Dagblaðið Vísir - DV - 05.07.1990, Qupperneq 14

14
FIMMTUDAGUR 5. JÚLÍ 1990.
Útgáfufélag: FRjALS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvaemdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, SlMI (91 >27022 - FAX: (91)27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð i lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Bjarghríngur fyrír Ólaf?
Margir Birtingarmenn vilja nú stofna nýjan stjórn-
málaflokk. Þeir telja, aö þeir komi málum sínum ekki
lengur fram innan Alþýðubandalagsins. Þetta fólk
stefnir að sameiningu jafnaðarmanna og telur gamla
hálfkommúnismann dauðan. Slíkur flokkkur gæti feng-
ið einhvern hljómgrunn meðal fólks, sem stendur mitt
á milli Alþýðubandalags og Alþýðuflokks. En við þekkj-
um, að reynslan af slíkri flokksmyndun er ekki góð, sé
htið á málin frá sjónarhorni vinstri manna. Klofningur
af þessu tagi mundi sundra atkvæðum, auka glundroð-
ann, og verða til að styrkja Sjálfstæðisflokkinn. Vel má
vera, að Sjálfstæðisflokkurinn verðskuldi mikinn kosn-
ingasigur. En sú er auðvitað ekki ætlun þeirra Birtingar-
manna, sem vilja nýjan flokk.
En hvað geta þeir gert?
Alþýðuflokksforystan segir, að þetta fólk eigi bara
að koma í Alþýðuflokkinn og vinna þar að sínum mál-
um. Það sé rökréttast. Alþýðubandalagið sé að leysast
upp. Sá flokkur muni ekki bera sitt barr. En framboð
Nýs vettvangs sýndi, að það fólk, sem styður einingu
jafnaðarmanna en er enn innan Alþýðubandalagsins, á
þó nokkurt fylgi. Þessu fólki má ekki gleyma. Alþýðu-
flokksmenn gætu sameinast þessu fólki í næstu kosning-
um, en kostar það ekki eitthvað? Staðreynd er, að Al-
þýðuflokkurinn hefur ekki þingsæti aflögu til að láta
þetta fólk fá í einhverjum bræðingi. Líklegra er, að Al-
þýðuflokkurinn tapi þingsætum í næstu kosningum.
En þá er ekki líklegt, að sameining jafnaðarmanna nái
fram að ganga að neinu marki. Hugmyndir formanns
Alþýðuflokksins um slíkt yrðu þá ómerkar með öllu.
Formaður Alþýðubandalagsins hefur einnig gælt við
þær hugmyndir. En hann er nú standdur á skeri. For-
ingjar á Alþýðubandalaginu virðast fremur vilja halda
gangandi hálfkommúniskum smáflokki en reyna að
sameina jafnaðarmenn. Alþýðubandalagið mun vafa-
laust tvístrast. Það sýndi miðstjórnarfundurinnn um
síðustu helgi. En sumir þar vilja reyna að sætta menn,
þannig að þeir hangi eitthvað í Alþýðubandalaginu og
geti stutt G-lista. Einn sáttamaðurinn er Ragnar Arn-
alds. Nú er það svo, að Ólafur Ragnar Grímsson mun
fyrst og fremst hugsa um að bjarga sjálfum sér. Vel
gæti svo farið, að pólitískum ferli hans lyki brátt. Harð-
línumenn munndu feha hann og Birtingarmenn gætu
ekkert fyrir hann gert. Alþýðuflokksfólk vildi ekki við
honum taka. Því hafa komið fram hugmyndir um bjarg-
hring handa Ólafi, hring sem héldi honum að minnsta
kosti á þingi.
Alþýðubandalagið hefur lítið af þingsætum á lausu.
Harðlínumenn munu ekki láta formann flokksins fá
þingsæti í Reykjavík. Fremur vildu þeir losna við hann.
En sáttamenn vilja, að Geir Gunnarsson gefi Ólafi Ragn-
ari í næstu kosningum eftir þingsæti í Reykjaneskjör-
dæmi sem telja má öruggt sæti.
Ólafur sæti þá eftir í Alþýðubandalaginu. En hann
yrði þar fljótlega knésettur. Sósíaldemókratarnir í
flokknum færu tvist og bast. Eftir yrði smáflokkur
harðlínumanna, þar sem Ólafur Ragnar fengi að vera.
Svo aum yrði þá niðurstaðan eftir allt tahð um sam-
einingu jafnaðarmanna, framboð Nýs vettvangs og
ferðalög a rauðu ljósi. Þetta er hkleg niðurstaða, sem
hefur skýrzt eftir miðstjórnarfund Alþýðubandalagsins
á Egilsstöðum.
Haukur Helgason
Einkennilega ritsmíð eftir Sigurð
Líndal lagaprófessor gat að líta í
DV á fóstudag í vikunni sem leið.
Tilefni greinarinnar eru þau um-
mæli mín hér í blaðinu á dögunum
að með nokkurri einfóldum mætti
segja að öldum saman hafi verið
uppi tvær meginskoðanir á því
hver eigi að vera tengsl okkar við
aðrar þjóðir og á hvað beri að leggja
áherslu í þjóðlífi okkar og þjóð-
menningu.
Prófessor Sigurður hefur þrennt
fram að færa. í fyrsta lagi telur
hann að hér greini ég íslandssög-
una „með díalektíska hugsim að
vopni eins og rétttrúaöur marx-
isti.“ í öðru lagi telur_hann að um
„frumlega kenningarsmíð" sé að
ræða. í þriðja lagi skorar hann á
mig að útlista nánar þá fullyrðingu
að Fjölnismenn hafi að ýmsu leyti
verið fulltrúar „þjóðlegrar forn-
eskju“ á öldinni sem leið.
Mér er bæði ljúft og skylt að svara
athugasemdum prófessorsins sem
ég met mikils enda þótt ég sé hon- Jón Sigurðsson forseti. - „Þekkti ekkert til verka Marx og var sannfærö-
um ekki alitaf sammála. ur frjálshyggjumaður," segir greinarhöfundur m.a.
Fjölnismenn,
forneskjan og
prófessor Sigurður
Hótfyndni eða
vanþekking?
Ástæðulaust er að staldra lengi
við þann misskilning prófessors
Sigurðar að ábending mín um hin
ólíku sjónarmið eigi eitthvað skylt
við marxisma. Ég fæ ekki séð
hvemig þetta hefur komist inn í
kolhnn á prófessornum.
Eitt er víst: Ekki ber þetta vott
um mikla þekkingu á fræðum
Karls Marx. Sé hugsun prófessors-
ins fylgt til enda eru allir þeir, sem
setja fram kenningar eða ábending-
ar um þýðingarmikil átök and-
stæðra sjónarmiða og hagsmuna,
marxistar. - Skiptir þá engu hven-
ær þeir eru uppi eða hvort þeir
hafa heyrt Marx getið!
Eigum við ekki að koma prófess-
ornum til bjargar og segja að hér
hafi hótfyndni en ekki vanþekking
stýrt penna hans?
Ekki „frumleg
kenningarsmíð“
Það er svo annar misskilningur
prófessorsins aö til umræðu sé
„frumleg kenningarsmíð" mín.
Nær lagi væri að finna að því að
ég taki upp gagnrýnislaust a.m.k.
tuttugu ára gamla kenningu Jó-
hannesar Nordals. „Frumleikinn",
sem prófessor Sigurður gerir að
umtalsefni, er sem sagt nokkuð við
aldur og ekki frá mér kominn!
Þetta á prófessor Sigurður, sem er
þjóðfrægur bókaormur og grúsk-
ari, auðvitað að vita.
Jóhannes Nordal kemst svo að
orði í forspjalli að endurútgáfu rits
Hannesar Finnssonar, Marmfækk-
un af hallærum (1970): „í fram-
farabaráttu íslendinga á síðustu
tveimur öldum hafa lengi verið
uppi tvær stefnur, er þó áttu sér
sama markmiö. Byggöu fylgis-
menn annarrar baráttu sína á róm-
antísku mati á fortíð íslands, en
hinir lögðu meira upp úr nútíman-
um og raunsæju matí á sögulegri
þróun. Á dögum Jóns Sigurðssonar
kom þessi andstæða fram í ágrein-
ingi hans við Fjölnismenn, er hann
taldi óraunsæja í baráttu sinni. Á
dögum Hannesar Finnssonar kom
svipuð andstaða fram milli hans
og Eggerts Ólafssonar."
Ástæðan fyrir því að ég fylgi
skoðun Jóhannesar Nordals er sú
að fyrir tíu árum, þegar ég vann
að rannsóknum á hugmyndasögu
Jóns forseta athugaði ég sérstak-
lega hvort hún ætti við rök að styðj-
ast. - Svo var að mínu mati.
Kjallariim
Guðmundur Magnússon
sagnfræðingur
Forneskja Fjölnismanna
Víkjum þá að áskorun prófess-
orsins. Hin „þjóðlega forneskja“
Fjölnismanna birtist kannski skýr-
ast í ágreiningi þeirra við Jón for-
seta í alþingismálinu, einu mikil-
vægasta úrlausnarefni sjálfstæðis-
baráttunnar á 19. öld.
Jón Sigurðsson vildi að Alþingi
yrði endurreist í Reykjavík og
skipulagt að hætti nútíma löggjaf-
arþinga. Fjölnismenn vildu hins
vegar endurreisa Alþingi á Þing-
völlum og Tómas Sæmundsson,
einn helsti oddviti þeirra, barðist
fyrir þvi að hinu endurreista Al-
þingi yrði hagað að allri skipan,
formi og starfsháttu, að hætti fom-
kappanna.
Deilurnar um þetta efni áttu sér
einkum stað á fjórða og fimmta
áratug 19. aldar. Sjónarmiö Tómas-
ar Sæmundssonar kemur skýrast
fram í grein hans um Alþingi í
þremur ritgjörðum frá 1841. Sverr-
ir Kristjánsson sagnfræðingur hef-
ur komist svo að orði að skrif Tóm-
asar lýsi svo einstökum bamaskap
að þau séu þessum merka manni
ósamboðin.
Jón Sigurðsson snerist eindregið
gegn hugmyndum Fiölnismanna í
alþingismálinu og taldi þær til
marks um einstakt óraunsæi. Lesa
má út úr skrifum hans um þetta
leyti og síðar að hann taldi tengsl
á milli rómantískrar (eða fom-
eskjulegrar) afstöðu Fjölnismanna
í alþingismálinu og algengra, en
rangra, viðhorfa til sögu íslend-
inga.
Hann komst svo að oröi um and-
stæö sjónarmið um framtíð íslands
á 18. öld í Nýjum félagsritum 1841:
„Sumir vildu taka upp aftur alla
siðu forfeðranna, búnaðarlög,
stjómaraðferð alla, búnaöarháttu,
klæðasnið og sérhvað eina; aðrir
vildu taka tímann eins og hann
var, og leita framfara á sama hátt
og eftir sömu reglum, sem þá vom
álitnar gildar meðal þeirra þjóða,
sem þá voru kallaðar bezt mennt-
aðar í norðurálfunni."
Vafalaust finnst prófessor Sig-
urði hér gæta marxískra áhrifa.
Gallinn er bara sá að Jón Sigurðs-
son þekkti ekkert til verka Marx
og var sannfærður frjálshyggju-
maður!
Um framhald á orðaskaki
Mér er hulin ráðgáta hvað vakti
fyrir prófessor Sigurði Líndal með
greininni í DV. Eins og hér hefur
komið fram verður hún að teljast
„einkennileg ritsmíð“ og kannski
má segja hið sama um þessi skrjf,
og það sem Sverrir Kristjánsson
sagði um skrif Tómasar Sæmunds-
sonar, að þau séu höfundi vart
samboðin.
Ég er hins vegar fús til að eiga
frekari orðaskipti við prófessor
Sigurð um Fjölnismenn og forn-
eskju fyrr og nú. Ég þykist þó hafa
um margt merkilegra að fjalla í
vikulegum pistlum mínum hér í
blaðinu og kannski verðum við því
að finna okkur annan vettvang eða
leita til ritstjóra DV um aukið rými
á síðum blaðsins.
Guðmundur Magnússon
„Jón Sigurðsson snerist eindregið gegn
hugmyndum Fjölnismanna 1 alþingis-
málinu og taldi þær til marks um ein-
stakt óraunsæi.“