Dagblaðið Vísir - DV - 07.06.1986, Blaðsíða 10

54
~>V. LAUGARDAGUR 7. JÚNl 1986.
DV. LAUGARDAGUR 7. JÚNl 1986.
55
hvort sem ásakanirnar á hend-
ur honum munu reynast sannar
eður eigi.
Nýlega krafðist New York
Times þess að öll leynileg skjöl
og aðrar heimildir, sem til eru
um Waldheim, yrðu gerð opin-
ber og víða hafa heyrst háværar
raddir um að málið verði rann-
sakað ítarlega, svo sem í bæði
breska og bandaríska þinginu.
Hvað svo sem síðar kann að
koma í ljós er það óumdeilan-
legt að áskanirnar eru ekki
sprottnar af engu og tæpast af
illgirni einni saman.
Alheimssamband gyðinga hef-
ur ákært Waldheim fyrir að
hafa átt drjúgan þátt í hand-
tökum og brottflutningi á
rúmlega 40.000 gyðingum í
borginni Saloniki í Grikklandi,
og að hafa stjórnað hemaðar-
aðgerðum gegn andspyrnu-
hreyfingu Króata í Júgóslavíu,
en þær aðgerðir bitnuðu að
verulegu leyti á almennum
borgurum. Svör Waldheims
hafa einkennst af fyrirslætti og
undanbrögðum; „ég man þetta
ekki svo vel“, „það er kannski
hugsanlega mögulegt" og „það
er svo langt um liðið“.
Þegar hann var beðinn um að
svara ásökunum þess efnis að
hann hafi verið í SA Reiter-
sturm, þ.e. einskonar riddara-
liði nasista, svaraði hann að
hugsanlega væri um mistök í
skriffinnsku að ræða og ske
kynni að SA Reitersturm hefði
innlimað allt hestamannafélag-
ið sem hann var skráður í.
Afstaða austurríska kanslar-
ans Fred Sinowatz er kannski
táknræn fyrir það hvemig
margir Austurríkismenn kjósa
afbrot marklaus með öllu. Að
öðrum kosti geta smákrimmar
s.s. innbrotsþjófar kennt um
skrúfjárninu.
Bréf frá S-Afríku
Þó að grunsemdir varðandi
vafasama fortíð Waldheims hafi
ekki vakið verulega athygli fyrr
en nú skömmu fyrir kosning-
arnar eru þær ekki alveg nýtil-
komnar. Segja má að þær eigi
rætur sínar að rekja til nafn-
lauss bréfs sem barst ritstjórn-
arskrifstofum bæði New York
Times og þýska vikuritsins
Stem og voru bæði bréfin póst-
lögð í Suður-Afríku. Efni þeirra
var í stórum dráttum á þessa
leið: „Varið ykkur á því að
Waldheim var nasisti. Árið 1945
var hann í Triest, og þaðan flúði
hann með skrá yfir riddaralið
kósakka til að láta líta út sem
nasistar hefðu gengið í lið með
þeim í Rússlandi. í Fríulíhéraði
(á Ítalíu) framdi hann ýmis ill-
virki.“
Bandaríkjamenn höfðu alla
tíð nánar gætur á Waldheim (á
sama hátt og þeir hafa senni-
lega líka haft gætur á De
Cuellar). Það var vitað að Nix-
on var ósáttur við hann sem
aðalritara SÞ eftir að hann
hafði fordæmt sprengjuárásir á
Norður-Víetnam 1972. Einnig
var gyðingum í nöp við hann
þar sem þeir töldu hann ábyrg-
an fyrir heimsókn Arafats á
allsherjarþingið 1974 og Israels-
menn kunnu honum litlar
þakkir fyrir að hafa ekki verið
meðmæltur árás þeirra á
Entebbe-flugvöll í Uganda.
orðið sýnu neikvæðari. Annað-
hvort er sagan að endurtaka sig
eða gyðingar að verða para-
noid, nema hvort tveggja sé.
Málið rannsakað nánar
Raunar er vitað til þess að
áður höfðu verið gerðar ein-
hverjar minniháttar eftir-
grennslanir um fortíð
Waldheims. 1980 bað t.d. banda-
ríski þingmaðurinn Stephen
Solarz CIA-leyniþjónustuna um
að rannsaka fyrir sig fortíð
Waldheims. Starfsmenn þessar-
ar alræmdu leyniþjónustu hafa
þó varla gert meira heldur en
að labba sig út í næstu bókabúð
því niðurstaða þeirra var sú
sama og fram kemur í ævisögu
aðalritarans fyrrverandi:
„Waldheim gegndi hermennsku
með riddaraliðsdeild á austur-
vígstöðvunum, þar sem hann
særðist 1941, og upp úr því sneri
hann til Vínarborgar þar sem
hann hélt áfram að nema lög-
fræði.“ Sem áður segir er þetta
það sama og fram kemur í ævi-
sögunni sem kom út í fyrra og
bar titilinn í miðju fellibylsins.
Hins vegar ákvað New York
Times, eftir að hafa fengið bréf-
ið frá Suður-Afríku, að fá úr því
skorið í eitt skipti fyrir öll hvað
Waldheim hefði verið að að-
hafast á árunum 1941 til 1945,
enda hefur Waldheim sjálfur
alltaf reynt að forðast að ræða
um það tímabil. NYT réð aust-
urríska sagnfræðinginn dr.
George Didl til verksins og bað
hann um að komast yfir öll þau
skjöl og heimildir sem vörðuðu
Waldheim á þessu tímabili. Didl
glæpi og dæmdur í Júgóslavíu
1946.
Heiðursmerki frá nasistum
Þegar hér er komið í sögu við-
urkennir Waldheim að hafa
verið í Saloniki en segir jafn-
framt að sér hafi verið ókunn-
ugt um brottflutning gyðinga.
Og nú var kominn skriður á
málið og æ fleiri gögn fundust.
í Júgóslavíu er uppgötvað að
nafn Waldheims hafi verið á
skrá yfir stríðsglæpamenn allt
til 1947. Alheimssamband gyð-
inga birti fleiri gögn og í dag
þykir sannað að eftir að hann
særðist hafi hann verið sendur
til Berlínar á námskeið til
stjómar í skipulagningu
njósnaaðgerða handan sovésku
víglínunnar og að í Króatíu var
hann einn meðlima 3ju deildar-
innar sem framkvæmdi áætlun
sem kölluð var Kozara-bardag-
inn, en í kjölfar hennar voru
a.m.k. 2000 meðlimir and-
spymuhreyfingarinnar drepnir
og sömu leið fór 431 óbreyttur
borgari.
Skömmu síðar sæmdi ríkis-
stjóm Ante Pavelic (leppar
nasista) Waldheim heiðurs-
merki Zvonimir-krúnunnar og
átanlega er þess hvergi getið í
idngri upptalningu heiðurs-
merkja og viðurkenninga sem
finna má í ævisögu Waldheims.
Spurningar.. .og fá svör
Það er margt sem ennþá
þarfnast skýringa. Hvernig
tókst Waldheim að fela fortíð
sína og láta hana falla í
gleymsku? Og hvernig tókst
honum að komast hjá réttar-
skjöld sem gerði honum kleift
að seilast til pólitískra áhrifa, .
og að þeir hafi seinna meir not-
fært sér aðstöðu sína til að hafa
áhrif á störf Waldheims hjá SÞ.
Þetta mundi e.t.v. skýra afstöðu
hans í ýmsum málum hjá SÞ,
og sömuleiðis það að þegar
Waldheim var innsti koppur í
búri innan utanríkisráðuneyt-
isins sendi hann skýr fyrirmæli
til austuríska sendiráðsins í
Prag þegar Sovétmenn réðust
inní landið 1968: Veitið engum
tékkneskum ríkisborgurum
pólitískt hæli í sendiráðinu, -
og þessi fyrirmæli hans gengu
í berhögg við fyrri viðbrögð
Austurríkis í svipuðum tilfell-
um.
Því er spurt hvort hugsanlegt
geti verið að Sovétmenn hafi
átt þátt í því að koma undan
öllum persónuskjölum sem
vörðuðu Kurt Waldheim og séð
um að koma nafni hans út af
listum yfir stríðsglæpamenn í
Austur-Evrópu. Þeir voru í að-
stöðu til þess.
Heinrich Durnmaier, kom-
múnisti sem skipaður var
yfirmaður ríkislögreglunnar
1945 og hafði mikið með mál á
hendur stríðsglæpamönnum að
gera, minnist þess ekki að hafa
nokkurn tíma fengið mál Wald-
heims til umfjöllunar.
Ýmsir hafa orðið til þess að
halda uppi vörnum fyrir Wald-
heim og þeirra á meðal er hinn
valdamikli leiðtogi sósíalista,
Rudolf Kirch Schláger, og enn
aðrir, s.s. Bruno Kreisky fv.
kanslari, hikuðu lengi vel áður
en þeir létu opinberlega í ljós
nokkrar efasemdir.
Waldheimhneykslið:
Það er ekki langt síðan sjá mátti í Vínarborg stór auglýsingaskilti með
myndum af Kurt Waldheim, fyrrum aðalritara Sameinuðu þjóðanna,
og undirskrift þeirra var t.d. á þá leið að nú skyldu Austurríkismenn
haga sér skynsamlega og kjósa öflugan forseta sem gjörvöll heimsbyggð-
in treysti.
Eins og flestum er sjálfsagt
enn í fersku minni þá náði
Walheim ekki að vinna hreinan
meirihluta í kosningunum sem
fram fóru þann 4. maí sl„ þann-
ig að fram verða að fara aðrar,
kosningar í júní (reyndar á
morgun) og þá mun valið standa
á milli Waldheims og frambjóð-
anda sósíalista, Kurt Steyrer,
en hann kom Waldheim næstur
að atkvæðum í fyrri kosningun-
um. Steyrer gegndi áður
embætti heilbrigðismálaráð-
herra.
Furðuleg viðbrögð kjósenda
íhaldssömum flokksbræðrum
Waldheims mun hafa þótt það
fysilegur kostur að tefla Wald-
heim fram til forsetakosninga,
enda óhætt að fullyrða að hann
sé sá austurrískra stjórnmála-
manna sem þekktastur er á
alþjóðavettvangi, eftir að hafa
starfað sem aðalritari SÞ í tvö
kjörtímabil (1972-1982), við til-
tölulega góðan orðstír. Þegar
svo fram komu alvarlegar ásak-
anir um meinta stríðsglæpi
Waldheims á tímum seinni
heimsstyrjaldarinnar þótti
mörgum sem pólitísk framtíð
hans væri orðin mjög tvísýn,
enda voru þessar ásakanir
studdar skjalfestum gögnum
sem kollvörpuðu því sem Wald-
heim hafði áður haldið fram um
fortíð sína.
Það sem aftur á móti gerðist
í kjölfar þessara ásakana var
að skoðanakannanir sýndu
aukið fylgi hans meðal kjós-
enda og slagorðin breyttust í
samræmi við það: „Waldheim,
nú fremur en nokkru sinni áð-
ur“.
Austurríkismenn hafa orð á
sér fyrir að vera nokkuð sér-
sinna þjóð og þessi viðbrögð
þeirra verða ekki túlkuð á ann-
an veg en þann að þeir frábiðji
sér afskipti erlendra aðila af
innanlandsmálum sínum - og
samkvæmt þessu virðist litlu
máli skipta á hvaða forsendum
þau afskipti grundvallast. Þess
ber þó að gæta að öll umræða
um meinta aðild Waldheims að
stríðsglæpastarfsemi var stutt á
veg komin fyrir kosningamar
4. maí og því e.t.v. hæpið að
draga eindregnar ályktanir af
niðurstöðum þeirra kosninga.
Spurningin nú er fyrst og
fremst sú hvort hugsanlegt sé
næsti forseti fæðingarlands
Adolfs Hitlers verði fyrrverandi
nasisti.
Fyrirsláttur og undanbrögð
Það má Ijóst vera að stór hluti
umheimsins er þegar búinn að
dæma Waldheim og honum mun
aldrei takast að endurvinna sitt
fyrra traust og álit hvernig svo
sem kosningunum lyktar og
að líta á málið, en hann segir
m.a.: „Ég lít þannig á að Wald-
heim hafi ekki verið meðlimur
í SA Reitersturm-sveitunum,
heldur hafi hesturinn hans ver-
ið það.“ Sú tvíhyggja, sem
þarna kemur fram, hlýtur að
fela í sér að ekki sé tekin af-
staða til þess verknaðar sem
menn kunna að hafa framið og
þar með verður öll umræða um
Að auki hefur það magnað
óvild gyðinga í garð Waldheims
að þeir telja hann hafa stuðlað
að því að PLO-samtökin skuli
hafa öðlast þá viðurkenningu
innan SÞ sem samtökin njóta í
dag. Eftir að Waldheim-heyksl-
ið komst í hámæli segja tals-
menn samtaka gyðinga í
Austurríki að staða þeirra hafi
versnað og viðhorf í þeirra garð
tók til starfa og langur tími leið
án þess að nokkur skapaður
hlutur kæmi í ljós. Það var ekki
fyrr en allt stríðsskjalasafnið
var tölvufært að upplýsingar
um feril Waldheims komu fram:
fyrst gegndi hann herþjónustu
í Grikklandi og því næst í Júgó-
slavíu, samkvæmt skipan
herforingjans Alexander Löhr,
en sá var ákærður fyrir stríðs-
höldum gegn fyrrverandi nas-
istum og að verða sérlegur
ritari þáverandi utanríkisráð-
herra, Karls Gruber? Sú staða
var trampólín sem þeytti honum
af stað upp metorðastigann og
markar upphaf hins stórkost-
lega diplómatíska og pólitíska
ferils sem Waldheim á að baki;
úr æðstu stöðu innan utanríkis-
ráðuneytisins bauð hann sig
fram til forseta 1971 (hann tap-
aði þá, en hlaut þó engu að síður
47,2% atkvæða), og því næst
var hann kjörinn aðalritari SÞ
1972.
Það er trú margra að Sovét-
menn, sem voru einráðir í Vín
í nokkurn tíma eftir lok stríðs-
ins, hafi verið með puttana í
máli Waldheims og hagað mál-
um svo að hann hefði hreinan
Hvað gerist?
Það hlýtur að hafa komið
Kurt Waldheim skemmtilega á
óvart að fylgi hans skuli hafa
þróast á þann veg sem raun ber
vitni eftir að ásakanirnar á
hann komu fram. Hingað til
hefur hann virst vera í góðu
jafhvægi og tekið gagnrýni á
þann hátt að þetta hafi nú allt
verið svo saklaust að það borgi
sig ekki að vera að rifja þetta
upp.
Að gefnum þeim staðreyndum,
sem fram hafa komið, verður
fróðlegt að fylgjast með vali
austurrískra kjósenda á morg-
un.
Þangað til mun Kurt Wald-
heim halda áfram að brosa upp
um veggi í Austurríki.
Þýtt og endursagt, GÁ.