Dagur - 10.05.1958, Síða 8

8
Baguk
Laugardaginn 10. maí 1958
ÞANG, ÞARI OG ÞÖRUNG AR
Verður þangmjöl undirstöðuatriði nýs stór-
iðnaðar í Noregi?
i.
Ranntóknir vísindamanna við
Þang- og þararannsóknastofnunina
norsku í Þrándheimi („Norsk insti-
tutt for Tang- og Tareforskning")
ltafa leitt í ljós, aff liægt sé að safna
upp úr sjávardjúpum jafnmiklum
fóðurhirgðum af þörungum, eins og
framleitt er samtals af heyi, korni
og kartöflum í Noregi á ári hverjtt.
Það er því engin furða, ])ótt nú sé
kep])t að því marki að fá ákveðið
rneð vissu verðmæti þessa sjávar-
gróðurs með fram endilíingum
ströndum Noregs (uni 1800—1850
km). Er hann talinn auðugasti sjáv-
argróður Norðurálfu og ætti því að
geta veitt óþrjótandi hráefni.
Hingað til hcfur verið frennir lít-
ill iðnrekstur í Noregi á þessum
vettvangi, en l)ættir vinfisluhættir
og góður árangur af fóðrunartil-
rauntnn hafa sennilega ýtt undir og
valdið hraðri þróun og aukinni hag-
nýlingu þessa sjávargróðurs.
II.
Upphaf að nýtízku rannsóknum
á þangi og þara hófst í Edínaborg
skömmu fyrir lok heimsstyrjaldar-
innar síðari, og var stofnuð þar sér-
stí'ik rannsóknarstiið. Hún hefur nú
verið lögð niður. En norska stofn-
u'nin, sem hafin var 1949, hefur nú
færzt í aukana. Þar vinna nú 12—14
manns. Grasafræðingarnir hafa
unnið að uppdráttum af gróður-
svæðtmum með ströndum fram. og
efnafræðingar hafa komizt að raun
um, að þang og þari fela í sér um
60 tegundir ýmissa efna, m. a. stein-
efni, fjörvi (vítamín) o. s. frv.
III.
Þang cr mikilvægast sem fóður-
efni. F.n þó eru afköst hinna 30—40
norsku verksmiðja, sem flestar eru
litlar, tiltöhilega smávægileg í sam-
anburði við þörfina, þegar fóður-
eiginleikar þangmjölsins verða full-
kunnir. í fyrra var t. d. heildar-
vinnslan (framleiðslan) um 10.000
smálestir, og af því magni fóru %
til útflutnings. Iðnfróðir menn telja
að áður en langt líði muni verða
söluskilyrði í Norégi einum fyrir 50
])ús. smálestir þangmjöls.
Sú cr ástæðan til þessarar bjart-
sýni, að góður árangur hefur fcng-
izt af nýjum vinnsluháttum, ýmstint
rannsóknum og fóðurtilraunum. Er
einnig búizt við auknum útfluln
ingi. Horfur eru góðar um sölu á
þangmjöli til Bandaríkjanna. Þar er
aðalatriðið, að kaupendur geti til
frambúðar treyst vörugœttunum.
Hugsanlegt væri því að stofna til
sams konar eftirlits með vörugæð-
um þessum eins og stofnað var um
síðustu áramót með síldarmjöls-
vinnslunni. segir ritstjóri blaðs Jjess,
er flytur fréttir þessar.
IV.
Um þang og þara mætti margt
segja. í stuttu máli eru unnin úr
þara ýmisleg verðmæt hráefni, m. a.
til meðalagerðar. í síðari heims-
styrjöld sendu Þjóðverjar t. tl. kaf-
báta til [apan eftir verðmæta þara-
efninu „ngar“ (en það er unnið úr
rauðþörungum til margvíslegrar
notkunar).
Ur rekþara, sem brim rífur upp
og færir á land („þarabrúk") ættu
að fást samkeppnishæf áburðarefni.
Þetta verður nú reynt á tilraunabýl-
inu Forus á Jaðri, segir blaðið.
Hagnýting þara og þangs í Nor-
egi er ævagömul og var oft notuð
handa búpeningi í fóðurskorti á
vorin, ekki sízt handa kúnum.
Þýzkir brauðgerðarmenn nota
þangmjöl í brauð, og prófessor
Printz í Þrándheimi ráðleggur
Norðmönnum „að gera sömuleiðis".
Benda gömul nöfn á þángi og þara
í Noregi til þessarar notkunar:
hestaþang, sauðaþang, kúaþari,
grísaþang o. s. frv. Og í Frostaþings-
lögum fornu var þari talinn til
náttúru-auðæfa.
V. •
Um þessar mundir virðist þang-
mjölið vera mikilvægasta hagnýting
þörunganna. Gerðar hafa verið
vísindalegar tilraunir um fóðrun
sauðfjár, nautpenings og hænsna
mcð þangmjöli víðs vegar í Noregi
með furðulegum árangri. Þangmjöl
hefur einnig verið sent ])ýzkum
búnaðarháskóla í tilraunaskyni.
Undanfarin tvö ár hefur norskur
héraðslæknir komið á fót fóðrunar-
tilraunum með 2000 fjár. Hefur
hann birt sérstaklega góðan árangur
af tilraunúrh þessum í dala- og
f jallasveitum. Með 50 g dagskammti
af þangmjöli jókst ullarvöxturinn
allntjög, og ullin vnrö bctri en áður.
Prófessor f lóie á Búnaðarháskóla
Noregs að Ási hefur komizt að raun
um, að þangmjöl megi nota handa
hænsnum í stað grasmjöls og marg-
víslegs fóðurbætis.
Þannig ætti hafið að geta fyllt í
skörðin um mörg efni, sem nú eru
Vilja ekki breytingar
á Kristneshæli
„Aðalfundur Kvennasámbands
Akureyrar, sem haldinn var þ.
29. apríl ,mælir eindregið á móti
því að Kristneshæli verði lagt
niður sem berklahæli.
Álítur fundurinn, að því miður
muni enn ekki fengin örugg vissa
fyrir því, að berklaveikin í land-
inu sé það mikið í rénun, að
tímabært sé að leggja niður
berklahæli á Norðurlandi."
að ganga til þurrðar á yfirborði
jarðar og valda skorts-sjúkdómum
ýmislegum. T. d. er joð ríkvilegt í
þangi og þara. — Var það um langa
hríð unnið úr þang- og þara-ösku.
Þangmjölsvihnsla í Noregi er nú í
hröðum vexti.
Það er hálf-broslegt að minnast
þess, að fyrir réttum 50 árum, er
ég var kennari við Flensborgarskóla
hvatti ég Hafnfirðinga í nokkrum
blaðagreinum til að hagnýta sér
hinn mikla þang- og þaragróður
umhverfis allt Álftanesið og í
Garðahverfi, og „þarabrúk" í öll-
um fjörum! En þá var aðallega um
þangbrennslu og fóðurvinnslu að
ræða. — En á þcim árum var það
ekki siður að kollhlaupa sig að lítt
kunnum framkvæmdum. — En mér
var kunnugt frá bernsku, að snuö-
irnir okkar í Ncsi kunnu réttilega
að meta mannhæðar hátt þarábrúk-
ið í Hellisfjöru, og sjávargróðurinn
eins langt fram og þeir náðu á
stórstraumsfjöru!
En nú eru bæði „kerlingabækur
og sauðarvit" orðið að raunvisind-
um!
Helgi Valtýsson.
Nauðsyniegt að friða ensk síldar-
mið fyrir ágangi togveiðiskipa
1 skýrslu, sem nýlega er komin út í.Englandi og nefnist
„Um síld og síldveiðar“ (The Herring and the Fishery) kom-
ast höfundar að þeirri niðurstöðu, að minnkandi síldveiði á
miðunum í Austur-Anglíu megi að miklu leyti rekja til
ágangs togveiðiskijia. Leggja höfundarnir til, að teknar verði
upp friðunaraðgerðir til J>ess að auka veiðina að nýju.
Höfundar skýrslu þessarrar
eru tveir vísindamenn, sem
vinna hjá Lowestoft Laboratory
(rannsóknarstofu Lowestofts),
en Lowestoft er ein helzta út-
gerðarborg á austurströnd Eng-
lands.
Annar þessarra vísindamanna,
A. C. Burd að nafni, segir í sínu
áliti, að „aukin togveiði á sí'ðari
árum eigi meginþáttinn í því að
nóvember-veiðarnar hafi brugð-
izt.“
Hinn höfundurinn, dr. Cushing,
tekur að vísu ekki eins sterkt til
orða, en leggur einnig til, að
friðunaraðgerðir verði reyndar,
og dr. Michael Graham, sem
einnig starfar hjá áðurnefndri
rannsóknarstofu, segir í formála
fyrir skýrslu tvímenninganna, að
ekki sé hægt að gera ráð fyrir
aukningu síldveiðistofnsins, án
friðunar fyrir botnvörpuveiðum.
Enskir fiskimenn og útgerðar-
menn hafa því miður ekki alltaf
verið skilningsríkir á friðunar-
mál íslendinga. En víða kreppir
skórinn að þeim sjálfum, eins og
sjá má af þessarri frétt, og þá
eiga vísindamenn engin önnur
ráð en friðun fiskimiða. í þessu
tilliti er sama sagan að gerast hjá
þeim og hjá okkur íslendingum.
Fyrirhyggjulausar togveiðar eru
rányrkja.
Aukin samvinna við þjóðarbroiið
í Vesturheimi
Fjórir Eyfirðingar munu fara vestur í sumar og heiinsækja
gömlu landnemana og afkomendur þeirra, safna fróðleik um
þá með bókaútgáfu fyrir augum, svo og gömlum liandritum.
Þeir, sem vestur fara, eru: Árni Bjarnarson, bókaútgefandi á
Akureyri, séra Benjamín Kristjánsson, Laugalandi, Steindór
Steindórsson, menntaskólakennari, og Gísli Ólafsson, lög-
reglumaður, báðir frá Akureyri.
Tízkusýning
Kvenfélagið Framtíðin heldur
dansleik að Hótel KEA laugar-
daginn 10. maí kl. 9 e. h.
Til skemmtunar verður fjöl-
breytt tízkusýning frá Verzi.
Guðrún, Reykjavík. Hljómsveit
leikur.
Tízkusýningin verður endur-
tekin sunnudaginn 11. þ. m. að
Hótel KEA kl. 3.30.
Aðgöngumiðan að sýningunni
báða dagana verða seldir að Hó-
tel KEA laugardaginn kl. 4 og
við innganginn.
Allur ágóðinn rennur til elli-
heimilisbyggingar á Akureyri.
Steingrímur Steinþórsson, fyrr-
verandi forsætisráðherra, fól
Árna Bjarnarsyni að gera tillög-
ur um aukna samvinnu fslend-
inga austan hafs og vestan. En
Árni hafði í tvö. sumur dvalið
vestra og hafði mikinn áhuga á
málinu. Hermann Jónasson for-
sætisráðherra skipaði fyrir
nokkru nefnd til að vinna á
grundvelli áðurnefndra tillagna.
Hana skipa Árni Bjarnarson for-
maður, Flallgrímur Hallgrímsson
ræðismaður, séra Benjamín
Kristjánsson, Steindór Steindórs
son og Egill Bjarnason auglýs-
ingastjóri.
Tillögur Árna Bjarnarsonar
eru komnar út í bókarformi og
hefjast með ávarpi Steingríms
Steinþórssonar. Þær eru í fjórum
meginköflum. Fyrsti kaflinn er
um að stofnuð veröi upplýsinga-
deild í Winnipeg, aukin verði
fréttaþjónusta milli landanna
með aðstoð útvarpsins, vest-
mannadagur verði haldinn á
Þingvöllum ár hvert og stofnaðar
verði deildir Þjóðræknisfélags-
ins. í öðrum kafla eru gerðar til-
lögur um árleg heimboð og
mannaskipti við vinnu og milli
skóla, skipti á ferðamannahópum,
komið verði á vinabæjasambandi
og fleira.
Þriðji kaflinn fjallar um að
kennslubók verði gefin út fyrir
íslendinga vestra, sendir verði
fyrirlesarar milli þjóðanna, unnið
verði að landnámssögu íslend-
inga í Vesturheimi, fréttaþjón-
usta blaða verði aukin mjög og
margt fleira.
í fjórða kaflanum er fjallað um
viðskiptamál og bent á markaðs-
möguleika, heimilisiðnaðarsýn-
ingar verði haldnar í íslendinga-
byggðum. Ennfremur bóka- og
biaðasýning í Winnipeg, og leit-
að verði samvinnu um skógrækt-
armál.
Tillögur þessar eru á ýmsan
hátt hinar athyglisverðustu,
hversu sem tekst um fram-
kvæmdina.
Árni hefur um langt skeið
starfað að þessum málum og tel-
ur 45—50 þús. fólks af íslenzku
bergi brotið vestanhafs. Er hann
nú að gefa út mikið og vandað
rit, er hann nefnir Eddu, til efl-
ingar samstarfinu. Rita í það 30
þjóðkunnir menn og verður það
gefið út í 8—9 þús. eintökum og
selt hér og vestra. Alþingi hefur
veitt nokkurt fg til æviskrárrit-
unar Vestur-fslendinga. Það
starf hefst í sumar, er þeir fara
vestur fjórmenningarnir, sem
fyrr getur.
Happdrætíi Sambands ungra
framsóknarm. bar góðan árangur
Skapar félögunum betri starfsskilyrði
til aukinnar sóknar
Eins og menn mi'úna,' efndi
Samb. ungra Framsóknarmanna
til happdrættis á síðasta ári. —
Vinningar voru ferð með skipi
umhverfis jörðina og bifreið. —
Félög Framsóknarmanna um
land allt tóku virkan þátt í sölu
miða og varð árangurinn hinn
bezti.
Til þessa happdrættis var stofn-
að að tilhlutan Áskels Einarsson-
a'r, núverandi bæjarstjóra í
Húsavík og einnig að hin dreifðu
félög skyldu njóta arðsins í ríf-
legu hlutfalli við endanlegan
hagnað. Með þessu var tryggt
sameiginlegt átak allra félags-
samtaka um land allt.— í happ-
drættisnefndinni, auk Áskels,
sem var formaður, voru Svein-
björn Dagfinnsson, varaformað-
ur, Jón Arnþórsson og Jón Rafn
Guðmundsson.