Þjóðviljinn - 22.09.1970, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 22.09.1970, Blaðsíða 7
ÞriOjuidiaigar 22. septeftnlbar 1970 — ÞJÓÐVILJINN — SIBA 7 Dr. Jón Gíslason, skólastjóri: Þrátt fyrir allan mun, gera sömu vandamál vart vii sig alls staðar T*r Eins og oft áður, hefur djúgu rúmi Þjóðviljans verið varið undanfarið til birtingar á efni er varðar skóla og skóla- mál og. menntun almennt. t siðustu viku, 8.1, fimmtudag, birtist hér í blaðinu til dæmis grein eftir Hjörleif Guttorms- son kennara í Neskaupstað um þann vanda sem kennaraskort- urinn veldur í strjálbýlinu. Á sömu síðu var sagt nokkuð frá tengslum æðri skóla í Sovét- rikjunum við vísinda- og tækniframfarir. •k Daginn áður en áður- nefndar greinar birtust sagði Þjóðviljinn frá setningu Verzl- unarskóla íslands sl. briðju- dag og gat skólasetningarræðu skólastjórans dr. Jóns Gísla- sonar. Var í frétt Þjóðviljans sagt m.a. að í ræðu skólastjor- ans hefði verið fluttur m.a. á- röður gegn fræðslukerfi Sovét- ríkjanna og lofgjörð um banda- ríska í frétt dagblaðsins Tím- ans af skólasetningu V.í. var þetta orðað svo: „J6n Gíslason skýrði í ræðu sinni nokkuð frá fræðslukerfi stórveldanna tveggja, Bandaríkjanna og Rússlands, og lauk beirri frá- sögn með því að ljóst væri að vandamál í menntamálum væru alls staðar þau sðmu. Taldi Jón Gíslason mennta- kerfi Bandaríkjanna flest til kosta en þveröfugt hvað Sov- étríkin snertl". ' •k Dr. Jón Gíslason hefur nú sent Þjóðviljanum til birtingai þann kafla úr skólasetningar- ræðu sinni, sem fjallar um menntun og fræðslu í Banda- rikjunum og Sovétrikjunum. Fer hann hér á eftir, en ræðu- kaflanum fylgdi þetta bréf frá skólastjóranum: „Reykiavik, 18.9. 1970. Hr. ritstjóri! í frásögn í blaðd yðair 16. þ.m birtist fréttagrein urn setningu Verzlumarskól.a ís- lands. Þair stóð m.a. eftirfair- andi klausa: „Jón Gíslason, skólastjóri, flutti setmingar- ræðu sem reyndair samanstóð að dirjúgum hluiba af áróðri gegn fræðslukerfi Sovétríkj- anna og lofgjöirð umi það bandarístea". Með því að ég tel þessi um- mæli' röng og úr lausu loÆti gripin, vil ég leyfa mór að faira þess á leit við yður, að þér gerið svo vel að birta ; blaði yðar þann kafla skóla setningairræðu r- '"—**- ser>- lýtur að mei v_ 'W-u í Ban-diairíkjunium og Sovétiríkj- unium, svo að lesenduim blaðs- ins gefist sjálfum kostuir á hér um að dæma. Jón Gíslason". Á vorjim döigiutn er meira rætt utm skóla og skólafólk en dæmi eru til áður. Til þess liggja ýmsair ástæður. Kannski eru þó tvær þeiroa veigaimest- ar, annars vegar krafan um menntiun, jafnvel æðri menmt- un, banda öllurai, og hiins veg- ar önar og róttæfcar þjóðfé- lagsbreytingair. Menntun handia öllum, það er íögur hugsjón, engum get- Utr blandazt hugjr um það. Uni hitt eru menn ekki eins sam- mála, bvernig þvi tafemarki verði bezt máð. Meðfæddir hæíileikar mammia eru misjafn- ir. Frambjá þeiirri staðreyrld verður ekki kornizt. Eítitrtekt- airvert er, aÖ binlr miklu and- stæðingar í stiórnmálum, Biandairíkjiamenn og Rússiar, bafa komizt þjóða næst því að geir,a þá bugsjón að veruleika að veita sem flestum tækifææi til ' frambaldsmennitunair. í Bandaríkjunum befur þessi viðJeiitni síefnt hlutfiaill'Stegia miklu fleiri Jnigmennum úir hverjum alduirsflokki til há- skólanna en hingiað til hefuir orðið raunin á í Evrópu. Þó bafa Banarík.iamenn . sloppið furðanlega við þann vanda, sem nú er mjöig áberandi víða í Evrópu. þ.e.a.s., að aðsókn a'ð einstöikurn deildum báskóla keyri svo frani úx allu hófi, að ekki reynist unnt að veita inngöngj nemia örlitlu broti af öllum umsæk.iendaiskaranium. Skýringin er sú, að við há- skóla í Bandarikjunum eir um miklu fleiri nárnsbnautir að velja en við evrópska háskóla. Þar gefst stúdentium kostur á að nema ýmsar greinir, sem hvergi eru kenndar við há- skóla í Evrópu, af því að svo lítið hefur þótt til þeirra koma, að þær gætu ekki skip- að virðulegian sess við hliðina á gu'ðfræði, læknisfræði, lög- fræði og heimspeki, hinjm hefðbundnu háskólagrednum, að dómi hinma íhaldssömiu Evr- ópumianna, sem ævagamlar eirfðiavenjur haifa drepið i dróma. s Hið ameríska skipulag befur 'i'ka stuðlað að því, að há'skól- -rnir stæðu í lifandi tengslum -ð atvinnulíf þjóðarinniar, já Ht bið fjölþætta Hf samfélags- . irís. Þeir ha£a því 'aldrei ein- angnazt. Þeir hafa með sanni orði'ð þjóðskólar. En aiuðvitað hefur þessi skipan mála orðið þess vald- andi, að miklu fleiri dveljast lengur eða skemjir við há- skála í Bandarífcjunum en leyst geta af hendi nokkur próf eða uppfyllt á nokkuirn hátt þær knöfuir, sem háskól- ar verða að gena. Hins vegar hefur bandaríska kerfið örvað mjög áhuga at- hafnamianna á visindalegri starfsemi, sem ínnt er af hendi við háskólania, því að þeim viartS sniemma ljost, hversu mdkdlvæigur árangurinn af því starfi gat orðið fyrir atvinnu- veginia og fnamileiðslunia. f Sovétríkjunum virðist sterk miðstjórn móta allt skólakerfið. Meginstefnan er mótJð af stjórninni í Moskvu. í bókinni „Soviet Education" eftir N. Grant, sem gefin hef- ur verið út í Penguin Books, 1964, er þessi tilvitnun í yf- irlýsingu sovézka menntamála- ráðbemans, 1959: „Hluitverk fræðslustarfsins er að stuðla að uppbyggingu kommúnísks þjóðféliags, að mótia lífssko'ðun nemenda samikvæmt efnis- hyggiu, að leggja trausta und- irstöðu að þekkingiu þeirra í Hinjm ýrnsu gneinum og búa þá undir þjóðféliaigslegia nyt- söm storf". Þetta er mergurinn málsins: Lífsskoðum kommúnismians og efnishyggjuinnar fyrst, hið al- menna fræðsluistarf svo. Vak- andj auga er haft á öHu { skól- unum, er brjóta kynni í bág við grundvailiarsjóniainmið flokkssitjórniarinniar í Moskvu. Hún sendír sín fyrirmæli til stjórnia hinna elnsitöiku landa, stjórnir hinna einsitöku landa senda enn nákvæmari fyrir- mæli í samia anda til héraðs- stjónnanna og lotes senda hénaðssrjófmirniar sín fyrir- mæli í hin einstöku fræðsiu- umdæimii. Stjórnir firæösljium- dæmanna senda síðan sín fyr- irmæld í einstalka skóla. Er þá svo komið, alð nákvæm fyrir- mæl eru um aMt, smátt og stóirt, í hverjum skóla, þanndg að skólastjónar og kennarar mega efcki í neiwu víkja ú+, af þeirri stefnu, sem borizt hef- ur til þeirra af hverju þrep- inu af öðru í storifstöfsubákni því, sem stjórniar fræðslumál- um ríkisins. Annað einkenni á fræðslu- kerfi Sovétríkiianna vdrðist vena náin ten,gsl þess við atvinnu- lífið og þarfir þess, enda er það eðlilegt meðal þjóðar, sem í ó'ða önn hefur verið að brjót- ast 'jndan fnumstæðum fram- leiðslubáttum og leggja griund-. Stúdentaor frá Moskvn viuna að stiflugerð við ísjim í Kazakstan. völl að bröllaukinni iðnvæð- ingu. í stjórnartílskipun firá 21. marz 1961 segir um mark- mið æðri menntunar, að Það skjli vera að þjálfia vel hæfia sériiræðdnigia, er aldir séu upp í anda og stefnu þeirra Marx og Lenins, fylgdst vel með þró- un vísindanna og tæknifræ'ð- innar, bæði í Sovétríkiumurn og í öðnum löndjm, geti bag- nýtt sér til hdns ýtrasta tasknd- Iega þekkdngu samtíðarinnar og geti siálfir orðið færir um að sfciapa og móta tæfcndfræði framitíðanirmar. (E. J. King: Comrnunist Education, London, Methuen, 1963, p. 177). Af þessari stefinu leiðir að til námis naunvísdnda er varið .iiafnvel enn meiri tíma í æðri skólum Sovétríkjanna en Bandarikiiannia. Reynt er að beinia mönnum, sem nýlega hafa lokið pnóf, þanigað, sem stiórnvöld telja mesta þörf fyr- ir þá, fyrstu þrjú árin eftir próf. Á ýmsan annan hátt veröa persónulegar óskir ein- stafclinganna að lúta í lægra baldi fyrir þörfum heildarinn- ar, eins og þæir eru að dómi stiórnvalda. ^ Öruggasta leiðin til bættra lífskjara í Sovétríkiunum, eins oíi raunor í Sðrum iðnaðar- þjóðfélögum vona tíma, er góð- ur námsárangur. Er það spá manna, að svo muni enn verða um langa fttiamitíð og það jafn- vel í enn rikana miæli en nú. Uppeldisfirasðingar Sovétríkj- anna vilja haJda þvá fram, að irunan vissra takmiairika tiileirifci menn sér hæfiledtoa sína. en þiggi þá ekfci í vöggugjöf. Þeir telia svokölluð gáfnapróf eigi aðeins fánýt £rá fræðilegu sjónaximiði, heldur geti þau villt stórlega um fyrir mönn- um og sé þvi hættulegt að tafca mark á þeim. Hins vegar er sú steoðjn mjög útbreidd, að það sé kennarafns sök, ef barní gengur némið illa, Af þessu leiðir, að eitt meg- inviðfanigsefni uppeldis- og sáí- fræðinga í Sovétríkjunum er ebki að finna upp aiðferðir og próf til að meela haefileika nemenda, heldur að rannsatoa nám og niámsaðferðir, ednkum nám edns og það fer fraim við þær aðstæður og það sikipulag, sem nemendur eiga við að búa í skólum. Miikil rætet ©r vdð það Kgð í bairniaskólum að fá þá nem- endur, sem sækist námið vel, til að Irjálpa hinum sem í erf- iðleifcum eiga með námð, frem- 'jr en að komast lamgt fram úr öðrum Þau börn, sem ekki ná tilskildum áran,gri, eru látin endurtatea bekfcinn. Kunnuigir telja það vena hlutfallslegia allmarga nemendur árlega. Ar- ið 1962-3 voru það t..a.m. 16.000 nemendur í Leningrad af 450 þúsund nemendum alls. Er þó tekið fraim, að skóiliar . og kennsla þar í borg. séu með því bezta, sem þekkisit á þvá sviðí í Sovétríkjun.um. Ajðvit- að eiga menn í Sovétri'kjunuin ednnig að glíma vi'ð vandamál vangeftana barna. Fyrir bau verður eins og annars staðar, að koma upp sérstökum stofn- unum. Mjög tomæimum börn- um er_ einnig leyft að hætta sfcólanámi, áður en steólasteyldu lýteur. Við 15 ár.a aldur fer fram flofckun nemenda í frambalds- sikóia. Er hér uim þrj'ár aðal- tegundir að ræða: 1. Sfcóla, sem líkist mjög menntaskólum hér og annars staðar í Evrópu. Að loknu þriggia ána námi í þeian, fá nemendur skirteim, sem veitir þeim rétt til að fara í háskóla 2»%-25% af hveri- utm aldursflokki eru ,• skólum af þessari tegund. — 2. Skóla, sem veita fræðslu, sem bundin er alls komar tæknifræðum f þessa skóla fiara á að gizka 25% af hverjum aldursflokki. Þó að hægt sé að öðlast rétt í þessuim tæknisfcólum til að iá dnngömgu í hásfcóla með nokikurri lemg- ingu náimstímians, er það freim- ur fátitt. Þau 50%, sem þá eru eftir af hverium aldursflokki, leggja ekfci út í æðra framhalds- 'iám. Hins vegar eru þessir 'eimendur skyldaðir tH að -ekja síðdegis- eða kvöld- nnslu, 15-18 stundir á vitou -itt, tvö eða þó '-"Tiiulega '•'1 ár. Hinir d- ' ^tu a£ Frani; síðu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.