Dagblaðið Vísir - DV - 03.07.1989, Blaðsíða 15

MÁNUDAGUR 3. JÚLÍ1989/
15
HeUbrigðiskeriið f HoHandi
Holland er eitt af þéttbýlustu
löndum jaröarinnar. íbúar lands-
ins eru 14,6 milljónir, þar af 570.000
innflytjendur, eða 4%.
íslendingar eru sem kunnugt er
um 2,5 á km- lands, Hollendingar
eru 431 á km2 lands.
Heilbrigðiskerfi Hollands er með
því besta sem þekkist í hinum vest-
ræna heimi. Meðalaldur hol-
lenskra kvenna er 80 ár en karla
73 ár.
Fyrir nokkru var ég á ferð í HoU-
andi og kynntist UtUlega heUbrigð-
isþjónustunni þar í landi. Stærstur
hluti heUbrigðisþjónustunnar hef-
ur þróast af einkaframtaki. Nær
öU sjúþrahús og sjúkraþjónusta
eru einkastofnanir. Þetta er þó ekki
algUt.
Segja má að í Hollandi sé ekkert
ríkisheUbrigðiskerfi. Flestir lækn-
ar og sérfræðingar starfa sjálf-
stætt. HeUbrigðisstofnanir eru
reknar án hagnaðar og heUbrigðis-
þjónusta stendur öUum tU boða
hvemig sem kjörum þeirra er ann-
ars háttað.
HeUdarkostnaður við heUbrigðis-
þjónustuna nemur um 8,4% af
þjóðartekjum sem er líklega um 1%
meira en hjá okkur. Það merkUega
er að um 95% kostnaðar við heU-
brigðisþjónustuna í HoUandi eru
greidd með tryggingariðgjöldum.
Ég verð að játa að allt kom þetta
mér nokkuð spánskt fyrir sjónir.
Hjá okkur á íslandi og annars
staðar á Norðurlöndunum og Bret-
landi sér ríkið að mestu eða nær
öUu leyti um heilbrigðisþjón-
ustuna.
HoUenska kerfið er í grundvall-
Kjallaiiim
Guðmundur G.
Þórarinsson
alþingismaður
aratriðum öðruvísi. Það virðist
standa sig vel hvað gæði snertir og
nær tíl aUra en ekki bara fárra út-
valdra. Hins vegar eru miklar um- ■
ræður þar í landi um kostnaðinn
við heUbrigöiskerfið og fyrirhugaö-
ar breytingar tíl þess aö ná honum
niður.
Flókið kerfi
HeUbrigðiskerfið hollenska er
mjög flókið. Uppbygging þess bygg-
ir á margvíslegum reglugerðum
ríkisstj ómarinnar annars vegar og
hins vegar á einkareknum heU-
brigðisstofnunum aö mestu.
Tryggingakerfi greiðir kostnað-
inn. Annars vegar er um að ræða
sérstakan almannatryggingasjóð
sem greiöir fyrir vist á hjúkrunar-
heinúlum, vist á stofnunum fyrir
fatlaöa og lengri dvöl á sjúkrahús-
um t.d. Hins vegar eru ýmsar teg-
undir tryggifigasjóða.
Sérstakur heUsutryggingasjóður
er en um 60% aUra hofienskra
launþega eru skyldug að tryggja sig
í honum, þ.e. þeir sem hafa minna
en 50.000 hoUenskar flórínur á ári
(1988). Iðgjaldið er 3,15% af tekjum,
þó með hámarki. Síðan eru aðrir
tryggingasjóðir sem einstakUngar
tryggja sig hjá, aðaUega þeir launa-
hærri, og auk þess tryggja opin-
berir starfsmenn sig með sérstök-
um tryggingasamningum.
Verðlagning hinna ýmsu heU-
brigðisstofnana er hin sama um
aUt landið. Sérstök nefnd, „heU-
brigðisþj ónustuverðlagsráð' ‘,
ákveðiir leiðbeinandi verð sem
tryggingasjóðirnir taka mið af í
samningum sínum við heUbrigðis-
þjónustuna.
Eigi að síður skipuleggja ríki og
sveitarfélög heUbrigðisþjónustuna
og ákveða „staðsetningu“, t.d.
sjúkrahúsa og hjúkrunarheimUa.
Endurskipulagning
Eins og öU kerfi hefur hoUenska
heUbrigðiskerfið bæði kosti og
gaUa. I mars 1987 sendi hin svo-
nefnda „Dekker-nefnd" frá sér
skýrslu um nauðsynlegar breyt-
ingar.
Kostir hollenska kerfisins eru
taldir: MikU gæði heilbrigðisþjón-
ustu, bæði er lýtur að þekkingu
lækna og hæfni, tækni og tækja-
búnaði og meðhöndlun og lækn-
ingu sjúklinga. HeUbrigðisstofnan-
ir eru vel dreifðar um landið og þær
eru aðgengilegar fyrir aUa.
GaUar eru einkum flókin fjár-
mögnun og margbrotið trygginga-
kerfi.
Núverandi kerfi er ekki taUð
hvefja tryggingasjóðina nægUega
til að auka afköst og hagkvæmni.
Meginþema þessa kerfis var að
halda kostnaði niðri. Tækin til þess
hafa aðaUega verið reglugerðir frá
ríkisstjórninni sem verða æ um-
deUdari. Dæmi má nefna t.d. fækk-
un legurúma, sem sífeUt er á dag-
skrá, reglugerðir um laun lækna
og áhrif á fjárfestingu og rekstrará-
ætlanir.
Þessi reglugerðastjómun er talin
munu fljótlega reka sig á múra al-
menningsáUts og vart verða póUt-
ískt framkvæmanleg. HoUendingar
hyggja því á breytingar sem eiga
að byggja meira á aðhaldi, árvekni
og fjárhagslegri ábyrgð þeirra sem
annast heUbrigðisþjónustuna og
þeirra sem reka tryggingasjóðina.
Reyndar kaUa þeir þetta að styrkja
áhrif markaðsaflanna. Með því að
gera meiri kröfur til ábyrgðar allra
hlutaðeigandi verði þörfm fyrir
reglugerðir ríkisins stórlega
minnkuð.
Tryggingasjóðimir eiga að keppa
hver við annan á markaðnum. Það
á að leiða tíl þess að sjóðirnir leiti
hagkvæmustu samninga við heU-
brigðisþjónustuna. Þannig tengist
heUbrigðisþjónustan og heUbrigð-
isstofnanimar beint markaðskerf-
inu.
Vandamálin framundan
í Hollandi, sem og flestum Evr-
ópulöndum, er aldurssamsetning
þjóðarinnar að breytast. Stööugt
stærri hluti þjóðarinnar er yfir 65
ára aldri, eöa 11,8%. Á næstu ámm
mun þessi tala hækka og fljótlega
ná 13%. Meðal þeirra vandamála
sem heUbrigðiskerfið þarf að leysa
er þvi hve hratt þjóðin eldist. Þetta
leiðir af sér stöðugt aukna þörf fyr-
ir elliheimUi, hjúkmnarheimili. En
jafnframt veldur það HoUending-
um áhyggjum hve kostnaöur vex
hratt við lækningastofnanir. Mikl-
ar umræður eru um hlutfallið miUi
lækninga og umönnunar.
Legurými á hollenskum sjúkra-
húsum er 3,4 rúm á 1000 íbúa og
þeir stefna að þvi að fækka rúmum,
ná tölunni niður í 3,0 rúm á 1000
íbúa. Mundi það ekki þýða um 750
legurúm á sjúkrahúsum á íslandi?
Ég hygg að fleimm en mér komi
á óvart hvernig HoUendingar leysa
þessi mál. Ekki sé ég fyrir mér ís-
lendinga fara að dæmi þeirra. En
miklu fleiri þjóðir en ég hugði búa
við einkarekstur að miklu leyti í
heUbrigðisþjónustu. T.d. em 80%
sjúkrahúsa í Japan einkarekin.
Guðmundur G. Þórarinsson
„Heilbrigðisstofnanir eru vel dreifðar
um landið og þær eru aðgengilegar..
Á að innsigla íjármálaráðuneytið?
Nú efndi fj ármálaráðuneytið tíl
harkalegra innheimtuaðgerða
vegna áætlaðs og vangoldins sölu-
skatts. Auðvitað er nauðsynlegt að
reyna að skapa reglusemi í inn-
heimtu hjá opinberum aðUum. En
fyrr má nú vera djöflagangurinn.
Állt þetta hefði mátt gera með
manneskjulegri hætti en þessari
aðfór með tilheyrandi fjölmiðla-
glamri. Sé um vafaatriði að ræða
varðandi vangoldinn söluskatt geta
aöUar t.d. komið sér saman um að
skipa gerðardóm sem kæmist að
bráðabirgðaniðurstöðu á einum
eða tveimur dögum. Úrskurður
gerðardóms um frekari dómsmeð-
ferð, eða lokun fyrirtækis, er
bráðabirgðaniðurstaöa en sú að-
ferð sem sæmandi er í réttarríki.
Hvað svo sem öfi lög um sölu-
skatt segja byrjar 60. gr. stjómar-
skrárinnar svo: „Dómendur skera
úr öUum ágreiningi um embætt-
istakmörk yfirvalda." Það ætti því
tvimælalaust að vísa ruddalegri
málsmeðferð fj ármálaráðuneytis-
ins til dómstóls og fá tafarlaust
úrskurð í því hversu langt kerfið
má ganga í ruddaskap í innheimtu
söluskatts.
Hvað um fjármála-
ráðuneytið?
Framkvæmdavaldið hefur verið
duglegt við að eyða fjármunum
umfram heimildir undanfarin ár.
Hvað segir stjórnarskráin?
1. gr. „Ekkert gjald má greiða af
hendi, nema heimild sé til þess í
fjárlögum eða fjáraukalögum."
Greinarhöfundur tók sæti sem
alþingismaður á sl. ári. Eitt af því
fyrsta sem ég gerði var að spyijast
fyrir um það í kerfinu hvar heim-
ildirnar fyrir fjáraukalögunum sl.
ár væru. Engin svör. En mánuði
eftir að ég hætti að spyrja voru lögð
á borðið frumvörp til fjáraukalaga
fyrir árin 1979,1981,1982,1983,1984,
1985,1986 og 1987. Maður missti Úr
slag á staðnum.
Síðan hef ég verið að gagnrýna
meðferð fjáraukalaga í vaxandi
mæli. 25. maí sl. skrifaði ég fjár-
málaráðherra bréf og óskaði þess
að frumvarp til fjáraukalaga fyrir
Kjallariim
Kristinn Pétursson
alþingismaður
árið 1989 yröi lagt fram í upphafi
þings í haust. Skriflegs svars var
óskað innan 30 daga. Ekkert svar
hefur borist frá fj ármálaráðuneyt-
inu.
Hvað ætli fjármálaráðherra varði
annars um eitthvert röfl í þing-
manni um stjórnarskrá landsins?
Hann er önnum kafinn við að inn-
sigla fyrirtæki vegna vanskila á
áætluðum söluskatti. Hvaö skyldi
fjármálaráðherra varða um rétt
fyrirtækisins eða borgarans um að
fá deiluefni leidd fyrir dómstóla?
Hann varðar ekkert meira um það
en að svara bréfi frá alþingismanni
um fjáraukalög og stjórnarskrá.
Svoleiðis smáatriði trufla lítið
ánægjuna við innsiglisherferðina.
En hvað svo þegar fjárlögin verða
búin í nóvember? Á þá að innsigla
fjármálaráðuneytið? Hver á að gera
það?
Ég held að fjármálaráðherra væri
rétt að líta sér nær. Það er ágætis
mál að innheimta ógreiddan sölu-
skatt. Það skal viðurkennt. En að-
ferðin og ruddaskapurinn er fyrir
neðan allar hellur. Svo ekki sé nú
talað um skort á virðingu á réttar-
fari og dómsmeðferð. Allt þetta er
hægt að framkvæma án alls þessa
djöflagangs og fjölmiðlafárs.
Jón og séra Jón
Hvers vegna er verðbólgan?
Hvers vegna er allur rekstur á von-
arvöl og á í erfiðleikum með að
greiða söluskatt o.fl.?
Svar: Vegna þess að fram-
kvæmdavaldið virðir ekki stjórnar-
skrá landsins.
Það er kominn tími til að sauma
að kerfisófreskjunni sjálfri og byrja
þá einmitt í fjármálaráðuneytinu.
Um sl. áramót var búið aö greiða
úr ríkissjóði um 100 milljarða
króna umifram fjárlög* Upphæðin
jafngildir 130 Ólafsfjarðarjarð-
göngum eða rúmlega 200 nýjum
skuttogurum. Af hverju stafar svo
verðbólgan og vitleysan öll?
Þetta er stærsti hluti skýringar-
innar. Framkvæmdavaldið virðir
ekki stjórnarskrá landsins. Síðan
eru fyrirtækin og einstaklingarnir
hundeltir en þau eiga m.a. í erf-
iðleikum vegna óstjórnar og óráðs-
íu framkvæmdavaldsins. Þegar
fjárlög eru búin í nóvember fer
framkvæmdavaldið „á yfirdrátt í
Seðlabankanum" (á fagmanna-
máli). Kerfið prentar bara falska
seðla (greiðslur úr ríkissjóði án
heimildar) og borgar út í gúmmí-
tékkum - og þynnir út gjaldmiðil
landsins og verðbólgan fer í gang.
Þegar kerfið hefur sett verðbólg-
una af stað upphefst vitleysisgang-
urinn. Sparifé rýmar, spákaup-
mennska fer í gang með ofijárfest-
ingu í fasteignum, bílum, ísskáp-
um, myndbandstækjum o.s.frv.
Vextir hækka, verðbólgan magnast
og gengið fellur. Þar sem gengis-
skráning fer þannig fram að kerfið
sjálft ákveður gengi, þá leitast kerf-
ið við að draga gengisleiðrétting-
una á langinn til að hylma yfir
ósómann og á þennan hátt fer fram
eignaupptaka í útflutnings- og
samkeppnisiðnaði o.fl.
Það væri nær fyrir fjármálaráðu-
neytið að líta sér nær. Fjármála-
ráðherra var oft minntur á það af
undirrituðum á sl. þingi að leggja
fram fmmvarp til fjáraukalaga fyr-
ir árið 1988 en það var allt hunsað.
Einnig nú er bréf, sem greinar-
höfundur skrifaði og óskaði eftir
skriflegu svari fyrir 25. júní, huns-
að. Fjármálaráðherra er nú þegar
kominn fram úr fjárlögum þessa
árs.
Það verður að skapa þá venju að
stjórnarskrá landsins sé virt. Sé
frumvarp til fjáraukalaga lagt fram
á haustdögum fyrir sama ár verða
alþingismenn og þjóðin öll meðvit-
uð um það sem er að gerast í ríkis-
fjármálum. Þetta er grundvallarat-
riði númer eitt!
Það þýðir ekkert fyrir fjármála-
ráðherra að segja að allir séu jafnir
fyrir lögum ef hann hefur ekki
kerfið sjálft meðtalið. Það er alvar-
legra að framkvæma í bága við
stjórnarskrá landsins en að trassa
að greiða söluskatt án þess að það
sé verið að mæla með því. Hér er
gamla sagan um Jón og séra Jón.
Þetta er algjörlega óþolandi og
skapar auðvitað fyrirlitningu á
kerfinu og ekki að ástæðulausu.
Að komast upp með að borga út-
flytjendum í fólskum seðlum í stað-
inn fyrir alvörupeninga finnst mér
brjóta í bága við 67. gr. stjórnar-
skrárinnar um „friðhelgi eignar-
réttarins og ekki megi gera eigur
upptækar nema greiða fullt verð
fyrir“.
Hver er annars munurinn á því
að prenta falska seðla og þvinga
fyrirtæki til þess að taka við þeim
eða trassa að borga söluskatt? Var
ekki verið að halda því fram að
alhr ættu að vera jafnir fyrir lög-
um? Eiga ekki allir að vera jafnir
fyrir stjórnarskránni?
Maður er svo að segja orðlaus.
Ég reyndi þó í vetur að skrifa for-
setum Alþingis bréf og óskaöi þess
að öll starfsemi Alþingis yrði tekin
til endurskoðunar. Það var túlkað
sem „þingmaður kærir vinnuað-
stöðu“. Allt rangtúlkað og afbakað
og látið hta svo út að mig hafi van-
hagað um einhverja snobbaðstöðu.
Nú er það í tísku að tala illa um
alþingismenn. Sama hvað þeir
gera.
Hvað gerum við?
Það er bara ein almennileg lausn
til. Hún er sú að ganga til liðs við
Sjálfstæðisflokkinn því einungis
meirihlutastjórn þess flokks getur
komið hér á þolandi ástandi. Allt
annað verður hrossakaup og kák.
Alveg sama hversu margar álykt-
anir Ásmundur og Ögmundur sam-
þykkja. Lífskjör munu halda áfram
að versna jafnt og þétt með svona
rugludalla eins og nú sitja við
stjómvölinn.
„Við viljum engar gengiskoll-
steypur,“ segir forsætisráðherra
þegar lagfæra þarf gengið til sam-
ræmis við óstjómina í efnahags-
málum.
„Maður úti í bæ“ segir honum
hræðilegar sögur á hverjum degi.
„Fjármagnsmarkaðurinn er
ófreskjan,'1 segir maðurinn. En
stjórnmálamaðurinn, sem skapar
vitleysuna, er ekki ófreskjan!
Stjómmálamaðurinn, sem skapar
alla vitleysuna, á að vera í finni
veislu! „Þetta er þessum íjár-
magnseigendum að kenna.“ Svona
er málflutningurinn.
Það er sorglegt að fjölmiðlar
landsins virðast lítinn áhuga hafa
á stjórnarskránni. Það er sú kjöl-
festa sem mun reyna á á næst-
unni. Stjómarskrá landsins er
þokkalega góð. Verði hún sett í
öndvegi og Sjálfstæðisflokkurinn
fái meirihluta er von um batnandi
tíð, fyrr ekki.
Kristinn Pétursson
* Á núgildandi verðlagi frá 1979.
„Það þýðir ekkert fyrir Qármálaráð-
herra að segja að allir séu jafnir fyrir
lögum ef hann hefur ekki kerfið sjálft
meðtalið.“