Þjóðviljinn - 22.03.1977, Blaðsíða 13

Þjóðviljinn - 22.03.1977, Blaðsíða 13
Þriðjudagur 22. mars 1977 ÞJÓÐVILJINN — StÐA 13 þeirrar hreyfingar, Jonas Savimbi, haföi góö sambönd vio vestræna auöhringa, sem mikilla hagsmuna áttu aö gæta i Angólu, stjórn Sambiu og siðast en ekki sist Suöur-Afriku, sem snemma í ágUst hafði sent her yfir landa- mærin frá Namibiu undir þvi yf- irskini, að það væri til þess aö hindra skemmdarverk á Ruacana-Caluaquaraforkuverun- um, sem bæði Angóla og Namibia fá raforku frá. En seint i október 1975, tveimur til þremur vikum fyrir brottför siðustu portúgölsku nýlenduher- sveitanna, tóku atburðirnir nýja og alvarlega stefnu. Suður-Afrika sendi aukið lið inn i Angólu og hdf sannkallaða leiftursókn noröur á bóginn. Fyrstu viku sóknarinnar sóttu „steingeiturnar" (Sten- bocks), eins og vestrænir frétta- menn kölluðu suðurafrisku her- mennina að gömlum sið breskum, fram um hvorki meira né minna en 600 kilómetra og héldu siðan áfram áleiðis til Luanda á um 70 kilómetra hraða i dag. Her MPLA, sem enn haföi takmark- aða þjálfun hlotið i meðferð sovésku vopnanna, var að visu ágætlega fær i skæruhernaði, en kunni ekkert til staðbundins vig- vallahernaðar, mátti sln einskis gegn þessu harðsnuna og þraut- þjálfaða innrásarliði, sem ofan á allt annað hafði alger yfirráö i lofti. Samtimis þessu hertu FNLA-menn og hjálparlið þeirra frá Zaire sóknina að norðan. Fengi MPLA ekki aukna hjálp, virtist ekki annað fyrir höndum en að suðurafrikumenn og FNLA tækju Luanda rétt um leið og sið- ustu portúgölsku hersveitirnar færu þaðan, eða 11. nóvember MPLA réð ekki oröið yfir nema fremur litlum hluta landsins, Lu- anda og nágrenni ásamt með nokkuð breiðri ræmu austur eftir til landamæra Zaire. örlagarík ákvörðun Það var 5. nóvember, sem kúbanska stjórnin ákvað að senda ekki einungis hernaöarsérfræð- inga, heldur og reglulegt herlið, til Angólu. Ekki kemur fram hjá Garcia Marquez, hvort MPLA hafðiformlega beðið um slika aö- stoð, en hvort sem svo var eða ekki hefur kúbönum væntanlega verið ljóst, að aöstoðin yrði vel þegin, enda ljóst orðiö að engan tima mátti missa. Garcia Marquez segir á þá leið, að kúbönum hafi verið fullvel ljóst, að miklar likur voru á að þessi leiðangur þeirra endaði með ósigri, sem hefði orðið kúbönsku þjóðinni mikið si.ðferöilegt áfall, en engu að slöur hafi her þeirra farið austur yfir haf meö þvi hug- arfari, aöhið eina sem ekki kæmi til greina væri að biða ósigur. — Kúbanir nefndu þessa djöfustu aðgerö sina á erlendum vettvangi til þessa Carlota, en svo hét blökkumaður nokkur og þræll, sem 5. nóvember I843hafði staðið fyrir þfælauppreisn i fylkinu Mantanzas, vestan til á Kúbu. Gunnreifir sjálfboðaliðar Lið það, sem kUbanir sendu til Angólu, hefur verið að tölu til ein- hversstaðar á bilinu milli tiu og tuttugu þúsund. Allt voru þetta sjálfboðaliðar og ekki úr kúbanska hernum sjálfum, held- ur varaliðsmenn og fyrrverandi hermenn fyrst og fremst. Ekki er að heyra að stjórnarvöld hafi þurft að beita neinum þrýstingi til þess að fá menn til að gefa sig fram i þessar vikingaferðir á tutt- ugustu öld; þvert á móti vioast færri hafa komist með en vildu. Þess voru dæmi aö menn fölsuðu persónuskilriki sin til þess að verða tækir i Angóluleiðangurinn. Ungur maður bauð sig fram án leyfis föður sins, en var ekki fyrr kominn til Angólu en hann rakst á gamla manninn þar. Hann hafði , þá einnig gengið I leiðangurinn án þess að hafa hátt um það við fjöl- skylduna. A skipunum, sem f luttu hermennina austur yfir Atlants- hafið, varð það plága að sjómenn- irnir reyndu að laumast I land og koma sér I hersveitirnar, þegar til Angólu kom. Trúlega hefur bein ævintýrafýsn einhverju ráð- ið um þennan mikla baráttuvilja, en Garcia Marquez telur hins vegar engum vafa bundið aö hugsjónaeldmóður og einlægur vilji til að verða góðu málefni að liði hafi veriö undirrótin hjá flest- Bandarikin hóta loftárás Flutningarnir austur yfir hafið voru út af fyrir sig mikið afrek. Til flutninganna höfðu kUbanir einkum skip og flugvélar af göml- um og úreltum gerðum og urðu að flytja með sér mestallan þann út- búnað og vörur, sem þeir þurftu með, meira að segja oliu, þvi að ekki þótti eigandi undir þvi að hægt væri að fá hana úr angólsku lindunum, eins og ástandið var orðið þar i landi. Allt þetta gekk þó vel og slysalaust og ber það dugnaði og skipulagshæfni kúbananna glöggt vitni. Ráðamönnum Bandarikjanna brá hastarlega viö, þegar þeir loksins fréttu af kúbönum i Angólu, og hefur þeim áreiðan- lega þótt sárt að þola að þessi smái granni skyldi enn einu sinni hafa skotið þeim ref fyrir rass. Viðbrögð þeirra urðu þau, að beita þau riki, sem voru kúbönum á einn eða annan hátt innanhand- ar viðvikjandi flutningunum, þrýstingi og jafnvel skýlausum oíbeldishótunum. Eyrikið Barbados hafði leyft kúbönskum flutningaflugvélum að millilenda þar á leiðinni milli KUbu og Angólu, en Bandarikin knúðu Barbados til þess að draga þaö leyfi til baka. Stjórn Gvæönu leyfði kúbönum þá millilendingu þar i landi, en bandariski auð- hringurinnTexaco, sem ræður yf- ir oliulindum Gvæönu, lét pólitik- ina ganga fyrir gróðasjónarmið- inu og neitaði að selja kúbönum oliu, og ofan á það hótaði ambassador Bandarikjanna i Georgetown, höfuðborg Gvæönu, i eigin persónu loftárásum á flug- völlinn við borgina, ef kúbanir fengjuað lenda þar. Sáu gvæönu- menn þá sitt óvænna og sviptu kúbani lendingarleyfinu. Eftir það var flogið millilendingarlaust frá Holguin á Kúbu austanverðri til Brazzaville, hófuðborgar Kongó, en það rlki var hlynnt MPLA. Herskip og herflugvélar Bandarikjanna fylgdu flutninga- skipum kúbana yfirleitt eftir og sýndu oft ögrandi framkomu, meðal annars með þvi að flug- vélar steyptu sér I litla hæð niður yfir skipin. Boðskort frá Roberto Engum vafa er það bundið að til þess að bjarga MPLA máttu kúbanir ekki seinni vera. Her- mennþeirra, semfyrstir komu til Angólu, urðu margir aö fara beint Ur flugvélunum og skipunum á vigvöllinn. Andstæðingar MPLA réðu sér ekki fyrir sigurkæti. Málaliðaforingi nokkur i liði FNLA á norðurvigstöðvunum stjórnaði liði sinu úr Honda-sport- bil og hafði meö sér i farartækinu ljoshærða kvikmyndaleikkonu. En skyndilega laust eldflaug nið- ur i honduna og sprengdi hana i smðtt asamt hinu sigurglaða pari. Sú eldflaug kom frá kúbön- um. Af kvikmyndaleikkonunni fannst ekki annað en handtaksa og i henni siður veislukjóll, bikini- baðföt og boðskort á sigurhátið, sem Holden Roberto, foringi FNLA, var þegar buinn að á- kveða að halda i Luanda, sem hann varsannfærður um að menn hans tækju einhvern næstu daga. Stríðslukkan á bláþræði Þessi atburður er nokkuð tákn- rænn fyrir þau snöggu umskipti striðsgæfunnar, sem urðu við til- komu kiibananna. Fyrstu vikurn- armáttiþóekkiá milli sjá, hverj- ir sigrast myndu, enda höfðu kúbanir ekki á móti sér neina anilóöa þar sem búarnir frá Suð- ur-Afriku voru, og I liði FNLA var margt hvitra málaliða auk deilda úr Zaire-her. Heri þessa skorti ekkert, enda höfðu Bandarikin dælt 50 miljónum dollara i striðs- rekstur FNLA og UNITA og bandamanna þeirra. 10. nóvem- ber átti liö FNLA aðeins 25 kiló- metra ófarna til Luanda, og fyrstu vikuna i desember horfði svo illa fyrir MPLA og kúbönum, að þeir höfðu um skeið i huga að Fidel Castro, forsætisráðherra Kúbu, flytur landsþingi Kommúnista- flokksins fyrstu sigurfréttirnar frá Angólu. Þar sem þetta var fyrsta landsþing flokksins, má nærri geta hvilíkt siðferðilegt afall það heföi orðið kúbönúm ef Castró hefðihaftannaðen sigurfréttir aðfæra. Staðan í Angóla skömmueftir að kúbanir skárust Ileikinn. yfirgefa aðalland Angólu og bita sig fasta i Cabinda, landskika þann norðan ósa Kongófljóts er heyrir til Angólu. KUbanir urðu nokkrum sinnum fyrir alvarleg- um áföllum, einkum i viöureign- inni við suöur-afrikumenn. Mesta ósigur sinn biðu kUbanir við Catofe skammt frá Nhia-fljöti á suðurvigstöðvunum, er suður- afrískri hersveit hafði, áður en kúbani varði, tekist að gera við brú yfir fljótið og koma svo bak- liði kúbana i opna . skjöldu i morgungrámanum. Þetta gerðist réttupp úr miðjum desember, og daginn áður hafði æðsti yfir- maöur kUbanska liðsins i Angólu, Raul Diaz Arguello, beðið bana er brynvagn hansók á jarðsprengju. Diaz Arguello hafði getið sér góðan orðstir i baráttunni gegn afturhaldsstjórn Batista á sinum tima og naut mikillar aiþýðuhylli á KUbu. FNLA gersigruð En þegar Kommúnistaflokur Kúbu hóf sitt fyrsta landsþing 22. desember, var kúbönum farið að veita betur. Þá gat Castro til- kynnt þingheimi að FNLA-menn hefðu verið hraktir um 100 kiló- metra norður eftir og aö bryn- vagnar suðurafrikumanna hefðu verið stöðvaðir um 200 kílómetra fyrir sunnan Luanda. Snemma I janUar 1976 tóku MPLA-menn og kúbanir Carmona, „höfuöborg" Holdens Roberto, og varð sa sigur mjög til þess að auka traust Af- rikurikja á MPLA, sem skipti miklu máli er Einingarsamtök Afriku (OAU) héldu ráðstefnu 12. janúar 1976 I Addis Ababa. Um miðjan þann mánuð var FNLA- herinn orðinn svo illa leikinn, að MPLA og kúbanir hófu þá þegar sóknaraðgerðir á suðurvigstöðv- unum, sem annars hafði verið fyrirhugað að ekki gætu byrjað fyrr en i april. Megináætlunin var sem sagt sU, að ganga tryggilega milli bols og höfuðs á FNLA til þess að geta siðan beitt öllu afli gegn hættulegustu óvinunum — suðurafrlkumönnum. I marsbyrjun var lið FNLA á norðurvigstöðvunum gersigrað. Síðasta örvæntingartiltæki þeirr- ar hreyfingar og bandamanna hennar var að CIA réði i skyndi hóp breskra og bandariskra málaliða og sendi þá fram á vig- völlinn frá Zaire þegar aðstaðan var orðin gersamlega vonlaus. Bresku málaliðarnir, sem margir voru reyndir hermenn, gortuðu af þvi við brottförina að heiman aö þeir væru „fræknustu menn Eng- lands" og að kubanir myndu verða rýrir fyrir þeim. En þegar Ut i slaginn kom uröu þessir ensku vigamenn að gjalti, drápu hver annan og flýðu sem fætur toguðu. Það er engu likara en að allt sé orðið á eina lund með gengi þess fyrrverandi heimsveldis, sem Bretland er. af eiiendum vettvangí Suðurafrikumenn á undanhaldi Eftir það einbeittu MPLA og kUbanir sér aö sókninni suður á bóginn. Vörn UNITA -liðsins, sem var illa þjálfað og hugdeigt, brast þegar við fyrstu atlögur og leyst- ist upp i stjórnlausan flótta. Og hvað suðurafrikumenn snerti, fundu þeir fljótt að þar sem kubanir voru höföu þeir á móti sér her, sem stóð þeim fyllilega jafnfætis hvað snerti vopn, kunn- áttu i meðferð þeirra, herstjórn- arþekkingu og siðast en ekki sist baráttukjark og vigamóö. Um miðjan mars hófu suðurafriku- menn undanhald og 27. þess mán- aðar fóru siðustu hersveitir þeirra suður yfir landamærin til Namibiu. Trulega hefur Suður- Afrikustjórn ekki litist á að flækja sig i langdregið striö i Angólu, án þess að hafa vissu um stuðning Vesturveldanna, en Garcia Marquez telur, að suðurafriskir ráðamenn hafi óttast, að MPLA og kUbanir kynnu, ef suöurafriska herliðið þrjóskaðist við að hörfa, að veita þvi eftirför gegnum Namibiu og jafnvel inn i Suður- Afriku sjálfa. Ekki er vafi á, að slikri sókn hefði verið tekið meö samUð af mörgum Afrikurikjum og raunar mörgum rikjum utan þeirrar álfu, vegna andUðar á kynþáttakUgun suðurafriskra valdhafa. Góða veislu gera skal Ekki voru fyrstu MPLA-her- flokkarnir, undir forustu kUbansks foringja, fyrr komnir suður að namibisku landamærun- um en yfirmaður suðurafrisku hersveitanna hinumegin beiddist þess auðmUklega að viðræöur yrðu teknar upp milli þeirra fyr- irliðanna, til að forðast misskiln- ing og slysaárekstra. KUbanski foringinn tók þvi vel, og kom sá suðurafriskisiðanyfir til hans við þriðja mann. Að viðræðunum, sem virðast hafa farið fram hið besta, loknum, lét suðurafriski foringinn sækja yfir landamærin til herbUða sinna veislumat og eðalvin, hélt viðræðunefnd kUbana og MPLA veislu og var greinilega mjög umhugað að verða þessum andstæðingum sin- um á allan hátt til geðs. Ómetanleg áhrif Um ahrif þau, sem kUbanska herliðið hafði á gang mála i Af- riku, hefur mikið verið fjallað og er þvi óþarfi að f jölyrða um það atriöi hér. En þetta djarflega og ævintýralega framtak varð einn- ig mjög mikilvægt fyrir kUbani sjálfa. Enda þótt kUbönum hafi, á þeim tæpum tveimur áratugum, sem liðnir sru frá sigri Castros og skæruliða hans, tekist að byggja upp eina velferðarþjóðfélag Ró- mönsku-Ameriku og hrinda við- tækum tilraunum Bandarikjanna og bandamanna þeirra til þess aö knésetja kUbönsku byltinguna, hafa þeir einnig á þessu timabili beöiö ósigra og mátt þola sár von- brigði. Morðið á argentinumann- inum Che Guevara, öðrum aðal- foringja kUbönsku byltingarinn- ar, var eitt slikt áfall, og annaö og enn meira varö valdaranið i Chile, þegar afturhaldssamir herforingjar steyptu sósialiskri stjórn Allendes. Þar að auki hafa kUbanir mátt horfa upp á að vinstrisinnaðir skæruliðar i öðr- um rómanskameriskum löndum hafa stööugt farið halloka um langt skeið. Allt þetta hefur verið dapurlegt fyrir kubani, sem bUa við vissa einangrun i næsta ná- grenni við höfuðandstæðing sinn og fjarri helstu bandamönnum. Sigurinn i Angólu varö kUbönum ómetanleg uppbót fyrirþessi von- brigði. Hinir heimkomnu her- menn eru hylltir sem hetjur, og þjóðin finnur aö með afrekum þeirra hefur KUba haft þýðingar- mikil áhrif á gang mannkynssög- unnar. dþ.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.