Dagblaðið Vísir - DV - 07.01.1986, Page 12

12
DV. ÞRIÐJUDAGUR 7. JANÚAR1986.
Frjáist.óháð dagblað
Otgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÖSKAR MAGNÚSSON
Auglýsingastjórar: PÁLLSTEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLT111, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: HILMIR HF„ ÞVERHOLT111
Prentun: ÁRVAKURHF. - Áskriftarverð á mánuði 450 kr.
Verð í lausasölu virka daga 45 kr. - Helgarblað 50 kr.
Valdsh yggju - fordæmi
Fáheyrt er, ef ekki einsdæmi, á síðustu áratugum, að
ráðherra reki banka- eða sjóðstjóra fyrirvaralítið úr
starfi. Með brottrekstri framkvæmdastjóra Lánasjóðs
námsmanna hefur menntamálaráðherra skapað hættu-
legt fordæmi öðrum valdshyggjumönnum, sem síðar
koma.
Eðlilegt hefði verið, að ráðherrann beindi til stjórnar
sjóðsins kröfum sínum um lagfæringar. Eftir að slíkar
tilraunir hefðu reynzt árangurslausar, gæti ráðherra
að því gefna tilefni skipt um meirihluta stjórnar.
Hinn nýi stjórnarmeirihluti gæti þá rekið sjóðstjóra,
sem reynzt hefði ófær um að verða við kröfum ráð-
herrans og stjórnarinnar. Þá væri líka búið að reisa
mál með ýmsum sönnunargögnum, sem nú eru ekki til.
Auðvelt ætti að vera að afla gagna um, að Lánasjóður
námsmanna sé illa rekinn banki. Réttast væri að segja,
að hann sé rekinn á flókinn hátt og búi til óþarflega
mikið umstang. Reksturinn ætti samt að vera einfaldur,
af því að lánveitingar eru næstum sjálfvirkar.
Sumpart eru vinnubrögð í sjóðnum einkar fornaldar-
leg. Að öðrum þætti hafa þau verið tölvuvædd á þann
hátt, að útskriftir, sem viðskiptamönnum eru sendar,
eru öllum gersamlega óskiljanlegar. Af því skapast
gífurlegt álag á símakerfi og afgreiðsluborð sjóðsins.
Þetta kallar á óhæfilega mikið starfslið og óhæfilega
mikla yfirvinnu þess. Þetta gerir Lánasjóð námsmanna
of dýran í rekstri og bakar viðskiptamönnum hans of
mikla fyrirhöfn. Þett.a þarf að laga skjótlega, jafnvel
þótt ekki sé farið eins að því og ráðherrann gerði.
Slæmur rekstur sjóðsins hefur hins vegar sáralítil
áhrif á slæma afkomu hans. Veltan er orðin svo hrika-
leg, að laun og yfirvinna skipta þar sáralitlu máli. Ekki
er hægt að kenna sjóðstjóranum um, að námsmönnum
hefur fjölgað meira en peningum hins opinbera.
Samt er rétt hjá Sverri ráðherra, að forkastanlegt er,
ef sjóðstjóri hefur ekki í tæka tíð nokkuð góða hugmynd
um, hvert stefni í þessu efni. Vitað er, hversu margir
útskrifast úr menntaskólum og öðrum hliðstæðum
skólum. Þær upplýsingar má nota jafnóðum.
Ófært er, ef ráðherra fær því sem næst mánaðarlega
nýjar hryllingsfréttir af aukinni fjárþörf. Enn sem
komið er lifir sjóðurinn að mestu leyti á ríkissjóði, sem
á að fara eftir fjárlögum hvers árs. Það setur allan
ríkisbúskapinn úr skorðum, ef veita þarf fé aukalega.
Sökin á þessu liggur þó að mestum hluta hjá ríkis-
stjórninni sjálfri og stjórnarflokkunum. Þessir aðilar
ganga árlega frá fjárlögum, þar sem varið er mun minna
fé til Lánasjóðs námsmanna en þarf samkvæmt gildandi
lögum. Þeir, sem reyna að búa til hallalaus fjárlög á
þennan hátt, þurfa ekki að verða hissa á bakreikningum.
Nú getur vel verið, að tiltölulega hægar endurgreiðslur
í sjóðinn og mikil fjölgun námsmanna leiði til þess, að
ríkið hafi ekki efni á að fara eftir gildandi lögum. Ef
svo er, þá er rétta leiðin að breyta lögum um sjóðinn.
Við slíkt samræmi mundu námsmenn og aðstandendur
þeirra vita, að hverju þeir ganga og það langt fram í
tímann. Þessir aðilar þurfa nú að bíða milli vonar og
ótta nokkrum sinnum á ári, af því að ríkisvaldið getur
ekki komið á samræmi milli laga og fjármagns.
Skynsamlegra hefði verið hjá ráðherra að einbeita sér
að slíkri samræmingu, samhliða skynvæðingu í rekstri
sjóðsins, í stað þess að haga sér eins og valdshyggjumað-
ur, öðrum slíkum til illrar eftirbreytni í náinni framtíð.
Jónas Kristjánsson
1986 - allra kosninga ár?
„Talsverðar líkur eru á að það
verði meira kosningaár en ráð
er fyrir gert og Alþingiskosning-
ar verði ekki all-fjarri sveitar-
stjórnarkosningunum.“
Um þessi áramót hafa, ef að lík-
um lætur, flokksforingjar og aðal-
stjórnmálahöfundar blaðanna
skrifað sína áramótapistla. I þeim
hafa þeir sjálfsagt eins og jafnan
áður lagt megináherzlu á, að ein-
mitt núna standi þjóðin á „Örlaga-
ríkum Tímamótum" - hvort
tveggja með stórum staf. Nú ann-
aðhvort eigi (stjórnarsinnar) eða
verði (stjórnarandstæðingar) að
brjóta blað í stjórnmálasögunni, ef
ekki eigi allt að keyrast um koll.
Þetta sama hafa menn verið að
segja í áramótagreinunum allt frá
því ég fyrst man eftir þeim. Þrátt
fyrir að umrætt blað hafi eiginlega
aldrei verið brotið þrátt fyrir þá
brýnu nauðsyn, sem marka hefur
mátt í samanlögðum áramóta-
greinum þessara samanlögðu ára-
móta, þá hefur þjóðarsagan engu
að síður haldið áfram að gerast.
Þetta hefur einhvern veginn
slampast. Ætli það haldi ekki áfram
að slampast sí svona eitthvað leng-
ur.
í sjálfheldunni
Staðreyndin er nefnilega sú, að
um all-langa hríð hafa stjórnmál á
íslandi verið í eins konar sjálf-
heldu, sem háttvirta kjósendur
hefur einfaldlega skort kjark til
þess að brjótast út úr. Hver er þessi
sjálfhelda? Hún skapast af því, að
enga ríkisstjórn hefur verið hægt
að mynda á Islandi nema með aðild
annars hvors eða beggja þeirra
stjórnmálaflokka, sem nú fara
saman með stjórn landsins. Annar
hvor þeirra hefur jafnan verið
þungamiðja sérhverrar ríkisstjórn-
ar, sem reynt hefur verið að mynda.
Alla aðra möguleika hafa kjósend-
ur útilokað á kjördegi.
Með slíkar skorður reistar milli
þess sem er mögulegt og hins sem
er hugsanlegt og jafnvel æskilegt
hefur olnbogarými stjórnmála-
mannanna stöðugt orðið þrengra
eftir því sem tímar hafa liðið og
fleiri stjórnarmynstur hafa verið
reynd. Sérhvert nýtt stjórnar-
mynstur býður upp á möguleike. til
aðgerða og athafna, sem önnur
stjómarmynstur útiloka. Gallinn
er bara sá, að innan þess ramma,
sem kjósendur hafa smíðað með
atkvæðum sínum á kjördegi, er
búið að reyna öll þessi mynstur og
þau eru öll búin að skila þeim
úrlausnum og árangri, sem af þeim
má vænta. Síðasta „nýjabrumið"
Kjallarinn
SIGHVATUR
BJÖRGVINSSON
FYRRVERANDI
ALÞINGISMAÐUR
var viðreisnarstjómin svokallaða,
sem lokaði hring þess mögulega í
samstarfsmynstri þess flokkakerfis,
sem kjósendurnir hafa skapað.
Síðan þá hafa menn einfaldlega
verið að lifa sömu stjórnarmynstrin
upp aftur og aftur. Umtalsverðar
nýjungar eða stefnubreytingar af
því tagi, sem skrifað er um í ára-
mótagreinunum, hafa menn hins
vegar ekki orðið varir við af þeirri
einföldu ástæðu, að menn eru farn-
ir að ganga í hringi og feta troðna
slóð. Þjóðin hefur þegar uppskorið
þá ávexti, sem sprottið geta upp
af þeim græðlingum og sambreysk-
ingum, sem óbreytt flokkakerfi
gefur færi á. Vilji menn uppskera
eitthvað annað og meira verða
háttvirtir kjósendur að breyta
sjálfum ræktunarskilyrðunum.
Ný öfl til ábyrgðar?
Einhver hluti þjóðarinnar er
sjálfsagt reiðubúinn til þess að gera
slíka tilraun - það marka ég m.a.
af því, að nýjum andlitum, hvort
heldur sem þau eru kynnt af nýjum
framboðum ellegar gömlu flokkun-
um, er yfirleitt vel tekið af kjósend-
um og stöðugt fleiri kjósendur virð-
ast vilja reyna eitthvað nýtt bara
vegna þess að það er nýtt og er það
síður en svo neinn ókostur. Megin-
þorrinn vill hins vegar ekki breyta
til - vill heldur halda í það, sem
hann þekkir, þótt hann sé óánægð-
ur með það, en að taka áhættuna
af því að breyta til. Þess vegna
talar allur þorri manna um öxl sér
og ræðir um „vinstri stjórn", „við-
reisn“ eða „nýsköpunarstjórn" sem
óskastjórnina sína. Allar þessar
stjórnir voru pólitísk áhætta, nýja-
brum og dirfska, þegar þær urðu
til. Þær hefðu aldrei getað orðið
til, ef menn hefðu talað um öxl sér
eins og þeir gera nú. Voru kjósend-
ur svona miklu djarfari á fyrra
helmingi þessarar aldar en þeir
ætla að verða á þeim síðari?
Kosningaár
Árið 1986 verður kosningaár, því
þá verða sveitarstjórnarkosningar.
Talsverðar líkur eru á, að það verði
meira kosningaár en ráð er fyrir
gert og Alþingiskosningar verði
ekki all-fjarri sveitarstjórnarkosn-
ingunum. Hníga ýmis rök að því,
að æskilegra geti þótt að hafa
kosningar til Alþingis eigi síðar en
á komandi hausti fremur en
snemma vorið 1987, en kjörtímabil-
inu lýkur í apríl 1987.
Sveitarstjórnarkosningarnar á
komandi vori gætu því orðið eins
konar allsherjarprófkosningar fyr-
ir landsmálin. Án efa ræðst fram-
haldið hvað landsmálakosningar
varðar ákaflega mikið af úrslitum
sveitarstjórnarkosninganna. Gefi
þær vísbendingu um, að kjósendur
séu loksins reiðubúnir til þess að
brjótast út úr þeirri sjálfheldu, sem
ég hef hér rætt um, með hvaða
hætti sem það kann svo að vera,
þá held ég að ekki fari hjá því, að
til tíðinda dragi á hinum pólitíska
himni og Alþingiskosningar séu þá
skammt undan. Gefi kjósendur
hins vegar enga slíka vísbendingu
í sveitarstjórnarkosningunum, þá
er hætt við, að menn haldi áfram
að aka sér í gamla farinu og þess
sé þá helst að vænta, að ríkisstjórn-
in leggi fram sitt hefðbundna fjár-
lagafrumvarp á hefðbundnum tíma
á hefðbundnu hausti.
Sighvatur Björgvinsson
^ „Þjóðin hefur þegar uppskorið þá
^ ávexti, sem sprottið geta upp af þeim
græðlingum og sambreyskingum, sem
óbreytt flokkakerfi gefur færi á.“