að borga fyrir ann- arstaðar. Peningarnir ultu ekki ofan úr hlíðinni. Snemma bar á að Engilbert var mjög verklaginn og fór vel með byssu. Eldri systkini hans hlutu sína skólagöngu að þeirra tíma hætti í héraði, eða voru send á námskeið á ísafjörð. Á fyrri hluta fjórða áratugarins varð mikil bylting í menntunar- málum við ísafjarðardjúp, er Héraðsskólinn í Beykjanesi var stofnsettur. Báðist var í að senda Engilbert á þennan skóla, hann var verklaginn og greindur, en þetta kostaði meiri peninga en heimUið hafði efni á. Eldri systkin hans áttu ekki kost á þessari skólagöngu, en Jens bróðir hans mun hafa stutt skólagönguna með ráðum og dáð. Skólaár Eng- ilberts voru 1936 og 1937, þrír mánuðir hvorn vetur. Sagt er að menntun hans hafi verið með ó- Ukindum eftir þessa tvo vetur. Eftir 1940 hóf Engilbert bú- skap á Lónseyri móti Jens bróður sínum. Áður hafði hann stundað sjóróðra og einnig verið um tíma að Auðnum á Vatnsleysuströnd hjá Kolbeini bróður sínum. SennUega hefur þeim Lónseyrar- bræðrum, Jens og Engilbert, orð- ið fljótlega Ijóst að þessi litla eyri mundi ekki bera tvo athafha- menn um framtíð, enda um það leyti miklar breytingar í landbún- aði og lifnaðarháttum fólks frá því sem áður var. Engilbert leit- aði eftir öðru jarðnæði og festi kaup á jörðinni Hallsstöðum í Nauteyrarhreppi, innar við ísa- fjarðardjúp. Síðar fékk Jens jarð- næði að Bæjum á Snæfjalla- strönd, Hærribæ, en í Neðribæn- um bjó Páll Jóhannesson og hans fjölskylda. Þá lagðist Lónseyri í eyði, en hvert fótmál þar á langa sögu gegnum aldir. Þeir Lónseyrar- bræður gáfu hvor öðrum stuðn- ing og gera enn. Þann 20. júní 1945 rann upp fögur morgunstund við ísafjarð- ardjúp. Það var blankalogn og sól í heiði. Þennan dag hafði EngU- bert vaUð tíl að flytjast búferlum að HaUsstöðum. Hann hafði feng- ið Kjartan Halldórsson frá Bæjum til Lónseyrar með triUu og á henni var öll búslóðin flutt að Hallsstöðum. Hann hafði einnig ráðið systur sína, Ólafíu Guð- mundsdóttur, til að standa fyrir búi um sinn. Þennan sama dag lagði hún upp frá Lónseyri á hestum og hafði með sér ungan pUt, Bagnar Sigurðsson að nafni. Hennar hlutverk var að koma tveimur kúm þeirra Engilberts að HaUsstöðum frá Lónseyri. Þegar Engilbert og Ólafía komu að Hallsstöðum, hún á hestum og hann á bát, blasti við bærinn við voginn. Bæjarhúsið var tvflyft timburhús, byggt af Höskuldi Jónssyni, bónda á Halls- stöðum. Húsið var orðið gamalt, en bar sig vel. Flaggstöng var í norðurkvisti og þar var flaggað, er Sveinn Björnsson, forseti ís- lands, heimsótti ísafjarðardjúp um borð í gamla Fagranesinu. Þetta hús hafði komið tU álita sem læknisbústaður fyrir Sig- valda Kaldalóns lækni, en af því varð ekki. Útihús voru úr torfi og timbri, gömul og Ula á sig komin. Túnið Jörundur Ármann Jörundur Ármann Guð- laugsson var fæddur 20. október 1932. Hann lést 8. nóvember s.l. Foreldrar Jör- undar voru Guðlaugur Jónsson verkamaður, f. 3.6. 1906 að Fossi á Húsavík, d. 12. sept. 1982 á Húsavík, og Gratíana Sigríður Jörundsdóttir, f. 29.6. 1905 á Flateyri, d. 28.4.1972 á Húsavfk. Systkini: Karen, f. 22.11. 1929, Guðbjartur, f. 28.6.1934, Dagný Jóna, f. 15.5. 1937, Bakel, f. 12.6. 1939, Kristjana, f. 18.12.1944. Kona Jörundar er Katrín Valgerður, f. 14.12. 1931, Ás- grímsdóttir útgerðarmanns, f. 10.8. 1904, d. 19.3. 1982, og Margrétar Gróu Sigurðardótt- Guðlaugsson ur, f. 8.12. 1896, d. 6.6. 1996. Börn þeirra: Ásgrfmur Grétar, f. 30.3. 1957, verktakl; Guð- laugur, f. 15.7. 1959, múrari; Sunneva, f. 20.1. 1964, hús- móðir; Sigríður Vala, f. 14.9. 1967, húsmóðir. Jörundur lauk sveinsprófi í múraraiðn í Beykjavík 1960 undir handleiðslu Árna Guð- mundssonar. Jörundur var virkur félagi í Múrarafélagi Beykjavíkur. Bitari félagsins 1962-66, formaður taxta- nefndar 1964-66. Meistara- réttindi 17. aprfl 1967. Félagi í Múrarameistarafélagi Beykja- víkur. Útför Jörundar fór fram frá Fossvogskirkju 15.11. s.I. Kveðja að heiman Nú ertu, frœndi, floginn burt tilfyrirheitna landsins þráða. Ég horfi á eftir meö hjarta kurt, himnafaðir víst skal ráða. Gömlu kynnin ég þakka þér, þau voru öll afsama stofni. Á Ijúfa minningu bjarma ber í bráð og lengd, þó tengslin rofni. Ungur sýndir dáð og dug, drottinn íseglin byr þér léði. Samferðamönnunum hlýjan hug, hetjulund á sjúkrabeði. í lægra haldi lúta varð langþreyttur, í hjarta ríkur. Hvar sem svo þú gekkst um garð, fór góður sonur Húsavíkur. Guðmundur G. Halldórsson, aðrir frœndur og vinir á Húsavík. h'tið en afgirt, fegurð og friður hvfldi yfir umhverfinu. Á HaUsstöðum tók á móti þeim ungur pUtur, Bafh Vigfússon að nafni, Hann hafði dvaUð hjá hálf- systur sinni, EmUíu Vigfúsdóttur, og Jakobi Jónssyni að Hallsstöð- um um árabil. Þau seldu Engil- bert jörðina og Bafh fylgdi með í kaupunum; hann var að sunnan, en Ukaði vel við Djúpið. Þarna hittu þau EngUbert og Ólafía fyrir sinn fyrsta fósturson. Þeir urðu þrír sem þau gengu í foreldra- stað, fyrir utan tugi barna sem verið hafa hjá þeim um lengri og skemmri tíma. Ólafía átti að standa fyrir búi bróður síns eitt sumar, en hún sinnti því hlut- verki ævilangt. Engilbert heyjaði um sumarið og allt slegið með orfi og ljá. Um haustið var féð rekið frá Lónseyri inn að Hallsstöðum. Seint um haustið datt niður þakið á fjár- húsum inni á hól. Hann lagaði þakið, en þetta var fyrirboði hans hver verkefni yrðu um framtíð. Næsta sumar fékk hann sér hestasláttuvél. Síðan hófust verk- efnin, hvert á fætur öðru. Tún voru stækkuð, öll útihús byggð að nýju og flutt inn í nýtt íbúðarhús fyrir jólin 1963. Hann var yfir- smiður að óllum sínum bygging- um og lagði víða hönd á plóginn við húsasmíði í sínu héraði gegn- um árin, m.a. yfirsmiður á íbúð- arhúsinu á Hamri og lagði hönd að bryggjusmíði á Arngerðareyri. Fljótlega fékk hann sér skektu og spil, sem fólk gekk kringum til að draga skektuna upp á grund. Hún var notuð fram í Djúpbátinn og hann reri fram á Djúp í átt að Borgarey, lagði Unu sem beitt var með sfld eða sandmaðki úr fjör- unni. Hann aflaði ótrúlega vel af þorski og sendi í soðið á flesta bæi í Nauteyrarhreppi. Engilbert notaði þekkingu sína og handlagni í þágu almennings. Hann klippti sveitunga sína, ætl- aði að taka krónu fyrir en gerði það aldrei. Hann gerði við við- kvæm tæki, eins og vatnskassa í bflum, fyrir sveitunga sína og fleira sem þurfti sérfræðiþekk- ingu til. Hann aðstoðaði varðandi dýralækningar í héraðinu, en þekkingu þar að lútandi mun hann hafa aflað sér frá Ásgeiri Guðmundssyni í Æðey, sem oft kom að Hallsstöðum til gistingar, er hann var á ferðalagi. Vorið 1948 ákváðu þau Ólafía og Engilbert að taka að sér ann- an dreng. Þau hafa trúlega fund- ið-að aðstaða þeirra og umhverfi kynni að gefa ekki síðri uppvaxt- arskilyrði en annarstaðar. Svan- fríður, amma mín á fsafirði, valdi mér þennan stað til að vera á. Ég var fjógurra ára og Láki kokkur passaði mig um borð í Fagranes- inu inn Djúp. Það var kallað að fara til vandalausra. Ég man enn veðrið, er Djúpbáturinn kom að Hallsstöðum. Það var sól, en ára- báturinn sem kom frá landi valt svoh'tið. Þeir settu mjólkurbrúsa upp í Fagranesið og aðra niður í árabátinn. Svo var mér lyft upp út fyrir borðstokkinn. Ég fann traustar hendur taka við mér úr árabátnum og ég var settur aftur í skut. Þetta voru hendur Engil- berts á Hallsstóðum. Þegar ég var m'u ára, reri hann með mig til prófs í Beykja- nesi. í bakaleiðinni var skotinn selur, ég reri, selurinn elti og Engilbert skaut. Kjötið var borð- að heima, en skinnið spýtt upp á timburvegg og síðan selt. Ég óx úr grasi og fylgdist grannt með breytingum í bú- rekstrinum. Eitt sumarið hætti hann að nota hesta fyrir hesta- sláttuvélina, en beitti fyrir hana gamaUi Ford-dráttarvél frá Auðnum. EngUbert sat þá á For- dinum, en Stígur Arnórs eða Guðmundur Sigurjónsson sumar- strákar sátu á hestasláttuvéUnni. Síðan keypti hann WUIysjeppa, í- 11, og sláttuvél á hann. Þá kom Massey-Ferguson '58 og enn síð- ar betri tækni. Ég man að Engil- bert var ávallt að lagfæra og gera við tækin sín. Hann fylgdist greinilega með framþróun í sín- um rekstri og ætlaði sér aldrei um of. Búið var aldrei stórt, en það var hagkvæmt og vel rekið. Árið 1960 kom þriðji drengur- inn í fóstur að Hallsstóðum. Þar var á ferð Beynir Snædal Magn- ússon, fjógurra mánaða og kom í fylgd móður sinnar og Guð- mundu, eiginkonu Jens í Bæjum. Hann reyndist fósturforeldrum sínum vel og ekki síður þegar erfiðleika efri ára bar að garði. Þegar síðustu örlagastund Engil- berts bar að garði, sem ávallt hafði verið öðrum hlýr og góður, bað hann þennan yngsta fóstur- son sinn að koma til sín. Það er mikið vandaverk að taka að sér uppeldi barna, ekki síst þegar um annarra börn er að ræða. HaUsstaðaheimUið hefur tekið þetta hlutverk að sér í rík- um mæli, bæði tU skemmri og lengri tíma. EngUbert Guðmundsson hefur verið í hreppsnefhd Nauteyrar- hrepps í 16 ár. Tómstundir hans hafa oft og tíðum verið landslags- málun og ljóðagerð. Á yngri árum málaði hann, á efri árum orti hann. Hann var snjall hag- yrðingur og sendi við ýmis tæki- færi kveðskap sinn til Tímans og Vestfirska fréttablaðsins og víðar. Kveðskapur hans var afar fágað- ur, sem og framkoma hans við börn sín og aðra samferðamenn. Árið 1985 orti Engilbert um alla bæi í Nauteyrarhreppi, í byggð og eyði. Um sinn eigin bæ kvað hann svo: Hallsstaðir fyrr í öllufalli fengu nafn af Landnáms-Halli, en Þórhallur því staðinn kallar þarna svo, að landi hallar. Séra Baldur VUhelmsson, pró- fastur í Vatnsfirði, sendir hér með alúðarkveðjur, en hann er staddur á Heilsuhælinu í Hvera- gerði. Við fóstursynir Engilberts þökkum honum vegferðina, á- samt öllum sumarbörnunum hans. Gylfi Guðjónsson, Mosfellsbœ.

x

Dagur - Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur - Tíminn
https://timarit.is/publication/254

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.