Þjóðviljinn - 22.12.1949, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 22.12.1949, Blaðsíða 3
; £*¦ Fnn^Ueafer,:Í2ft2íl^s.' " 1949.'- ÞJÓÐVlttJI^N, ."..— "; .¦¦.•::¦.--- '•;::--:, -Jfe 'M Herra forseti'! -— Góðir hlust endur. Eg muh éXfti nota þá stundj sem ég'hefi'hér til um ráða, til þess *Io* * rekja í ein- stökum atriðum'- f járlagafrum- yarp það ,sém'he'-fér til 1. uin- ræðu — enda', ef 'það .í engu yerulega írábrugðið því, sem ' verið hefur síðustU árin, og boðar enga breytingu á ríkj- andi stjómarstéfnu. Eg mun hinsvegar ræða al- mennt um • fjárhagsástæður þjóðarinnar og þá. möguleika, sem hún hefúr til þess að lifa sæmilegu lífi.hér í-þessu landi. Er íslenzka þjóðin svona illa stödd?. er nú í dag margföld á móts við það, sem hún yar fyrir að- eins einum áratug síðan — svo ekki sé farið lengra aftur í tímann. Þjóðartekjumar hafa, undan farin ár, verið upp undir það tíu sinnum hærri, en þær voru árið 1938 "— og má þá ge"ra ráð fyrir, ef tekið er tiliit til vefðlágsbreýtinganna, að þær séu nú um það bil helmingi hærri en þá Gjaldeyrispflunin hefur stór aukizt hin síðustu ár — eftir að hin stórvirku framleiðslu- Það er orðinn mikill siður tæki nýsköpunarinnar komu til stjórnmálamanna, og málgagna kastanna — og hefur gjaldeyris hinna ráðandi stjórnmála- iöflunin undanfarin ár verið um flokka í þessu landi, að mikla Það bil helmingi meiri á hvert í augum fólksins þá fjárhags- jmannsbam í landinu, heldur legu örðugleika, sem þjóðin jen hún var árið 1938, þó tekið eigi við að etja. — Allt á að ,se txllít til þeirrar verðhÆkkun yera í kalda-koli. — I ræðu og ar> sem orðið hefur á aðílutt riti keppast menn við að út- um vörum til landsins. , mála það öngþveiti, sem ríki í efnahagsmálum þjóðarinnar — jafnvel talað um yfirvofandi ríkisgjaldþrot. — Atvinnuveg- irnir eru taldir að vera komnir alveg í þrot -— og engin leið að halda uppi höfuð 'franileiðslu atvinnuvegimi þjóðarinnar, nema með stórfelldum styrkj- um. • • * - - Af þessu er svo venjulega dregin sú einfalda ályktun, að ¦ fólkið almennt, eyði allt of miklu — kröfur manna til lífs ins séu miklu meiri en fram- leiðsla þessa fátæka og hrjóst uga lands geti undir risið — atvinnuvegirnir geti ekki borið það kaupgjaid, sem krafizt er —-. gjaldeyrisöflunin hrökkvi naumast fyrir nauðþurftum þjóðarinnar, af aðkeyptuni varningi o. s. frv o. s frv. Menn verði að láta sér skiljast að ekki megi eyða meiru en aflað er -—og svo er auðvitað eina úrræðið: Að almenningur spari meira — ailir verði að færa fórnir til þess að koma fjár- mála- og atvinriulifi þjóðarinn- ar á „heilbrigðan grundvöll" — gera atvinnuvegina „rekstrar- hæfa" og sjálfum sér nóga. Eg vil leyfa mér að nota Hið margumtalaða „fjármála allir vita, í sambandi við styrj í réftu hlutfalli við þjóðartek| öngþveiti" er hinsvegar fólgið í ranglátri og óeðlilegri skipt ingu,, verðmætisf ramleiðslunnar milli þjóðf élagsþegnanna og atvinnugreinanna — og fjár- flótta . frá framleiðsluatvinnu- vegunum til starfsgreina, sem e'ngin verðmæti skapa, heldur eru byrði á framleiðslunni, og þeim, sem framleiðslustörfin stunda — svo ekki sé talað um fjáröfiunarstarfsemi sem með einum og öðrurn hætti er bein línis sviksamleg við þjóðfélag ið. — Um afkomu rikisins ætla ég ekki að fjölyrða — læt mér nægja, í því efni, að undir strika það, sem einnig kom ber lega fram af ræðu hr. fjármála ráðherra þrátt fyrir svarsýnis tón hans að það er auðvitað alveg fráleitt, að . fjárhagur ríkisins gefi nokkurt tilefni til aldarreksturinn og dvöl hihná erlendu setuliða hér, og 'híutu þjóðartekjurnar því, að ...sjiálf- sögðu, að i'éná aftur að ínjög verulegu leyti, eftir að styrjald arástandinu lauk —" hema, að aðrar og nýjar aðgerðir" kæmu til. -'-¦ Svo kom fyrsta heila friðar árið — árið 1948 — og þjóðar tekjur okkar ísiendinga minnka ekki, þótt styrjaldarástandinu sé lokið, heldur vaxa meira en á nokkm einu ári styrjaldar- tíniabilsins — eða um 260 millj. upp í 1220 miilj. kr. Hverju sætti þetta? Nýskopun atvinnuveg- anna fyllir í skarðið: Hvaða öfl voru hér að yerki, sem ekki aðeins fylltu * upp í skarð hinna „ónormöin" r-'og RœSa Stemgnms ASalsfemssonar við fyrsfu umrœSu f'$áHagafrumvarpsms Það mun ekki vera til nokk ur þjóð, í öllum heiminum, sem aflar sér nálægt því eins mik- ils erlends gjaldeyris — miðað við fólksfjölda.. —5 e'ms og ís- lenzka þjóðin' héf'ur gert', und- anfarin ár. — Bretar, sem eins og kunnugt er, eru meðal. mestu viðskiptaþjóða heimsins, hafa t. d. haft gjaldeyristekjur, á hvérn íbúa, sem nema aðeins um 40% þeirra gjaldeyristekna, sem íslendingar hafa haft. Sem sagt: Islenzka þjóðin er miklu auð ugri en hún hefur nokkurn- tíma áður verið. Framleiðslugeta hennar hefur margfaldazt á síðustu árum. . iKaupmáttur þjóðartekcanna er nú tvöfaldur á móts vic það, sem var fyrir aðeins einum tug ára. Árle'g gjaldeyrisöflun þjóðar þess að vera að tala um yfir- tímabundnu tekna styrjaldarár- vofandi ríkisgjaldþrot. Það er að vísu rétt, að á síð asta stjórnartímabili hafa safn azt talsverðar skuldir ríkissjóðs — 'sem, samkvæmt upplýsingum í ræðu hv. fjármálaráðherra áðan, nema nú rúiiúega 200 millj. króna. En í fyrsta lagi eru þessar skuldir ekki stórvægilegar — á móts' við eignir ríkisins — enda orðnkr til vegna eigna- aukningar aðallega, en að sumu leyti \'egna lána til nýsköpunar framkvæmda og í öðru lagi eru þær að lang mestu leyti innanríkisskuldir — og þá fyrst og fremst við lánsstofn un, sem er eign ríkisins. sjálfs. anna *— heldur juku þar að auki þjóðartekjurnar meira en nokkumtíma :áð,iir: hafði, orðið? Það voru öfl nýsköpunarinn- ar — sem þá höfðu beint veru legum hluta af samanspöruðu fé þjóðarinnar frá styrjaldarár unum, til framleiðsluatvinnuveg anna, í fonni stórvirkra og fulIkominiSi atvinnutækja —: og jafnframt opnaði nýja, yíð- áttumikla og hagkvæma mark aði fyrir ört vaxandi útflutn- ingsframleiðslu þjóðarinnar. Þetta er óhrekjandi sönnun unl gildi'nýsköpunarinnar fyrir þessa þjóð — og.þá jafnframt um þýðingu þess, að sá stjórn- málaflokkur, sem átti frum- •— Jafnvel þó menn væm svo kvæðið að henni •— Sósíalista- svartsýnir að halda að rikis-! flokkurinn — skyldi ifírx rTógu sjóður muni ekki geta greitt^ sterkur með þjóðinni, til þess ^essar skuldir —: sem ekki er að knýja nýsköþuííarstefnuná tækifærið, við þessa fjármála, innar er, hlutfallslega mikluj ástæða til að ætla, ef stjórnar umræðu hér á Alþingi, til þess að spyrja: Er íslenzka þjóðin í raun og ver'U svona illa stödd, f járhagslega ? . : ' Er íslenzka þjóðin kannske núná fyirst "*—' eftir allt' ¦'það, 'sem á daga hennar hefur drif ið — að komast á vonarvöl? Er framleiðslageta þjóðarinn ar ekki nægilega mikil til þess að standa undir núverandL lífs kjömm þess fólks, sem vinnur framleiðslustöffin — ,og önnur þjóðfélagslega nauðsynleg störf? ' Þjóðartekjurnar hafa tí-» íaldazt á tíu árum. Eg held, ,nð,.e.kki verði með nokkrum réttl'"'komizt hjá því að svara öllum þessum spum ingum ákveðið neitandi. íslenzka þjóðin er nú, á síð- ustu árum, miklu auðugri, «n hún hefur nokkurn tímav áðúr -verið. i "¦ ' | meiri en nokkurrar annarrar þjóðar. völdin vilja taka peninga þar, sem þeir eru til — þá mundi Samkvæmt þessum staðreynd þó ekki gerast annað en það, um ætti fjárhagu.r þjcðarinnar að samansparaður gróði einn- að standa með hinum mesta| ar ríkisstofnunaí eyddist, vegna blöma.--- ' . .Atvinnuvegirair — með sinni miklu framleiðslugetuii^-',íeMi að vera öruggir. Lífskjör fólksins, sem afiar hinna , háu þjóðartekna ættu að vera með ágætum, og -af- koma þess ömgg. En er þetta þá svo? Er hag ur ríkisins — lifskjör- fólksins ' annarFaP'^starfsemi ríkisins. < Þessar ríkisskuldir þurfa þéssVegna'ekkl að véiSa þjóð inni nokkur f jötur um fót. Uhi lífskjör fólksins er hinsvegir meiri sögu að segja, Eg hefi áður getið þess, að þjóðartekjurnar hafi vaxið mjög undanfarin ár. En það ier ástæða til að rekja þetta — og afkoma atvhinuvegannajnokkru, nánar. í samræmi' yið-þær staðreýndir] ' "Áfi,ð:i938;em þjóðartekjurn um verðmætisframleiðslu þjóð, artaldáf að vera 144 miílj. kr. arinnar,' sem ég áðan nefndi? Nei, "'þvi.miður," ekki. I því efni ríkir-þVeftámóti hið mesta ósamræmí — bg að því er snert ir lífskjör fólksins*? og afkomur atvinnuvéganna, mikið ranglæti, jBarlómurinn um fjárhagslegt og 1939: 155 millj. kr. — Árið 1940 fer áhrifa styrjaldarinnar að gæta hér, og hækka þá þjóð artekjurnar upp í 259 millj. kr. Á stýrjaldarárunum hækka þær svo jafnt og þétt, og árið 1945 eru þær komnar upp í 960 getuíeysi þjóðarinnar er, út'af; millj. króna. fram, svo sera gert var — þó betur hefði þurft að gera, í ýms um efnum. Allt niðið um nýsköpunina og bullið um það, að núverandi fjárhagsöngþveiti sé afleiðing nýsköpunarstefnunnar, haggar ekki þessari staðreynd. Árið 1947 er.jiiýsköpunar- stjórnin að vísu farin frá;*gid um, en allt það ár streyma til landsins nýsköpunartogararnir, sem hún hafði látið byggja — og þjóðartekjuraar halda ; á- fram að vaxa, og komast það ár upp í 1320 millj. króna. . Svo fer aftur að halla undan fæti. Áfið 1948 lækka þjóðar- tekjufnar um 100 millj. króna — enda nefur þá nysköpunic verið stöðvuð og gloprað niður þeim nýju, hagkvæmu mörkuð- um, sem opnaðir höfðu verið; á meðan > Sósíalistaflokkuriiu» tók þátt í stjórn landsins. i— En ég var að tala um ltfs- kjör fólksins r- og, því miður umar. Vinnustéttirnar verða átundan. Að vísu hafa vinnustéttimar bætt hag sinn mjög verulega á því tímabili, sem þjóöartekj umar hafa vaxið svo mjög, sem ég þegar hefi lýst. En það hefur þó síður en svo orðið án fyrirhafnar, heldur fyrir harða . baráttu verklýðssamtak- anna. Og kjarabætumar hafa enganveginn fyigt eftir vexti þjóðarteknanna. Þannig var það t. d. að allt fram á árið 1942 — þegar þjóðartekjurnar höfðu meira en fjórfaldazt frá því fyrir stríð — voru kjarabætur laimþega algerlega hiidraðar. Á þessu tímabili urðu engar hækkanir á grunnkaupi verka manna. — Fyrsta stríðsárið var engin verðlagsuppbót greidd á kaupið. Síðan var greidd upp- j bót, saínkvæmt vísitölu, árs- fjórðungslega, eftir á — sem þýddi, þegar verðlagið og vísi talan var ört stígandi að menn fengu • rautiverulega greiddan aðeins nokkurn hluta verðhækk unarinnar. Árið 1941 varfarið að reikna verðlagsuppbótina r-iánaðarlega — en eftir á, eins og áður. Þegar svo fór veru- lega að brydda á því, að verka menn vildu ekki sætta sig við það lengur að sitja við svo skarðan hlut, gripu stjómar- völdin til þess ráðs að banna með lögum allar hækkanir á grunnkaupi verkamanna — til þess að hindra það, að verka fólk fengi nokkurn hlut í marg- faldri hækkun þjóðarteknanna, var ekki hikað við að svipta verkalýðssamtökin grundvallar rétti þeirra: réttinum til að semja við vinnukaupandann um verð vinnuorkunnar. , En þar með brast líka bog- inn. — Ai-ið 1942 knúðu „Dagsi brúnar"-menn fram í banni lag anná — verulega hækkun á grunnkaupi, eðá 'úr kr. 1.45 á klst. "upp í kr. 2.10. Þar méð var brautin brotin.. — Og þegar jafnframt tókst að gera Alþýðusamband Is- lands að öflugu baráttutæki verkalýðsins, undir forystu sósíalista, var sókninni haldið áfranl, til vaxandi - .hluttöku verkalýðsins í hinum stóráuknu' þjóðartek'jum. , Eftir-þétta :hefur árijggt með. ..altal.yitinula.una, I altk; dag- vinnu,. sámkvæmt samningum vefkániaSnafélagsins , „Dags^ brún", yerið sem hér segir: Arið 1943: kr. 5.40 á klst.;'; 1944: kr. 6.38; 1945: kr. 676; 1946: kr. 7.62; 1947: kr. 8.54; 1948:' kr. 8.40; Í949: >kr. 8.82 á. kíst. . • . ::; ' '¦' Kaupíækkunin. árið' 1948 stafi' ar áf því, að „fyrsta ríkis.stjóm Alþýðufl. á íslandi" b'att víaU töiuna yið 300 stig — og . tók þár' með aftur upp aðferðina að * greiða launþegum aðeins nokkum. hluta vöruvafðshækk- fyrir sig, falskurjjg óraunh2Rf-i • V;öxtur. þjóðarteknanna, . á.1;ef;það svo,aðí hágkerfi auð- ananna. ¦ ' ¦ Á þessulíðandi ári Unnu sv<l ' "••" F^aJ^sl^ge^::^ó^ci^^\ m. ¦-. . ' '•,. ^^^^y.-^ma^^áfapð,s',fi^gpg^jMsaisvéni ;þ^^^g^yegutn .'^Tamhald áv7. siðu.,X'ki':, ¦-

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.