Dagur - 02.04.1959, Síða 2

Dagur - 02.04.1959, Síða 2
2 D A G U R Fimnitudaginn 2. apríl 195? Fjórir menn eiga samanlagl stærri skuidlausa eigsi en SíSP sem er saniband 30 þús. manna Samvinnuhreyfingin er stærsta fjöldahreyfing á Islandi og samvinnufélögin fullkomnustu iýðræðisstofnanir landsins, sem miða verk sín við hag f jöldans og vinna gegn einokun, hringamyndun og auðvaldi Jón Arnþórsson, sölustjóri iðnaðardeildar S.Í.S. ílutti nýlega ræðu uni samvinnumál í Félagi ungra Framsóknar- sóknarmanna í Reykjavík, og birtum við hér útdrátt úr ræðunni: GEGN EINOKUN OG HRINGUM. „Sambandið hefur ævinlega starfað á heilbrigðum grunni. Þess vegna hefur því líka farnazt vel við hin ólíkustu skilyrði. Það hefur þróazt úr því að vera einingartákn 3ja kaupfélaga með takmarkað starfssvið í það að verða sverð og skjöldur 56 kaupfélaga á hinum ýmsu sviðum athafna- og viðskiptalífsins. Vöxtur S.Í.S. hefur orðið mörgum þyrnir í augum, en þcgar athugað er, hverjir það eru, sem hneykslazt helzt, verður það cin órækasta sönnun þess, að 30 þúsundim- ar, sem standa að baki S.I.S. eru á réttri braut. Andstæðingar samvinnu- hugsjónarinnar vilja gjarna kenna Sambandið við auð- hringa. Nú er það staðreynd, að aðalhættan við auðhringaer sú, að að þeir séu undir stjórn fárra manna. Samvinnufélögin eru undir stjórn 30.000 manna og getur því aldrei orðið auð- hringur. Onnur hætta auðhringa er sú, að þeir haldi uppi verðlagi til að skapa gróða. Gróðinn er ekki tilgangur samvinnufélag anna og þau halda verðlagi niðri eftir föngum. Að sjálfsögðu er cngum blöðum um það að fletta, að samvinnuhreyfingin, sem er fjöldahreyfing, hlýtur að mynda miklar stofnanir. Slíkt liefur gerzt á fleiri sviðum í íslenzku efnahagslífi og stund um án þess að fjöldahreyfing- ar fólksins stæðu á bak við það. Þessi þróun hefur orðið í öllum löndum og fslendingar hafa fylgzt með í þessu eins og öðru. Mörg stór fvrirtæki hafa risið upp og stóreignamenn, sem tengja mörg smærri fyr- irtæki saman sem eitt væri. — Sambandið er stærst sökum þess, hvernig það er byggt upp, en það er Iangt frá því að vera voldugast. I þeim efn- um er frekar að Jcita til hinna huldu þráða, sem tengja einka fyrirtækin saman. Þau hafa um 80% af innflutningsverzl- uninni, 80% af útflutnings- framleiðslunni og 70% af smásöluverzlun Iandsins. Það er ótrúlegt, hve þræðirnir mörgu liggja til fárra manna. 29 EINSTAKLINGAR 250 millj., 4 einstaklingar 55 millj., S.f.S. 53 milljónir. Þegar stóreignaskatturinn var lagður á, reyndust 29 ein- staklingar eiga skuldlausa cign yfir fimm milljónir og eru þeir hinir eiginlegu auð- menn íslands, sem ástæða er til að athuga, þegar talað er um auðhringa í þessu landi. Hæsti skattgreiðandinn er Einar Sigurðsson, sem á skuldlausa eign yfir 17 millj., næstir eru Tryggvi Ofeigsson og Þorsteinn Sch. Thorsteins- son með yfir 13 milljóna skuldlausar eigur og fjórði cr Eggert Kristjánsson með yfir 12 milljónir. Skuldlaus eign Sambands ísl. samvinnufélaga var á sama tíma um 53 millj. króna, reiknað á nákvæmlega sama hátt og tölur einstaklinganna. Væri Sambandið félag, sem hefði gróða að takmarki, eins og einkafélögin, mundu eignir þess verða miklu meiri. Svo er ekki, og tekjuafgangi hefur verið skilað til kaupfélaga og þaðan til neytenda í stað þess að breyta honum í eignir. Það nemur tugum milljóna. Til samanburðar við þetta má benda á, að 29 RÍKUSTU EINST AKLIN G ARNIR Á LANDINU Á’FTU .250 MILL- JÓNIR, EÐA TÆPLEGA FIMM SINNUM MEIRA EN SAMBANDIÐ, SEM ER EIGN 30.000 FÉLAGS- MANNA í 56 KAUPFELÖG- UM. Ef lagðar eru saman eignir fjögurra ríkustu manna lands- ins, sem áður var getið, eiga þeir samtals um 55 milljónir króna, eða nokkru meira en Sambandið. Þetta eru allt óvenjulegir athafnamenn, sem hafa komið víða við í starf- semi sinni. Væru reitur þeirra lagðar saman í eitt fyrirtæki til samanburðar við Sam- bandið, mundi unnt að skipta því í allmargar deildir: Tryggvi Ófeigsson og Einar Sigurðsson eiga mikla togara- útgerð, en það á Sambandið ekki. Báðir eiga þeir frvstihús, þar á meðal tvö hin stærstu í landinu, hús Júpitérs og Marz á Kirkjusandi í Reykjavík og Hraðfrystistöðina í Vcst- mannaeyjum. Allir eiga þeir miklar húseignir víða um land, þar á meðal stórhýsi í miðbænum í Reykjavík, t. d. Reykjavíkurapótek Schevings. Þeir eiga smásöluverzlanir. Einar og Tryggvi eru stærstu áðilar í Jöklum h.f., sem eiga kaupskip, og allir eiga þeir myndarlega í Eimskip. Eggert Kristjánsson á eitt mesta inn- flutnings- og heildsölufyrir- tæki landsins og hinir eiga í Miðstöðinni h.f., sem er stór heildsala. Eggert á iðnað, kexverksmiðjurnar Frón og Esju, og mikið í matvælanið- ursuðunni Mata h.f. Einar á prentsmiðju og Eggcrt er stór hluthafi í Steindórsprenti. Þeir eiga í dagblaðinu Visi og Stuðlum h.f. (sem er peninga- Iegur bakhjarl Almenna bóka- félagsins) og svo cru ótaldir fjölmargir hlutir í öðrum fyr- irtækjum. Er þetta ekki bærilegur hringur, sem fjórir menn ráða yfir? Ekki þurfa þeir að mæta á árlegum aðalfundi fulltrúa 30.000 landsmanna. Ekki gefa þeir út prentaðar skýrslur um starfsemi sína. Samt er aldrei minnzt á þessa menn, þegar verið er að básúna stærð og veldi Sambandsins, sem á að vera að sliga þjóðfélagið. 900 SMÁSÖLUVERZLANIR ERU í REYKJAVÍK EN LÍTILL ÁHUGI KAUP- MANNA FYRIR VERZLUN Á BAKKAFIRÐI OG SALTHÓLMAVÍK. Þessu til viðbótar er for- vitnilegt að kynna sér dreif- ingu smásöluverzlana í land- inu. KAUPFÉLÖGIN VERZLA ALLT f KRINGUM LANDID og sums staðar eru þau með einu verzlunina í plássinu, að- allega í fámennum byggðum eða þorpum. Nú vaknar sú spurning, hvers vegna kaup- menn verzla ekki á þessum stöðum. I REYKJAVÍK EINNI ERU IIÁTT Á NÍUNDA HUNDR- AÐ SMÁSÖLUVERZLANIR, en þess sjást ekki merki, að eigendur þeirra hafi áhuga á verzlunarmálum á Salthólma- vík eða á Bakkafirði. Þetta sýnir glögglega þá staðreynd, að einstaklingar flytja fjár- magn sitt til í verzluninni, og hrúgast þangað, sein þeir telja hagnaðarvon mesta. Það er lögmál fjármagnsins. KAUPFÉLÖGIN ERU HINS VEGAR BUNDIN ÁTT- HAGABÖNDIJM. Þau eru stofnuð af fólkinu í hverju byggðarlagi til að þjóna því, og þeim er stjórnað af þessu sama fólki. ÞAU FLÝJA EKKI HEIMABYGGÐ SÍNA, hvað sem á dynur.“ Framsóknarlmsið og félagsstarf irngra manna Jón Amþórsson, sölustjóri hjá iðnaðardeild S.Í.S., á mörg spor hingað til Akureyrar vegna starfs síns, og tíðinda- maður þáttarins hitti hann hér á förnum vegi og tók hann tali um hin margvíslegu áhugamál hans. Þó að Jón sé jafnan önnum kafinn í starfi sínu, sinnir hann ýmsum félags- störfum í frístundum sínum og er mjög virkur í samtökum ungra Framsóknarmanna og hefur gegnt þar ýmsum trún- aðarstörfum. Hann var um tveggja ára skeið formaður Félags ungra Framsóknar- manna í Reykjavík, á sæti í skipulagsnefnd Framsóknar- flokksins og er 1. varamaður í miðstjórn sem fulltrúi ungra manna. Þá er hann nú annar af tveimur ritstjórum Vett- vangs æskunnar, sem er viku- legur þáttur í Tímanum, gef- inn út af Sambandi ungra Framsóknarmanna. — Hvað getur þú sagt okk- ur um starf ungra Framsókn- armanna í Reykjavík? — F.U.F. í Reykjavík starf- ar með ágætum. Formaður fé- lagsins er nú ungur og áhuga- samur Framsóknarmaður úr Reykjavík, Hörður Helgason, blikksmiður. Félagið gengst jafnan fyrir umræðufundum á veturna og heldur stjórnmála- námskeið. Örlygur Hálfdánar- son stóð fyrir stjórnmálanám- skeiði félagsins í vetur, og þótti það takast vel og er enn haldið áfram í formi málfunda annars vegar, en þeir eru haldnir á tveggja vikna fresti, og hins vegar eru fengnir menn til erindaflutnings um ýmis málefni. í vetur hafa verið haldin erindi um stór- iðju á íslandi, samvinnumál og fleira. Meðan eg var í stjórn fé- lagsins, var tekin upp sú venja á fundum, að í fundar- byrjun var sýnd stutt kvik- mynd, og var þá reynt að stilla svo til, að efni hennar væri í sem nánustum tengslum við það umræðuefni, sem fyrir fundinum lá. Þá var flutt framsöguræða, en að henni lokinni var stutt kaffihlé, en síðan hófust almennar um- ræður. Þessu formi er enn haldið á fundum F.U.F. og gefst mjög vel. — Skemmtanalífið? — Já, F.U.F. í Reykjavík heldur uppi fjörugu skemmt- analífi. Heldur félagið alloft almenna dansleiki og svo eru spilakvöld, þar sem spiluð er Framsóknarvist og síðan dansað. Þá er í undirbúningi að stofna sérstaka ferðadeild innan félagsins, og mun hafa verið farin fyrsta ferð á veg- um hennar nú um páskana. — Sér F.U.F. ekki um rekstur Framsóknarhússins? — Jú, F.U.F. í Reykjavík rekur húsið í helmingafélagi við Samband ungra Fram- sóknarmanna. Fáum var það betur ljóst en stjórn F.U.F., að greiður aðgangur að myndar- legu samkomuhúsi til funda- og skemmtanahalds er mikil- væg lyftistöng fyrir félagið og raunar fyrir öll Framsóknar- félögin og flokkinn í heild. Fram til þessa höfum við orð- ið að hrekjast á milli sam- komuhúsa með alla starfsemi okkar, og háði það starfsem- inni verulega. Aðstaða okkar er nú stórum bætt, enda fagna ungir Framsóknarmenn af al- hug þeim áfanga, sem náðst hefir með opnun Framsóknar- hússins. — Er húsið ekki notað til annarra þarfa en til flokks- starfseminnar einnar? — Jú, að sjólfsögðu. Húsið rekur almenna veitinga- og skemmtistarfsemi og er enn- fremur leigt út til ýmissa ann- arra aðilja til funda og skemmtana. Húsið er allt mjög vel úr garði gert og naut þegar í upphafi mikilla vin- sælda, sem óhætt er að segja að fari vaxandi, enda hefir jafnan verið boðið upp á góð- ar veitingar og fyrsta flokks skemmtanir. Hins vegar er rétt að minna enn einu sinni á það, að Framsóknarhúsið er fyrst og fremst hús Fram- sóknarmanna og ætlað að verða miðstöð flokksstarfsem- innar, og þangað hljóta allir utanbæjarmenn, sem hlynntir eru Framsóknarflokknum, að leita, þegar þeir eru á ferð í Reykjavík. — Nokkuð fleira í fréttum? — Það væri helzt að eg nefndi stofnun Félags ungra Framsóknarmanna í Kópa- vogi. Það er nýlega tekið til starfa og fór óvenju-glæsilega af stað. Félagsmenn eru 104. Formaður þess er Hjörtur Hjartarson prentari. Félagið hefir haldið myndarlega skemmtun, þar sem spiluð var Framsóknarvist, framreiddar veitingar, þ. á. m. kaffibrauð, sem félagskonur höfðu sjálfar bakað. Miðstjórnarmenn ungra Frainsóknar- manna kjörnir á flokksþingi 1959: Fyrir Reykjavík og nágrenni: BJÖRN HERMANNSSON, JÓN SKAFTASON, JÓN RAFN GUÐMUNDSSON, formaður S.U.F. Fyrir Austfirðingafjórðung: INGI JÓNSSON, Borgarfirði. Fyrir Sunnlendingafjórðung: EINAR BENDIKTSSON, Hvolsvelli. Fyrir Vestfirðingafjórðung: GUNNLAUGUR FINNSSON, Hvilft í Önundarfirði. Fyrir Norðlendingafjórðung: SIGFÚS ÞORSTEINSSON, Blönduósi. (Varmaður: ÁRMANN PÉTURSSON, Reynihlið.)

x

Dagur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.