Dagblaðið Vísir - DV - 25.06.1986, Qupperneq 10

10
DV. MIÐVIKUDAGUR 25. JÚNÍ 1986.
Utlönd Utlönd Útlönd Útlönd
Danskir jafnaðarmenn vilja
Hungurvofan
ógnar Haiti
Á fjögurra mánaða tímabili óróa
hefur efhahagsástandi á Haiti hrak-
að frá því að vera slæmt og í það
að vera afleitt og horfur á að ástand-
ið batni í þessu fátækasta ríki á
vesturhveli jarðar eru ekki taldar
miklar.
Að sögn Henry Namphy, forseta
landsins, hafa 12.000 manns misst
atvinnu sína á þeim umbrotatímum
sem verið hafa síðan Jean Claude
Duvalier var steypt af stóli þann 7.
febrúar síðastliðinn.
Flest þessara starfa voru í verk-
smiðjum, sem framleiddu vörur til
útflutnings og notfærðu sér ódýrt
vinnuafl, en lágmarkslaun á Haiti
eru nú um 120 krónur á dag. í þess-
um verksmiðjum var innfluttum
hráefhum breytt í. fullunnar vörur
og þær síðan fluttar út, mest til
Bandaríkjanna.
Fyrirtæki taka saman
föggur sínar
„Bandarísk fyrirtæki hafa dregið
mjög úr umsvifum sínum og mörg
þeirra lokað verksmiðjum sínum,“
segir bandarískur hagfræðingur.
„Hver er tilbúinn að fjárfesta þar
sem óöryggi ríkir? Það hafa verið
svo margar vinnustöðvanir síðan í
febrúar að menn gátu með engu
móti vitað hvort starfsmenn þeirra
myndu mæta til vinnu daginn eftir.“
Þar sem hver einasti Haitibúi, sem
er í vinnu, sér fyrir að minnsta kosti
fimm atvinnulausum er greinilegt
að þegar 12.000 störf tapast fjölgar
þeim sem eru við hungurmörkin um
60.000 manns, eða 1% af heildar-
§ölda íbúa.
„Atvinnuleysi er alvarlegt vanda-
mál,“ sagði Namphy í sjónvarpsá-
varpi þar sem hann hvatti þjóð sína
til að hætta mótmælum og verkföll-
um.
„Það er vinnan sem bætir hungrið
og eymdina. Þið, Haitibúar, verðið
að skilja að það er ógerlegt að leysa
vandamál okkar nema friður og
stöðugleiki ríki hér.“
Óleysanleg vandamál?
Margir sérfæðingar eru á þeirri
skoðun að vandamál Haiti séu það
mikil að jafhvel þótt takist að koma
á friði og stöðugleika séu þau óleys-
anleg og þá skipti ekki máli hverjir
sitji við völd.
Hagfræðilegar upplýsingar styðja
um margt þessa svartsýni. Þjóðar-
tekjur eru um 15.000 krónur á mann
árlega en um 85% þjóðarinnar hefur
aðeins um 5.000 krónur í laun á ári
eða minna. Þetta þýðir að mikill
meirihluti þjóðarinnar býr við sömu
kjör og íbúar á þurrkasvæðum Afr-
íku.
Nú er jafnvel hætta á að matar-
birgðir þverri og hafa hjálparstofh-
anir lýst yfir miklum áhyggjum
sínum vegna þess.
Áður en Duvalier fór frá völdum
brauðfseddu hjálparstofhanir um 700
þúsund böm í landinu. Nú eru það
aðeins um 400 þúsund böm sem
njóta þeirrar aðstoðar.
Ófrjósamt land
Sérfræðingar segja að vandamál
Haiti séu aðallega tvenns konar. Það
sé of margt fólk og of lítið land. í
landinu búa sex milljónir manna á
28 þúsund ferkílómetra svæði sem
aðaílega er fjöllótt og illa ræktan-
legt.
Til samanburðar má nefria það að
Dóminíska lýðveldið, sem einnig er
á eyjunni Hispaniola, hefur jafn
marga íbúa en tvöfalt meira land og
niikið af því mjög frjósamt.
Umsjón:
Ólafur Arnarson
Atlantshat'
Kyrrahaf
Svend Auken, varaformaður Jafnaðarmannaflokksins í Danmörku, er einn
helsti talsmaður nýrrar stefnu i varnarmálum sem nefnist „varfærin varnar-
stefna". í henni felst að stefnu NATO er með öllu hafnað.
Þótt Haiti sé í nágrenni við Bandaríkin, sem margir nefna forðabúr heims-
ins, er þar fjöllótt og erfitt um vik með ræktun. Er talið að ekki verði bót á
hag landsmanna um langa framtíð.
Ef litið er á þjóðartekjur á mann
kemur í ljós að þær eru um 15.000
krónur á Haiti, en um 52.000 krónur
í Dóminíska lýðveldinu.
Embættismenn segja að hjálpar-
stofhanir hafi ekki brugðist nógu
skjótt við og komið til hjálpar en
fulltrúar hjálparstofhana segja að
stjómvöld á Haiti hafi ekki enn
komið með skýrar beiðnir um að-
stoð.
Aukin aðstoð ekki nóg
Núna í júní lofaði bandaríkja-
stjóm að auka árlega aðstoð sína
við landið úr 53 milljónum dollara
upp í 70 milljónir dollara á þessu ári.
Haiti fær samtals 200 milljónir á
ári frá Bandaríkjunum, Kanada,
Vestur-Þýskalandi og Frakklandi.
Sérfræðingar í Kanada segja að
ef vel ætti að vera þyrfti aðstoðin
að nema 5 milljörðum dollara á ári.
Það myndi duga til að fólk hefði
aðgang að drykkjarvatni, rafmagn,
læknisaðstoð og nægileg matvæli til
að halda hungurvofunni frá.
Fyrir utan þann óróa, sem ríkt
hefur í landinu frá því að Duvalier
var steypt af stóli, hafa bæst við
náttúruhamfarir. í byijun júní urðu
flóð í suðvesturhluta landsins sem
sviptu 250 þúsund manns heimilum
sínum, drápu húsdýr og eyðilögðu
uppskeru.
Karabiska hafið
gerbreytta
Tveir stærstu stjómarandstöðu-
flokkar Danmerkur funda nú sín á
milli um nýja stefiiu í vamarmálum,
sem Hans Engell vamarmálaráð-
herra segir að gæti þýtt alvarlega
árekstra við NATO ef þessir flokkar
komast einhvem tíma til valda.
Jafhaðarmenn og hinn vinstri
sinnaði Þjóðarflokkur ræða nú sam-
an um það sem þeir kalla „varfærin
vamarstefna". Markmiðið er, að
sögn talsmanna þessara flokka, að
tryggja vamir Danmerkur án þess
að ógna öryggi annarra.
„Sú stefha NATO að gera árásir
langt innan við framlínu óvinarins
hefur valdi óöiyggi og ótta,“ segir
Svend Auken, varaformaður Jafhað-
armannaflokksins, í viðtali við
Politiken.
Viljum eitthvað annað
„Við jafnaðarmenn viljum ásamt
jafnaðarmönnum í öðrum löndum
vinna að breytingum í átt að ein-
hveiju sem ekki er eins ógnvænlegt
og sem getur stuðlað að afvopnun
og komið í veg fyrir ótta og grun-
serndir."
í stuttu máli er stefhan sú að koma
á hemaðarkerfi sem eingöngu er til
vamar, en myndi valda hverjum
þeim sem reyndi að gera árás á Dan-
mörku miklu tjóni.
Jafnaðarmenn hafa samið frum-
drög að viðræðugrundvelli. Þótt
ekki hafi hann verið gerður opinber
enn hafa ýmis efnisatriði lekið út.
Sagt er að hin nýja stefna muni
meðal annars fela í sér að breytt
verði úr framsæknum vömum yfir í
að veija strendur landsins. Kaf-
bátum og stórum herskipum verði
lagt og eldflaugum verði einungis
komið fyrir á landi.
Horfið verði frá notkun orrnstu-
flugvéla og megináhersla lögð á
loftvamir með loftvamareldflaug-
um.
Meiri blöndun eigi sér stað innan
herafla landsins og hersveitir gerðar
hreyfanlegri.
Skriðdrekum verði lagt og fækkað
í liði því sem á að verja Schleswig-
Holstein-svæðið í samvinnu við
Þjóðveija.
Danmörk gífurlega mikilvæg
Ef stríð biytist út í Evrópu væri
staðsetning Danmerkur við mynni
Eystrasalts mjög mikilvæg. Þar væri
hægt að koma í veg fyrir að skip
Varsjárbandalagsins næðu að kom-
ast út á Atlantshaf og til Noregs.
Samkvæmt þeim áætlunum, sem
nú em í gildi, myndu Bretar og
Bandaríkjamenn senda Dönum her-
sveitir og aðstoð úr lofti og danski
herinn myndi beijast við hlið banda-
rískra og breskra hersveita.
Engell vamarmálaráðherra segir
að „varfærin vamarstefna" væri í
hróplegu ósamræmi við vamaráætl-
anir NATO og myndi rýra stórkost-
lega möguleika Dana til að veija
land sitt.
„Myndi aukaliðið, sem NATO
áætlar að senda hingað á hættu-
stund, vera í samræmi við hina nýju
vamarstefnu?" spyr hann.
Óhugsandi ef Danir ætla
að vera í NATO
„Samvinna á hemaðarsviðinu og
sameiginlegar vamir með banda-
mönnum okkar hefur það í för með
sér að einhliða breyting Dana yfir í
„varfæma vamarstefnu" er óhugs-
andi meðan Danir em í NATO,“
bætti hann við.
„Varfærin vamarstefna" hefur i
för með sér að miklu meira mann-
fall verður meðal óbreyttra borgara
í Danmörku en ella. Um leið tryggj-
um við óvini okkar að hann þurfi
ekki að hafa áhyggjur af því að við
gerum árásir innan hans eigin
landamæra. Hann þarf ekki að hafa
áhyggjur af því að þjóð hans komist
í kynni við hörmungar stríðs," segir
Engell.
vamarstefnu
Vestur-Þjóðveijinn, sem hefur
yfirumsjón með þvi liði sem sér um
vamir Jótlands og Schleswig-Hol-
stein, Henning von Ondarza hers-
höfðingi, hefiir varað við öllum
áætlunum um að draga danska her-
menn úr liði hans.
Engin leið að stöðva
Varsjárbandalagið
Það yrði ómögulegt að stoppa heri
Varsjárbandalagsins frá því að koma
vestur yfir og koma í veg fyrir að
breskir og bandarískir hermenn
gætu komið til styrktar, sagði hann
í samtali við Berlingske Tidende.
En Knud Damgaard, talsmaður
jafhaðarmanna í vamarmálum, seg-
ir: „Auðvitað yrði ekkert gagn í
„varfæmu vamarkerfi“ nema það
yrði tekið upp um leið bæði vestan
tjalds og austan. En ef einhver byij-
ar þá hljóta menn að líta á það sem
svo að það byggi upp sjálfstraust
manna.
Danskir stjómmálaskýrendur hafa
orðið varir við andstöðu innan hins
hófsama Jafhaðarmannaflokks
varðandi samvinnu við hinn vinstri
sinnaða Þjóðarflokk, sem hefur það
á stefrmskrá sinni að Danir hætti
þátttöku í kjamorkuáætlun NATO.
Leið til að komast til valda
En eftir íjögur ár í stjómarand-
stöðu líta margir jafnaðarmenn til
þess með hým auga að geta velgt
minnihlutastjóm Paul Schlúters
undir uggum og ræða nú um hugs-
anlegt bandalag „verkamanna-
flokka" við Þjóðarflokkinn til að
fella stjómina, þótt þingkosningar
séu ekki í Danmörku fyrr en í jan-
úar 1988.
Ef samkomulag næst milli flokk-
anna um „varfæma vamarstefhu"
áður en næsta þriggja ára vamar-
áætlun verður lögð fram á næsta ári
gæti það reynst jafnaðarmönnum
stórt skref á leiðinni til valda.