Dagur - 27.02.1993, Blaðsíða 8

8 - DAGUR - Laugardagur 27. febrúar 1993
U
Aldur er afstætt hugtak, eftir
því um hvað er að ræða og við
hvað er miðað. Fyrir réttum
75 árum hóf Dagur göngu sína
undir ritstjórn Ingimars
Eydal. Hvort sem í hlut eiga
einstaklingar, félög eða
stofnanir þykir 75 ára afmæli
merkileg tímamót. Þegar ég
sem blaðamaður fletti í
gegnum gamla árganga Dags,
sem var undirbúningsvinna
vegna afmælisblaðs, kom
margt skemmtilegt og fræð-
andi í Ijós. Staðreyndin er, að
í hversdagslífi hvers og eins
gerist á hverjum degi eitt-
hvað, sem vert væri að muna.
í þá veru voru hugrenningar
mínar, þegar ég gekk fyrir
Kaupfélagshornið á leið minni
upp í Gilsbakkaveg til að taka
helgarviðtal við Þyrí Eydal,
tónlistarkennara, dóttur
fyrsta ritstjóra Dags, en hún
er 75 ára sem blaðið.
„Ég er fædd á Akureyri að Hafnarstræti 91
í húsi sem stóð þar sem skrifstofubygging
Kaupfélags Eyfirðinga stendur nú. Foreldr-
ar mínir voru Ingimar Eydal, kennari og
fyrsti ritstjóri Dags, og Guðfinna Jónsdótt-
ir. Pabbi var Eyfirðingur í báðar ættir.
Hann fæddist að Stekkjarflötum, en
mamma var af Fljótsdalshéraði. Ungur
flutti pabbi til Akureyrar og bjó þar alla tíð.
Við systkinin vorum fimm og ég er
næstyngst. Hörður var elstur, þá kom Hlíf,
síðan Brynjar og Birgir yngstur.“
Píanóið átti hug minn allan
„Pabbi byggði okkur hús að Gilsbakkavegi
5 og þar var skrifstofa Dags allan þann tíma
sem hann gegndi ritstjórastarfinu. Ég man
glöggt eftir Gísla Konráðssyni, síðar fram-
kvæmdastjóra Útgerðarfélags Akureyringa
hf., sem sendli í prentsmiðjunni, er hann
kom upp í Gilsbakkaveg með prófarkir og
annað er viðkom blaðinu. Já, Gísli stendur
mér ljóslifandi fyrir hugskotssjónum klædd-
ur matrósafötum við skrifpúltið á kontórn-
um hjá pabba.
Fyrsta beina útsending útvarpsins frá
Akureyri var tekin upp á kontórnum góða í
Gilsbakkaveginum. Jónas Þorbergsson,
útvarpsstjóri, og pabbi voru miklir vinir og
pabbi sagði mér að Jónas hefði valið kontór-
inn sem upptökustað vegna hljómburðarins.
Allir veggir voru þaktir bókum, sem hafði
góð áhrif á hljómburðinn að mati tækni-
manna þeirra tíma. Ég vissi ekki af þessari
upptöku og því varð mér hvert við þegar ég
kom að utan inn í forstofuna og heyrði
mann hrópa, „Halla, Halla," í mikilli angist
inni á kontórnum. Hrópin voru Ágústar
Kvarans og verið var að taka upp þátt úr
leikritinu „Fjalla-Eyvindur“. Ágúst lék
Eyvind og Ingibjörg Steinsdóttir Höllu, en
bæði voru talin mjög góðir leikarar. Atrið-
ið, sem verið var að leika, er þegar Halla
hleypur út með barnið og hendir því í
fossinn. Hurðum var skellt og leikararnir
töfruðu fram ýmis leikhljóð og allt var þetta
sent suður til útsendingar í gegnum símann,
sem þótti hið mesta tækniundur.
Pabbi kenndi í barnaskólanum með rit-
stjórastarfinu og um tíma hafði liann með-
ritstjóra sér til hjálpar.
Barnaskólinn á Akureyri var til húsa inn
með brekkunni fyrir sunnan Samkomuhús-
ið. Síðasta veturinn minn í skólanum flutt-
um við í nýja skólann uppi á brekkunni, þar
sem enn er kennt. Af skólasystkinum man
ég best eftir strákum tveim, er báðir hétu
Sigurður. Þeir voru bestir í öllu. Sigurður
Ólason og Sigurður Áskelsson hétu þeir.
Sigurður Ólason varð læknir og þjónaði
okkur Akureyringum til fjölda ára, en er nú
hættur störfum vegna aldurs. Sigurður
Áskelsson varð lögfræðingur í Reykjavík og
er nú látinn. Þorvaldur Steingrímsson,
fiðluleikari, var með mér í bekk sem séra
Jóhann Hlíðar og ekki má ég gleyma Óskari
Ósberg, Geir Andersen og Guttormi Berg.
Þá voru í bekk með mér Kristín Mikaels-
dóttir og Svanhildur Steinþórsdóttir, eigin-
kona Kristmanns Guðmundssonar, ein af
mörgum.
Að afloknu barnaskólanámi fór ég í
Gagnfræðaskóla Akureyrar, sem var til
húsa á Oddeyrinni við Lundargötuna. Sigfús
Halldórsson frá Höfnum var skólastjóri og
Jóhann Frímann var meðal kennara og varð
síðar skólastjóri. Báðir þessir heiðursmenn
gegndu ritstjórastarfi á Degi um tíma. Iðn-
skólinn var þarna einnig til húsa, á efri hæð-
inni, og skólabragurinn átti vel við mig.
Samhliða náminu í barnaskólanum og gagn-
fræðaskólanum var ég við nám í píanóleik,
sem átti hug minn allan.“
Ég fór fyrst og fremst í bíó
til að hlusta á píanóleik
„Pabbi og mamma léku ekki á hljóðfæri og
hvorugt þeirra söng. Þannig var að systkini
mín tvö lærðu að spila hjá Erlu Benedikts-
son. Erla bjó sumarlangt hjá Júlíusi banka-
stjóra, en kona Júlíusar var frænka Erlu.
Píanó var ekki á heimili bankastjórahjón-
anna og Erla fékk að æfa sig á hljóðfærið
heima. Sem borgun fyrir afnotin kenndi hún
Hlíf og Brynjari undirstöðuatriði píanó-
galdursins. Úmrætt sumar var ég fimm ára
og þegar Erla kvaddi um haustið vildi hún
borga meira fyrir afnotin og æfingaaðstöð-
una. Pabbi vildi ekki taka við greiðslu og
því sagði hún mér að fara niður í Ryels B-
deild og velja mér það leikfangið sem mér
litist best á. Verslunin var í steyptum kjall-
ara og gluggarnir voru það hátt uppi að ég
sá aðeins það sem var fremst í glugganum.
Ég valdi dúkkuhús og fór aldrei inn í versl-
unina, var feimin, sem börn eru yfirleitt
ekki í dag.
Níu ára fór ég í spilatíma til Lovísu Frí-
mannsdóttur, systur Jakobs kaupfélags-
stjóra og þeirra systkina. Á þessum árum
voru bíómyndirnar þöglar og Lovísa spilaði
undir á sýningum. Hið sama gerðu einnig
systurnar Fanney og Lára Guðmundsdætur.
Það verður að segjast sem er að ég fór fyrst
og fremst í bíó til að hlusta á píanóleikinn.
Lovísa og systurnar gáfu okkur Akureyring-
um mikið á þessum bíósýningum. Útvarpið
var ekki komið til sögunnar og bæjarbúar
flestir gátu ekki nálgast sígilda tónlist á ann-
an hátt en í kvikmyndahúsinu. Við krakk-
arnír áttuðum okkur fljótt á, að ekki var
sama hver spilaði. Því var eftirvæntingin
mikil þegar beðið var eftir hver gengi að
píanóinu með nótnatöskuna.
I mörg ár sótti ég píanótíma, en fimmtán
ára gömul að afloknu gagnfræðaskólanámi
fór ég til Reykjavíkur til að læra hatta- og
skermasaum.
Ein söngæfíng í Skjaldborg
er mér minnisstæð
„Frænka mömmu átti hattabúð í Reykjavík
og það þótti hagnýtt að ég lærði hattasaum-
inn. Um tíma föndraði ég við hattana, en
svo fór að ég innritaði mig í Tónlistarskól-
ann í Reykjavík og útskrifaðist þaðan að
loknu þriggja vetra námi. Aðalkennarinn
minn var Árni Kristjánsson, bróðir Gunnars
í Verslun Eyjafirði, sem var þekktur kaup-
maður á Akureyri í gamla daga. Eftir að ég
kom norður aftur sótti ég einkatíma hjá
Árna þegar hann dvaldi á sumrum hjá bróð-
urnum og fjölskyldu hans. Ég kunni aldrei
vel við mig í Reykjavík, var alltaf þeirri
stundu fegnust að komast norður. Ekki
leiddist mér beint í höfuðstaðnum, en þegar
voraði var hugurinn allur fyrir norðan.
Nú hóf ég kennslu á píanó á Akureyri og
kennt hef ég allar götur ^íðan. Að vísu rak
ég um tíma hattabúð í félagi við Guðnýju
Aradóttur sem ættuð var frá Þúfnavöllum.
Hattabúðin var fyrst í Hafnastræti, í húsi
Tómasar Björnssonar og síðar í Kaup-
vangsstræti. Fínu frúrnar á Akureyri sóttu
til okkar, en á þessum tíma báru konur
hatta þegar þær fóru út, því hattatískan var
allsráðandi.
Já, og tilhugalífið var í algleymingi og ég
gifti mig. Eiginmanninum, Birni Bessasyni
frá Kýrholti í Skagafirði, hafði ég kynnst á
Siglufirði í síldarvinnunni. í fjögur ár var
Björn í Danmörku við nám og störf, en kom
þá til Akureyrar til að ljúka stúdentsprófi.
Við tókum upp þráðinn frá því á Siglufirði
og rugluðum reytum okkar saman árið 1942.
Fljótt hóf ég undirleik með Kantötukór
Akureyrar, en Björgvin Guðmundsson var
stjórnandi. Björgvin var sérstakur persónu-
leiki, skapmikill og viðkvæmur. Ein söng-
æfing í Skjaldborg er mér minnisstæð. Er ég
mætti til æfingarinnar var Björgvin sem
þrumuský. Æfingin hófst og ekki vissi ég
hvað amaði að karlinum. Söngurinn var
ekki sem fyrr og smátt og smátt dofnaði yfir
öllu. Þá var það að Björgvin lamdi takt-
stokknum í píanóið og stokkurinn fór í þús-
und parta. Nú brast stíflan. Ástæðan var sú,
að Robert Abraham hafði stofnað blandað-
an kór á Akureyri og Kantötukórinn hafði
misst góða söngkrafta yfir til Roberts.
Björgvin var særður djúpu sári og nú hélt
hann langa ræðu um útlendingadekur.
Robert Abraham fékk það óþvegið og
þannig endaði reiðilesturinn að Björgvin
var hálf snöktandi og raunar fleiri í kórnum.
Á þessum árum var barist um söngraddirn-
ar. Kór Roberts Abrahams varð ljómandi
góður, en Kantötukórinn hélt sínu striki.“
Tónlistarkennari í 45 ár
„Að afloknu stúdentsprófi hóf Björn störf
hjá Kaupfélagi Eyfirðinga og starfaði lengst
af sem endurskoðandi. Fyrstu hjúskaparár-
in bjuggum við að Gilsbakkavegi 5, á efstu
hæðinni í húsi foreldra minna. Síðan flutt-
um við' út í Bjarmastíg 15 og vorum þar í sex
ár. Þá seldu pabbi og mamma Gilsbakkaveg
5 og við Björn byggðum ásamt gömlu hjón-
unum það hús sem ég bý nú í að Gilsbakka-
vegi 7.
Nú hættum við rekstri hattabúðarinnar og
Guðný fluttist til Reykjavíkur ásamt Karli
manni sínum, sem hafði verið prentsmiðju-
stjóri hér í bæ. Ég kenndi fulla kennslu við
Tónlistarskóla Akureyrar og nú er ég búin
að kenna við skólann í 45 ár samfleytt, leng-
ur en nokkur annar kennari. Alltaf hefur
mér þótt gaman af kennslunni og nemend-
urnir eru orðnir margir. Fæstir þeirra liafa
náð langt á listabrautinni, að ég best veit.
Jóhannes Vigfússon, prófessor í Sviss, er sá
nemandinn sem ég man gleggst eftir fyrir
utan frænda minn Ingimar Eydal, sem er
nýlátinn langt um aldur fram.
Dætur okkar Björns eru Elínborg og Þyrí
Guðbjörg. Elínborg býr í Svíþjóð ásamt
manni sínum og dóttur, en Þyrí býr í heima-
húsum. Björn lést árið 1979, langt um aldur
fram. Björn var mikill fjölskyldumaður og
hafði unun af ferðalögum. Hálendisferðir
áttu hug hans allan. Hann var fróður um
land og þjóð og skrifaði oft greinar um
hugðarefni sitt fyrir tímaritið Ferðir.
Ef við víkjum aftur að tónlistinni þá hef
ég leikið undir með flestum þeim kórum er
hér hafa starfað. Undirleik annaðist ég fyrir
Eggert Guðmundsson á kveðjukonsert stór-
söngvarans og sú reynsla er mér ógleyman-
leg. Eggert var einstakur. Hann var
alheimsborgari og barn í hina röndina.
Eggert var mjög umdeildur söngvari. Á
æfingum hér heima söng Eggert mjög \tSÍ,
en á konsertnum í Nýja Bíói mistókst hon-
um hrapallega. Eggert var taugaóstyrkur og
í hléi var hann utan gátta og talaði við mig
á ensku. Já, konsertinn var mislukkaður, en
söngvarinn var ekki hrópaður niður.
Með Bjarna Björnssyni, gamanvísna-
söngvara, þvældist ég um Norðurland, spil-
aði undir sönginn og hafði gaman af. Bjarni
naut vinsælda, hann var góð eftirherma, og
fólkið veltist um af hlátri. Já, Bjarni var
listamaður og gamanvísurnar voru
smellnar. í gamla daga var ég stundum feng-
in til að hvíla hljómsveitirnar sem léku fyrir
dansi í Gúttó. Slagararnir voru gjarna þýsk-
ir á þessum árum. Eitthvað fékk ég borgað
fyrir þetta viðvik, sem kom sér vel,“ segir
Þyrí og við hverfum aftur til æskuáranna í
foreldrahúsum.
Lestur pabba stytti mér stundir
í veikindunum
„Þegar ég var barn veiktist ég mikið og var
rúmföst veturlangt. Þetta var á þeim árum
sem berklarnir lögðust á fólk og blóminn af
unga fólkinu féll fyrir „hvíta dauðanum“.
Læknar héldu að ég væri með berkla, sem
ekki var, og félögum mínum var ekki leyft
að heimsækja mig. Á hverjum degi beið ég
þess að pabbi kæmi heim úr kennslunni til
að lesa fyrir mig. Hann las allar Nonna
bækurnar þennan vetur og ég hafði mikla
unun af.
Löngu síðar, árið 1930, kom Nonni í
heimsókn til pabba. Pabbi var þá í bæjar-
stjórninni og Nonni færði honum ritsafnið
sitt, sem var nýkomið út á þýsku. Pabbi
kallaði mig inn í stofu þar sem Nonni sat í
svarta frakkanum. Skáldið faðmaði mig að
sér, en pabbi hafði sagt honum sjúkdóms-
sögu mína og af lestri bókanna um veturinn.
Slæmt kvef var að ganga á Akureyri og ég
var hás, sem margir aðrir. Nonni tók upp
litla silfurdós með hvítum töflum í og bauð
mér. Hann sagði, að ein tafla myndi lækna
hæsina. Ekki man ég hvort taflan gerði gagn
en í Nonnahúsinu inn í Fjöru er silfurdós
skáldsins geymd ásamt öðrum persónuleg-
um munum.“
Þá bragðaði ég fyrst á rjómabollu
„Já, bolludagurinn var á mánudaginn og í
mínu ungdæmi var mikið fjör á þessum