Þjóðviljinn - 04.03.1976, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 04.03.1976, Blaðsíða 8
8 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 26. febrúar 1976 Löngum er ársins 1904 minnst sem merks áfanga i sögu landsins. Þá stigur fyrstí islend- ingurinn i innlendan ráðherrastól og þjóðin öðlast þar með heima- stjdrn. A fleira má þó minnast. Um svipað leyti og Hannes Haf- stein fetaði sin fyrstu ráðherra- spor, bar að íslandi með stuttu bili tvo unga menn, fyrsta islenska arkitektinn og fyrsta islenska listmálarann. Island var lika að eignast heimastjórn i listum. Tæplega var þetta til- viljun. Arangur sleitulausrar barattufyrir fullveðja þjóðlifi var aö koma i ljós. íslendingar taka að finna til getu sinnar á öllum sviðum, þeir voru að öðlast sjálfs- traust. Ekki fór hjá þvi, að mynd- listin yrði með i leik, heft list- þörfin var að brjótast fram með aukinni hagsæld. Sá sem i fyllingu timans hóf hið fallna merki á loft, sá sem fyrstur fann á sér veðrabrigðin, var bónda- sonur austan úr Flóa, Asgrimur Jónsson, frumherji og faðir islenskrar nútimamálaralistar. Það var mikið lán. Auðvitað var ekki sjálfgefið mál að upphaf islenskrar nútima- listar yrði með þeim glæsibrag sem raun bar vitni. Að visu var hugur i þjóðinni, augu hennar voru bernskufersk i þennan tima og forvitin, hún ætlaði sér áreiðanlega mikinn hlut. Til þess þurfti hún áræbna og dugmikla menn, en framar öllu gáfaða og skapsterka," sem ekki létu lág- kúruna rugla sig i riminu. Lán islenskrar myndlistar i endur- nýjun lifdaga sinna var m.a. fólgið i þvi að frumkvöðlar hennar bjuggu i rikum mæli yfir þessum egiinleikum. Þeir léðu aldrei öðru eyra en hinni itrustu listrænu kröfu. Ásgrimur Jónsson var þar fremstur i flokki. Mér er einmitt minnistæðust alvaran i fari Asgrims, skapfestan, en ekki sisthendur hans. Þær voru likt og fjörmiklir hestar sem hann gat tæpast hamið. „Margvislegt útsýni opnaðist" þessum sterk- legu en flugnæmu höndum. I fylgd með listinni, alvörunni og skapfestunni drógu þær huluna af augum þjóðarinnar, með þeim opnaði Asgrimur henni nýjar viddir Iandsins. En framar öllu hleypti hann birtunni inn. Ég held að hinn sikviki veðurhjúpur og ljósið sem um hann leikur hafi verið Asgrimi ástsælast viðfangs- efni. Með léttum áslætti birtir hann okkur Island i nýju ljósi. Að hætti manna með skaplyndi Asgrimsvarlistferillhansjöfnog þung sókn, frá festu til frelsis, laus við útúrdura og sérvisku. Afangaskil má þó greina. Heklu- myndin stóra frá 1909,. eitt til- ÁSGRÍMUR JÓNSSON ALDAR- MINNING komumesta verk i islenskri list, markar fyrstu sóknarlotu. 1 þeirri mynd er hann fullburða, fullveðja. Þegar timar liða losar Asgrimur smátt og smátt um hin föstu tök. Klassisk viðhorf vikja fyrir nýlist. Breytileiki birtunnar hið ytra samfara innri nauðsyn krefjast nýrra vinnubragða, léttari og ljósari lita. I vitund Asgrims býr ennig minningin af kynnum hans af ljóslitamálurum impressionismans. Allt þetta gerjast með honum um skeið uns það brýst út af fullum krafti i vetrarmyndum er hann gerði i námunda Hafnarfjarðar um og eftir 1929. Þarna var þá annar áfangi. Sá þriðji og seinasti á og kveiku sina að þakka snertingum við heimslistína. Asgrimur varð að leita sér lækninga erlendis árið 1938. Af þvi tilefni gafst honum tækifæri til að endurnýja kynni sin við frönsku impressionistana. Heimkominnléttirhann enn tökin og lýsir litina, þeir beinlinis hvirflast um mynddúkinn i ætt við ' fjörið I höndum hans. 1 stuttu máli, Asgrimur, sem kominn er hátt á sjötugsaldur, er i list sinni eins og ungur ákafamaður. 1 sumum Húsafellsmyndanna seinustu fer hann á kostum. Segja má, að hér á undan hafi verið lýst langsniði af list hans. En þversniðið er einnig þriþætt og bundið efnisgerð og efnisvali: meginþátturinn er að sjálfsögðu. oliumyndirnar þar sem lands- lagið er svo til einrátt. Annar þáttur mjög mikilvægur er vatns- litamyndir hans. I þeim dvelst hann löngum við að lýsa landi sinu. Þar bregður þó fyrir öðru myndefni sem Ásgrimi var alla tið mjög kært. Eg á við islenskar þjóðsögur. Þriðji þatturinn er svo teikningarnar sem næstum ein- göngu eru helgaðar þjóðsögum. Hinn tæri léttleiki vatnslitanna féll ágætlega að listrænu skap- lyndi Asgrims, þeir áttu svo vel viðmyndsýnhans. Sum verkanna úr þvi efni eru með þvi besta sem hann hefur gert og þvi besta I islenskri list. Lengri viðkynn- ingar þyrfti ég með til að meta teikningar hans. 1 lifanda lifi ánafnaði Asgrimur Jónsson islenska rfkinu hús sitt ásamtöllum verkum sinum, sem ihans eiguvoru. Viðlát Asgrims, 10. apríl 1958, kom það I hlut frændkonu h ans frú Bjarnveigar Bjarnasóttur að hlú að "safni og minningu Asgrims. A elliárum hans hafði hún reyndar verið honum stoð og stytta og annaðist hann i sjukdómslegunni af þeirri natni og ástriki sem konum einum er lagið. Engum ofsögum er af þvi sagt hversu frábærlega vel' frú Bjarnveig hefur sinnt safni Asgrims. Með sinum alkunna dugnaði, snyrtimennsku ogsmekkvisi hefur hún komið þvi i það horf að til fyrirmyndar er. Auðvitað var það henni ekki nóg, Með lítsjónarsemi, elju og aðstoð góðra manna, hefur henni tekist á þeim árum, sem libin eru frá and- láti Asgrims, að láta gera við og hreinsa allarþærmyndir safnsins sem þess þurftu með og ganga frá öllum til framtiöarvarðveislu svo að vart getur betra talist Nálægt þvi verki hafa ekki aðrir komið en færustu fagmenn, jafnl innlendir sem útlendir. Islensk myndlist stendur i óbættrí þakkarskyld við þessa höfðing. lunduðu konu. Það er vel við hæfi og þakkar. vert að nú á aldaræfmæli As. grims Jónssonar skuli efnt tií sýningar á allri gjöf hans i fyrsta sinn. Islendingum verður þá vonandi Ijóst hvilikan auð þeir eiga i list Asgrims. Þakka bei- einnig Reykjavikurborg fyrir aðstoð við sýningarhaldið og þeim mönnum er þvi hafa stjórnað. Það er gott til þess að. vita að hinn merki listviðburður, sýning á gjöf Asgrims Jónssonar skuli verða einskonar endurnýjun lifdaga listasalanna á Miklatúni, likt og list Ásgrims var i upphafi þessarar aldar. Hörður Agústsson. ^Sytr tr Húsafellsskógi Strútur, stormur I aðsigi

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.