Þjóðviljinn - 07.04.1979, Blaðsíða 10

Þjóðviljinn - 07.04.1979, Blaðsíða 10
10 SIÐA — ÞJÓÐVILJINN Laugardagur 7. april 1979. Laugardagur 7. aprll 1979. ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 11 Litið við í Tónmennta- skóla Reykjavíkur SKAPAÐ ÚRTRÉ OG TÓNUM Skólahljómsveitin æfir sig i DAG/ íaugardaginn 7. apríl kl. 14,heldur hljóm- sveit og iúðrasveit Tón- menntaskóla Reykjavík- ur hljómleika i Háskóla- bíói. Aögangur er ókeypis og öllum opinn. Það er nýmæli, að tón- listarskólar panti tón- skáld til að semja verk fyrir nemendahljóm- sveitir sínar, enda þótt mörgum ættu að vera hæg heimatökin við að láta //Sérsauma" handa sér tónverk/ þar sem víða eru starfandi tónskáld meðal kennara og skóla- stjóra tónlistarskólanna. Engu að síður hefur lítið boriö á því fram að þessu að viðkomandi tónsmiðir eða skólayfirvöld hafi sýnt þessum upplagða möguleika raunveruleg- an áhuga. En nú hefur Tónmenntaskóli Reykja- víkur gert bragarbót á svo um munar. Á tónleik- unu ídag verða nefnilega frumflutt tvö íslensk tón- verk/ sem sérstaklega hafa verið samin fyrir hljómsveit skólans. Annaft verkiö nefnist POCO CONCERTANTE („Með dulitl- um einleiksblæ", snörunartilr. ROP) eftir Atla Heimi Sveins- son og tjaldar flestum þeim hijóbfærum, sem kennt er á i skólanum. Hitt verkið er fyrir strengi eingöngu og er eftir Þor- kel Sigurbjörnsson, en hann kallar þaö GIGJULEIK, liklega með hliðsjón af hinum atorku- sama stjórnanda strengjasveit- arinnar, Gigju Jóhannsdóttur. Alls eru strokhljóðfæranemend- ur i skólanum rumlega f jörutlu. Þess má geta, að barnaóperur Þorkels, „Apaspil" og ,,Rabbi rafmagnsheili", voru færöar upp á sinum tlma i samvinnu við Barnamúsikskólann, eins og Tónmenntaskólinn hét þá. Skólinn hefur smám saman orðið- einn af merkustu vaxtar- broddum i tónlistarkennslu barna og unglinga á landinu. Stofnandi hans var dr. Heinz Edelstein, en skólinn varð sjálfstæð stofnun 1952 upp úr barnadeildum, sem starfræktar höfðu veriö allt frá strfðslokum i Tónlistarskólanum i Reykjavfk, þeim er sl. 19 ár hefur verið til húsa í kvikmyndabyggingu Tónlístarfélagsíns í Skipholtinu, en hafði áður verið í Þrúðvangi viö Laufásveg. Tónmenntaskólinn hefur yfir- leitt veriö i húsnæðishraki aila sina tið. Hann hefur verið starf- ræktur á ýmsum stöðum I borg- inni, siðast i Iðnskólanum við Skólavörðuholt. Haustið 1977 losnaði um skólahúsnæði i gamla gagnfræðaskólanum við Lindargötu og tók Tónmennta- skólinn þetta húsnæði á leigu hjá Reykjavikurborg. Skólinn Blikk og tré Nánari umfjöllun Tóri- menntaskðla Reykjavíkur og þeirra athyglisverðu nýjunga og tilrauna, sem þar fara fram, verður að biða betri tima. Þó get ég ekki látið hjá Iiða að nefna i leiðinni þá frumraun sem nýjust er af nálinni, en það er hljóðfærasmlði. Tónmennta- skólinn hefur grafið upp hinn keflviska þúsundþjalasmið Er- ling Jónsson og búiö honum og ararnir, sem þarna voru að erf- iða með laufsög og tréllm, báru Katrinu Arnadóttur fiðlukenn- ara fyrir þvi, aö úr krossviðar- fiðlum Erlings fengist ótrúlega góður hljómur miðaö við smiða- efni og einfaldleika. Þegar undirritaðan bar að garöi, voru þær Bergljót Jóns- dóttir, Jóhanna Lövdahl, Agústa Hauksdóttir og Sigriður Pálmadóttir i óða önn hver við sina frumraun I hljómtólagerð, en Erlingur alls staðar innan Enginn skyldi flauturnar vanmeta er sjálfseignarstofnun, rekinn eins og aðrir tónlistarskólar lýð- veldísins skv. lögum um fjár- stuðning viö tónlistarskóla frá 23.5. 75. Skólastjórar eftir dr. Heinz Edelstein voru dr. Róbert A. Ottósson, Ingólfur Guðbrands- son, Jón G. Þórarinsson og sið- ast Stefán Edelstein, sem stjórnað hefur lengst þeirra allra eða fra 1962. Stefán er maður bugmyndafrjór og nýj- ungagjarn meira en svo að megi gera skil aö sinni, en undirritað- ur hefur hug á aö rekja úr skóla- stjóranum garnirnar i sérlegu viðtali á vegum „Músfkur og Mannllfs" á næstunni. hópkennurum skólans aðstöðu til að setja saman allvönduð hljóðfæri á lóð Lindargötuskól- ans, i smákytru, sem hvunn- dags ber hið uppbyggilega nafn: likhúsið. Ég átti hálft i hvoru von á frumstæðum bumbum, hringl- um og hrislum, en þegar inn i smiðastofuna kom, blöstu viö hin álitlegustu hljóöfæri á ýms- um stigum. Þarna var m.a. vióla úr krossviði kvörtnuð og krómatisk tólf tóna harpa á byrjunarstigi, sem hefðí verið tilvaliö tannfé handa sálugum Arnaldi Schönberg. Þvi miöur var ekkert fullgert hljóðfæri til staðar I þaö skiptiö, en kenn- handar við að rétta þeim hjálp- arhönd og gefa góð ráð. Til mun standa aö hleypa eldri nemendum skólans inn i sæluna næsta haust, en sem stendur vantar illa fleiri hefil- bekki og verkfæri. Lúðrasveitvar stofnuð i skól- anum 1977. Hún er undir stjórn Sæbjarnar Jónssonar trompet- leikara i Sinfóniuhljómsveit Is- lands og hefur stækkað jafnt og þétt allt frá byrjun, en mun nu vera orðin um 30 manna að stærð. Hún kemur fram á tón- leikunum I dag eins og áöur er getið. Ungir fiölarar meft aftild og rétti Óplægður akur Auk Þorkels og Atla hefur Jón Asgeirsson samið verk fyrir Tónmenntaskólann. Það heitir ORÐAGAMAN, sjö söngvar við gamla Islenzka orðaleiki og heilræði og er fyrir barnakór og litla hliómsveit. Verkið hefur verið „prufukeyrt", en biður raunverulegs frumflutnings um sinn, þar sem ekki hafa verið tðk á að gera þvl fullnægjandi skil enn þá, en I skolanum er _ekki fastur starfandi kór. Enn má geta sönglagaflokks, sem Gunnar Reynir Sveinsson samdi fyrir skólann 1974. Ég bað Stefán um að segja snöggvast frá tildrögum þessar- ar samvinnu skólans við Islenzk tónskáld, en áðurnefnd verk. Atla, Þorkels og Jóns voru öll „pontuð" I byrjun siðasta vetr- ar i tilefni af 25 ára afmæli skól- ans og eru sennilega merki um mesta átak sem gert hefur verið til þessa af einum aðilja til að fá hérlenda tónsmiði til að semja fyrir börn. Skólastjóri kvað það vera óplægöur akur að biðja tónskáld um að skrifa verk fyrir bcrn hér á landi. (Greinarhöf. vill að vfsu minna á einkennisorð siðustu Norrænu Múslkdaga I Reykja- vfk fyrir nokkrum árum, sem aft sumu leyti falla inn undir þetta, en þau voru „Músik fyrir áhugafólk." Skoðanir manna voru hins vegar á reiki um af- raksturinn.) Stefán taldi sllka viðleitni hafa uppeldislegt gildi fyrir báöa aðiljana: Ifyrsta lagi fyrir nemandann, sem við að fiytja slik verk mundi færast nær nútimatónlist en Bartók og Prokofféff, sem eru í reynd einskonar tónsögulegar enda- stöðvar I flestum tónlistarskól- um. í öðru lagi mundi samvinn- an við nemendur færa tónskáld- ið nær veruleika samtimans og neytendur framtiðarinnar. Tónsköpun nemenda Hvert skal stilla eftir þessa byrjun? A næsta skólaári hefur Stefán hug a að fá Islenzk tón- skáld til að vinna með eldri nemendum Tónmenntaskólans við að hjálpa nemendum sjálf- um að skapa eigin tónverk. Hugmyndin er að nokkru fengin frá ,,composer-in-residence" fyrirkomulaginu við ameriskar kennslustofnanir, þar sem tón- skáld dveljast við skólann ár- langt með bui og buru og semja hluta dags tónverk meö nem- endum eða fyrir þá og hafa um- sjón með ýmis konar tónskap- andi starfsemi. Aö visu er ekki hægt aö bjóða tónskáldum að dvelja heimilis- fast viö Lindargötu 51, en Stefán taldi vel koma til greina að búa þeim starfsaðstöðu i tilrauna- skyni t.d. um 6 vikna timabil, segjum 4 tlma á viku, með 20 börnum I 4-8 hópum, allt eftir plassi, þátttöku o.fl. Sagðist hann binda töluverðar vonir við tilraunina og búast við, að hún gæti orðið bæði nemendum og tónskáldum holl hvatning. Annars er nu þegar viss þátt- ur i kennslu skólans að veita nemendum tækifæri til að skapa I tónum og hljóðum i hóp- kennslutimum undir leiðsögn l^ikardur Ö. ''Pálsson áðurnefndra kennslukvenna, sem voru að smfða hljóðfæri hjá Erlingi Jónssyni. Þessar smá- smiðar eru fluttar og teknar upp á segulband. Hver fjórmenninganna hefur sina aöferð við kennsluna, og er það i samræmi við yfirlýst hlut- verk skólans aö reyna ýmsar nýjungar I tónmenntum. Bergljót Jónsdóttir leyfði mér að hlusta á nokkra ópusa eftir sina nemendur. Kenndi þar margra grasa og æði ólikra að gæðum, eins og von var. „Verk- in" voru flest örstuttar hugleið- ingar um fyrirfram gefin við- fangsefni eða heiti, ýmist sungin, leikin, klöppuð, stöppuð, ýlfruð, blistruö eða sögð, eða sumt af þvi i senn, og drógu dám af alls konar stemmningum og umhverfishljóðum á im- pressjoniskan hátt úí frá ýms- um einföldum formum. Fyrir alla aðra en þá, sem aðeins geta metið gildi áþreifanlegra hluta, ætti að vera augljóst, að slikt föndur við abströkt hljóð og form er ekki þýðingarminna fyrirþroska barna en mótun I leir og litum. „Eins og myndasýning" Undirritaður skrapp á æfingu á „Poco concertante" eftir Norðurlandaverðlaunahafann Atla Heimi Sveinsson, sem höf- undur stjórnaði af mikilli rögg- semi. Timinn virtist enda nýtast vel og eiribeiting hinna ungu hljóðfæraleikara vera i há- marki. Það veitti ekki af þvl Stefán Edelstein skólastjóri margs var að gæta og stöðug fylgni viö stjórnandann nauð- synlegri en I mörgum „sjálf- keyrandi" hefðbundnum tón- verkum. Æfingar þann daginn höfðu verið anzi stífar, nærri 3 klst. með hléum, en enginn leit á klukkuna og kallaði á kaffi fyrir þa sök, þannig að ekki gátu nú- timatónsmiðar verið það leiðin- legar. Á eftir hóaði maður nokkrum nemendum saman til að heyra I þeim hljóðið. Þetta voru fimm eða sex stelpur, allt strengjaleikarar (auövitaö), nema hvað ein blés yfir flautu þvert. Þær voru i 3. — 7. bekk, þ.e.a.s. á aldrinum níu til fimmtán ára. Strengjaleik- arar taka þátt i frumflutningi beggja tónverkanna. Ég: Hvernig finnst ykkur verk Atla? Þær: — Sérkennilegt... Nót- urnar eru eins og myndasýning- ... Höfum aldrei spilað svona lagað áður.... Viðurðum að læra mest utan að, maöur vissi aldrei hvað kæmi næst... Það er öðruvisi upp skrifað en venju- legar nótur. Við megum oft ráða þvl sjálf, hvernig við spilum, falskar nótur skipta ekki máli... Annars er allt annað að spila það núna en fyrst ... Engin kvaðst hafa skellt upp- úr i byrjun, heldur hefðu þær haft áhuga á að spila meira af sliku seinna. Þær höfðu sjálfar fengizt við tónsmíðar í skólan- um og haft gaman af. Rabb okk- ar leiddist ut I að fjalla um hvað væri leiðinlegast og skemmti- legast i skólanum. Um fyrrnefnt var sagt tónfræði eöa teórfu, en út á siöarnefnt var ekkert gefið. Ég: Af hverju eru fleiri stelp- ur en strákar i skólanum? Þær: — Stelpur velja þetta frekar... ícn: Þær gera kannski lika frekar það, sem þeim er sagt! Þessu var mótmælt kröftug-. lega og ég minntur á, að hefði það veriö einu sinni, væri ekki þar meö sagt að svo væri leng- ur. Ég: Hvaö finnst félögum ykk- ar I öðrum skOlum um nám ykk- ar I Tónmenntaskólanum? Þær: — Ekkert. Það kemur þeim ekkert við. Ég: Farið þið þá leynt með það? Þær: — Alls ekki! (Það vannst ekki timi til að komast til botns i þvi paradoxi. Spurt var, hvort félagana í grunnskólanum langaði aldrei til að heyra þær spila: Þær: — Nei ég held ekki ... þeim finnst það asnalegt ... Það er kannski uppeldið... Þeir, sem sjálfir eru að læra á hljóðfæri, hafa áhuga. Hinir skipta sér ekkert af þessu ... Ég: Að hvaða leyti er verkiö hans Þorkels frábrugðið verki Atla? Þær: — Það er meira af lag- llnum. Aðspurðar að lokum um hvort verkanna þeim fyndist skemmtilegra sögðust þær ekki gera upp á milli þeirra, hvort um sig væri tilbreyting frá hinu. Það eru alltaf þessir dipló dyntir I dömum... —RöP. Hljóðfæri verfta til undir leiftsögn þúsundþjalasmifts (Ijósm. Leifur) Tónskáldin um samvinnuna við nemendur Tónmenntaskólans Þorkell i „Þaft eru Sigurbjörnsson: ekki til opn- II ari áheyrendur og óeigingjarnari flytjendur. Það má ekki gleyma þvi, að fólk á þessum aldri hefur rika sköpunargáfu og sköpunar- þörf. 1 raun og veru mætti gera meira af þvi að virkja sköpunar- gáfuna frekar en móttökuhæfi- leikann fyrir itroðslu." Atli Heimir Sveinsson: „Það var mikil upplyfting fyrir mig að vinna með þessari hljóm- sveit. Það er enginn eðlismunur, bara stigsmunur, á þvi aft vinna með „barnahljómsveit" og „full- orftinshljómsveit". Hver hljóm- sveit hefur slna sál. Mln reynsla er sú, að mörg fyr- ' fyrir börn og þarfnast hvorki sér- irbæri i svokallaðri framúr- þjálfaftra flytjenda né áheyr- stefnutónlist eru ekki óaftgengileg enda."

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.